Μαίρη Αντωνίου (ΜΑ): Σήμερα είμαστε στα Πολεμίδια, είμαστε μαζί με την κυρία Άννα Φυσούνη. Κυρία Άννα, πείτε μας εσείς...
Άννα Φυσούνη (ΑΦ): Καλωσήρθατε στο σπίτι μου,
ΜΑ: Ευχαριστώ πολύ.
ΑΦ: Πολύ ευχαρίστως να βοηθήσουμε στο project.
ΜΑ: Να μου πείτε το όνομά σας ολοκληρωμένα.
ΑΦ: Άννα Φυσούνη. Ναι. Άννα Φυσούνη.
ΜΑ: Πότε γεννηθήκατε στον Αμίαντο;
ΑΦ: Εγεννήθηκα στον Αμίαντο 6 Νοεμβρίου ‘57.

ΜΑ: Και μέχρι πότε ζήσατε εκεί;
ΑΦ: Εζήσαμε... έζησα μέχρι τα 25.
ΜΑ: Ωραία. Και εργαστήκατε και στο μεταλλείο;
ΑΦ: Εργάστηκα από το '78 μέχρι το '85.
ΜΑ: Ωραία, ποια ήταν τα καθήκοντά σας; Τι ήταν η δουλειά σας στο μεταλλείο;
ΑΦ: Η δουλειά μου ήταν... ήμουν… επροσλήφθηκα ως taperwriter, δακτυλογράφος. Ε μετά όμως επροστέθηκαν κι άλλα καθήκοντα.

ΑΦ: Εκτελούσα καθήκοντα ιδιαιτέρας του διευθυντή, ο οποίος ήταν... που πήγα… όταν προσλήφθηκα εγώ ήταν ο κύριος Gleeson, ο οποίος ήταν Ιρλανδός. Μετά επροστέθουντουν διάφορα κι άλλα καθήκοντα, ήμουν Telex operator, Telephone operator. Ήμουν κοντά στον διευθυντή, αλληλογραφία του, παραγγελίες, ό,τι εσχετίζετουν με...

ΑΦ: Γενικά όλο… όλες τις δακτυλογραφήσεις τις έκαμνα εγώ, μαζί με μιαν άλλη συναδέλφισσα μου, τη Σούλα την Ιωάννου Αυγουστή.
ΜΑ: Ποιος ήταν ο διευθυντής τότε; Ήταν ένας; Άλλαξε;
ΑΦ: Που επήα εγώ ήταν ο κύριος Gleeson, Patrick Gleeson.
ΜΑ: Ήταν μέχρι το '85 ή...;
ΑΦ: Όι, έφυε. Μετά είχαμε τον κύριο Olesen.

ΑΦ: Ήταν Δανός. Μετά ήταν ο κύριος Hopwood, ήταν Εγγλέζος. Ε τζαι έφυα τον… έφυα όταν ήταν ο κύριος Hopwood. Μετά ήρθε ένας Έλληνας, ο Καράνης τώρα δεν θυμούμαι ακριβώς το όνομα, Καρά… Έλληνας τούτος ήταν διευθυντής. Μετά έφυγα εγώ λόγω του ότι αρραβωνιάστηκα και έπρεπε να φύω,

ΑΦ: εμπήκα πλεονασμό και αποχώρησα από τον Αμίαντο το '85.
ΜΑ: Εντάξει, ήταν κοντά στην ημερομηνία που έκλεισε όμως έτσι;
ΑΦ: Ναι, ναι, ναι, ναι.
ΜΑ: Εμείνατε στα τελευταία χρόνια. Πώς ήταν οι συνθήκες που εργάζεστουν στα γραφεία;
ΑΦ: Οι συνθήκες ήταν πολύ καλές για μένα. Ήταν ευχάριστο το περιβάλλον. Συνεργάστηκα πολλά με τον κύριο Τριανταφυλλίδη. Ο Κυριάκος Τριανταφυλλίδης, ήταν ο προσωπάρχης μας. Ήταν ένας εξαίρετος άνθρωπος. Εξαίρετος.

ΑΦ: Μετά νομίζω...
ΜΑ: Έκαμνε τζι αγγλικά νομίζω;
ΑΦ: Ήταν βουλευτής.
ΜΑ: Ναι, ήταν ευρωβουλευτής ο Κυριάκος Τριανταφυλλίδης.
ΑΦ: Ναι, τζι αποχώρησε... εντάξει ήμουν… τότε εργάζουμουν που έφυε. Θυμούμαι ότι, όταν ήρθε να με αποχαιρετήσει τζαι λέει μου: «Άννα, όποιος φεύγει από τον Αμίαντο είναι σαν να τζαι βγάζει το καλύτερο πανεπιστήμιο», λέει μου. Τζαι εγώ λέω ρε μα γιατί μου είπε αυτά τα λόγια; Εσκέφτουμουν για πολύ καιρό…

ΑΦ: …μετά εκατάλαβα ότι πράγματι αυτά που είπε είχε όντως πάρα πολύ δίκιο. Ότι όποιος έφευγε από τον Αμίαντο έβγαζε ένα μεγάλο πανεπιστήμιο.
ΜΑ: Είχατε τζι άλλες κοπέλες εκεί στο χώρο των γραφείων;
ΑΦ: Ναι, ήμαστε ακόμα δύο. Ήταν η Σούλα η Αυγουστή. Επροϋπήρχε η Σούλα, μετά επήα εγώ τζαι μετά επροσλήφθηκε ακόμα μια κοπέλα, η Άντρη η Καδή από το Πελένδρι,

ΑΦ: η οποία, ο παπάς της είχε σκοτωθεί σε δυστύχημα εις τον Αμίαντο…
ΜΑ: Στο μεταλλείο;
ΑΦ: Στο μεταλλείο, ναι, σκοτώθηκε στα... σε κάποια κολάνια νομίζω που μετέφερε τον αμίαντο. Τζαι έτσι για να την αποζημιώσουν επροσλήφθηκε.
ΜΑ: Θυμάστε εσείς τι ακούστηκε για το ατύχημα ή εν επρολάβατε;
ΑΦ: Ναι θυμούμαι, αφού ήμουν τζει πάνω όταν έγινηκε το…
ΜΑ: Τι έγινε ακριβώς;
ΑΦ: Απλώς κάτι με τα κολάνια, με τα κολάνια που μετέφεραν τον αμίαντο, κάτι έγινε.

ΜΑ: Οκ. Τζαι ήταν…
ΑΦ: Ήταν νεαρός τότε ο άνθρωπος. Τα μωρά του ήταν μικρά.
ΜΑ: Εσείς πώς τζαι αποφασίσατε να δουλέψετε στο μεταλλείο;
ΑΦ: Κοίταξε, το να δουλέυεις στον Αμίαντο ήταν ένα πολύ καλό, δελεαστικό πολλά επάγγελμα. Επρόσφερε…
ΜΑ: Ωφελήματα;
ΑΦ: Ωφελήματα και αρκετά… τα λεφτά ήταν πάρα πολύ καλά. Να φανταστείς ότι εγώ αμείβουμουν με ό,τι έπιανε ένας αστυνομικός. Έπιανα περισσότερα από έναν αστυνομικό.

ΑΦ: Δηλαδή, έφυγα από το μεταλλείο του Αμιάντου και έπιανα 220 λίρες.
ΜΑ: Την τότε εποχή.
ΑΦ: Τότε, μιλούμε για το '84-'85. 220 λίρες, με 13ο, 14ο... Ήταν καλά.
ΜΑ: Ήταν καλοί οι μισθοί.
ΑΦ: Και ήταν καλό το περιβάλλον να σου πω την αλήθεια.
ΜΑ: Εσείς πώς επροσληφθήκατε; Μετά που τελειώσατε το σχολείο;
ΑΦ: Ναι, ετελείωσα το σχολείο, ήμουν Λεμεσό εδούλευα σε ένα νηπιαγωγείο.

ΑΦ: Τζαι ετηλεφωνήσαν μου ότι ανοίξαν θέσεις στο μεταλλείο τζαι επήα έκαμα interview τζαι...
ΜΑ: Άρα εκάμαν interview για να αποφασίσουν.
ΑΦ: Βέβαια ναι, επήαμε πολλές κοπέλες.
ΜΑ: Τζαι φαντάζομαι εχρειάζεστουν αγγλικά;
ΑΦ: Βέβαια ναι, εγνώριζα τα αγγλικά διότι εργάστηκα με κάποιους Εγγλέζους, είχα κάποιες γνώσεις. Ήταν τζαι η γλώσσα που μου άρεσε να μιλώ τζαι έτσι εμίλουν τα αγγλικά. Ντάξει εβελτιωθήκαν παραπάνω στο μεταλλείο, λόγω του ότι ήμουν κοντά στο διευθυντή, εδακτυλογραφούσα...

ΜΑ: Εδακτυλογραφούσατε και στα ελληνικά και στα αγγλικά;
ΑΦ: Βέβαια, ναι.
ΜΑ: Οκ.
ΑΦ: Τα πάντα, τα πάντα.
ΜΑ: Άρα τα καθήκοντά σας εσάς ήταν γύρω από τη δακτυλογράφηση εγγράφων που χρειαζόταν ο διευθυντής;
ΑΦ: Βέβαια. Εκάμναμε τα πάντα, τα πάντα. Ναι, τα accounts, τα... όταν έπρεπε να γίνουν κάθε... έρχουνταν οι... ποια εταιρεία… η Price Waterhouse.
ΜΑ: Οκ.
ΑΦ: Τζαι έρχουνταν πάνω τζαι έπρεπε… εκάμνασιν μελέτη για τα οικονομικά του μεταλλείου.

ΜΑ: Ήταν δική σας ευθύνη τα οικονομικά ή είχατε ξεχωριστό τμήμα που εχειρίζετουν τα οικονομικά;
ΑΦ: Ήταν ίδιο, είχαμε το λογιστήριο.
ΜΑ: Ναι. Άρα εσείς εν είχατε να κάμετε με το λογιστήριο;
ΑΦ: Ήμουν με το store controller, ο οποίος ήταν υπεύθυνος... εστεγαζόμασταν στα ίδια γραφεία. Στο ίδιο γραφείο ήταν ο διευθυντής, ήταν ο... ο λογιστής μας, ο κύριος Παμπάκης...

ΑΦ: ...ο κύριος Ταβρίδης, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την παραγωγή, για την επεξεργασία του αμιάντου. Ήταν ο... ο οποίος εκρατούσε τζαι... αυτήν την ιδιότητα, superintendent, ήταν οι προϊστάμενοι. Ήταν ο κύριος Σταυρίδης, ο κύριος Πελεκανίδης, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τις δουλειές των πελεκάνων, ό,τι...

ΑΦ: ...ο κύριος Κάσσιος που ήταν υπεύθυνος για τις παραγγελίες, τζαι ο κύριος Κλεάνθης που ήταν υπεύθυνος για το γκαράζ τζαι για το...
ΜΑ: Μηχανουργείο.
ΑΦ: Μηχανουργείο, ναι.
ΜΑ: Είπατε μου ότι προσληφθήκατε σαν δακτυλογράφος αλλά προσθέσαν σας καθήκοντα. Ποια ήταν τούτα τα καθήκοντα που σας επροσθέσαν; Τι σας είπαν να κάμνετε έξτρα;

ΑΦ: Εντάξει, τα καθήκοντα τούτα τα έκαμνε η προηγούμενη συνάδελφος, η Σούλα η Αυγουστή, τζαι μετά μετακινήθηκε η Σούλα, επήα εγώ στη θέση της Σούλας, η οποία ήταν κοντά στο γραφείο του διευθυντή. Έτσι νομίζω ήμουν πιο κοντά στον διευθυντή παρά με... Εντάξει, η δουλειά ήταν... οι δακτυλογράφοι εκάμναμε όλες τις δουλειές. Τζαι η Σούλα έκαμνε περισσότερες, ήταν κοντά στον κύριο Κάσσιο που ήταν υπεύθυνος για τις παραγγελίες τζαι έκαμνε λίγα λογιστικά στο λογιστήριο.

ΜΑ: Είπατε μου προηγουμένως για το μισθό σας ότι ήταν καλά τα ωφελήματα. Τι άλλου είδους ωφελήματα είχατε εκτός από τον βασικό μισθό; Πώς πιάνατε; Πότε πληρώνεστε; Κάθε εβδομάδα ή μήνα;
ΑΦ: Κάθε μήνα.
ΜΑ: Κάθε μήνα. Άρα εκτός από το μισθό το μηνιαίο, τι άλλα ωφελήματα είχατε;
ΑΦ: Τα ωφελήματα ήταν... στην αρχή είχαμε 13ο, μετά 13ο, 14ο, μετά προστέθηκε τζαι 15ος...

ΑΦ: ...ε, τούτα ήταν τα ωφελήματα, ναι.
ΜΑ: Είχατε τζαι ιατροφαρμακευτική περίθαλψη;
ΑΦ: Βέβαια, βέβαια είχαμε, διότι είχαμε το νοσοκομείο του μεταλλείου, το οποίο ελειτουργούσε πάρα πολύ καλά. Είχαμε το γιατρό, είχαμε... είχε τζαι οδοντίατρο, ήταν όλα δωρεάν τούτα.
ΜΑ: Από την εταιρεία πληρωμένα;
ΑΦ: Πληρωμένα, ναι. Ήταν για τους υπαλλήλους, τους εργαζόμενους τζαι τις οικογένειές τους.

ΜΑ: Εκτός από την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, είχατε κάτι άλλο; Πρόσφεραν σας κάτι άλλο; Σπίτι ας πούμε;
ΑΦ: Όχι, όχι. Εμείς ήμασταν μεταφορικόν.
ΜΑ: Μόνο μεταφορικόν. Άρα πηγαινοέρχεστε από πού; Από τον Κάτω Αμίαντο;
ΑΦ: Από τον Κάτω Αμίαντο, εμένα Κάτω Αμίαντο.
ΜΑ: Οκ, τζαι το σπίτι ήταν δικό σας, εν ήταν...
ΑΦ: Όχι, εμένα με τους γονιούς μου.
ΜΑ: Ναι, ναι, εννοώ εν ήταν σε εκείνα τα σπίτια που έχτισε η εταιρεία για να δώσει που ήταν στον Πάνω Αμίαντο.
ΑΦ: Όχι, η εταιρεία εμέναν πάρα πολύς κόσμος, είχε σπίτια τα οποία εστεγάζουνταν οι υπάλληλοι, σαν οι προσωπάρχες, οι... Α, είχαμε τζαι τον προσωπάρχη τον κύριο Κυριάκο Τριανταφυλλίδη, όπως είπα, έναν εξαίρετον άνθρωπον.

ΜΑ: Τι εννοείτε ο προσωπάρχης; Τι ήταν η θέση του;
ΑΦ: Ήταν ο υπεύθυνος για το προσωπικό. Οκ. Μετά όμως... εν τούτο που ξέρω, ότι εχτίζαν τους τα σπίτια τους στον Πάνω Αμίαντο, εμάς τον Κάτω Αμίαντο ελαλούσαμεν ότι τον είχαν παραμελημένο.
ΜΑ: Τζαι γι' αυτό υπήρχε θεωρείτε τούτη η αντιπαράθεση μεταξύ Πάνω τζαι Κάτω Αμιάντου;
ΑΦ: Υπήρχε μια μικρή αντιπαράθεση, εντάξει εν έβγαινε προς τα έξω αλλά ήθελε ο καθένας να φέρει τα κάρβουνα κοντά του.

ΜΑ: Τι είχατε στην κοινότητα; Εννοώ τι είχατε στο χωριό, είχατε κρεοπωλεία, είχατε μπακάλικον, τι παροχές είχατε;
ΑΦ: Υπήρχαν κρεοπωλεία τζαι μπακάλικα. Με το κλείσιμο του Αμιάντου έφυε πολύς κόσμος, όπως λένε, διότι εν είχε πλέον να δουλέψει ο κόσμος. Εμείναν ορισμένοι που ήταν ιδιοκτήτες. Αλλά μετά το κλείσιμο αρχίσαν τζαι τα προβλήματα διότι ο μισθός της εταιρείας Αμιάντου ήτον πολλά ψηλός σε σχέση με όσα παίρναν οι άλλοι στην Κύπρο.

ΑΦ: Τζαι αναγκάστηκε ο κόσμος να φύγει να βρει δουλειά αλλού.
ΜΑ: Άρα φαντάζομαι άρχισε τζαι η αποκέντρωση. Από ό,τι μας ανέφεραν άλλοι που μιλήσαμε για τον Αμίαντο, είχατε σινεμά, είχατε ομάδα ποδοσφαίρου, εν τα εζήσατε εσείς;
ΑΦ: Αθυμούμαι τα τζαι έβλεπα τζαι φωτογραφίες τζαι το γήπεδο... υπήρχαν όπως μας έλεγαν οι παλιοί, που ούλλη η Κύπρος ερχόταν τζαι εδούλευκε μες στο μεταλλείο του Αμιάντου.

ΑΦ: Τζαι υπήρχε τζαι ποδοσφαιρική ομάδα, σινεμά, μπακάλικα, καταστήματα... μπορούσε μια οικογένεια να ζήσει με όλες τες παροχές. Τζαι όπως αθυμούμαι το βράδυ άμα έβλεπα πάνω από τον Κάτω Αμίαντο στον Πάνω, ένα πράγμα ολόφωτο. Στο μυαλό μου τώρα ήταν... ήταν σαν πολιτεία σπουδαία, μας έκαμνε εντύπωση πόσα πολλά φώτα που βλέπαμε.

ΜΑ: Επειδή είχαν ηλεκτρικό ρεύμα.
ΑΦ: Ναι, είχε.
ΜΑ: Τζαι σε σας όμως, τζαι σας ήταν πληρωμένο από την εταιρεία;
ΑΦ: Όχι.
ΜΑ: Άρα τζαι τούτο είναι διαφορά Πάνω με Κάτω;
ΑΦ: Ναι, διότι στον Πάνω Αμίαντο επλήρωνε τα ούλλα η εταιρεία τζαι το ηλεκτρικό ρεύμα τζαι το νερό. Εντάξει τζαι μετά που έκλεισε το μεταλλείο αρχίσαν τζαι τα άλλα τα προβλήματα, οι τελευταίοι υπάλληλοι που θέλαν να κρατήσουν τα σπίτια τους...

ΜΑ: Που ήταν τζαι τα δικά τους;
ΑΦ: Εν ήταν της εταιρείας. Μετά που ετελείωνε η εργασία τους τα παραχωρούσαν πίσω ή τα πιάναν όταν εβγαίναν στη σύνταξη. Τζαι έτσι ούτως ή άλλως άλλαζε το σπίτι. Μια οικογένεια μπορούσε να θέλει πιο μεγάλο σπίτι τζαι μετακινούνταν τζαι επήαιναν αλλού από ό,τι ξέρω.

ΑΦ: Τζαι κυρίως λέω σου ότι τα σπίτια εκείνα ήταν αρχοντικά σπίτια, μεγάλα, κάθε δωμάτιο είχε το τζάκι του, ήταν πέντε υπνοδωμάτια. Ήταν σπίτια ωραία πολυτελείας τζαι αφήκαν τα τζαμαί τζαι ερημώσαν. Εν εμπορούσαν να τα αξιοποιήσουν να τα δώσουν σε φτωχές οικογένειες, να μπορούν να γίνει τζαι μια αποκέντρωση. Τώρα είναι όλα άχρηστα, τα καμάδια ούλλα...

ΑΦ: ...έχει πάρα πολλά καλά σπίτια.
ΜΑ: Εσείς ακόμα ζείτε τζαι τώρα στον Αμίαντο;
ΑΦ: Ναι.
ΜΑ: Πώς μοιάζει το χωριό τώρα σε σχέση με το τι θυμάστε; Θεωρείτε ότι είναι προς το καλύτερο ή...;
ΑΦ: Προς το καλύτερο ναι, διότι επρασίνισε το χωριό μας. Όμως μετά το κλείσιμο του μεταλλείου υπήρξε μεγάλη αστυφιλία, όπως σας είπα και προηγουμένως, τώρα εμείναμε 130-140.

ΑΦ: Εντάξει, πιστεύω ότι αρχίζει πλέον να αναπτύσσεται ο κόσμος, ο κόσμος αρχίζει τζαι στρέφεται στα χωριά αλλά εμείς δυστυχώς δεν έχουμε γη να μπορούμε να προσφέρουμε στον κόσμο. Δηλαδή ένα ζευγάρι να χτίσει είναι όλο δασικό, όλο βουνά. Αλλά ο Αμίαντος για τον Κάτω Αμίαντο ήταν πολλά συνδεδεμένος, ήταν ένα κομμάτι.

ΜΑ: Εν έγιναν προσπάθειες ή εν ξέρω αν ακούσατε αν ξέρετε, εν έγιναν προσπάθειες να αναβιώσει λίγο εκεί ο χώρος με το μεταλλείο να γίνει κάτι σαν μουσείο, κάτι να προσελκύσει τουρίστες;
ΑΦ: Μετά που έκλεισε το μεταλλείο επεσαν τα μεγάλα γεράκια, όπως άκουα από τους παλιούς, και κατασπαράξαν τα όλα. Τα σίδερα... ενώ υπήρχαν πάρα πολλά πράγματα τζαμαί, τα δώσαν σχεδόν δωρεάν σε διάφορες εταιρείες. Εν υπήρχε κάποιος να βάλει μια τάξη... (συνεχίζει).

ΑΦ: ...τζαι να πει «ρε παιδκιά αφήστε τα να τα κάμουμε...». Εντάξει, τώρα οι αναπτυξιακοί κρότοι που έκαμαν τζαμαί το γεωπάρκο... μπορεί κάποιος να πάει να δει, αλλά το μεταλλείο μέσα σχεδόν εχάσαν τα ούλλα. Εμείς στον Αμίαντο θέλουμε να δώκουμε ζωή τζαμαί, σκεφτόμαστε τι μπορούμε να κάμουμε, σκεφτόμαστε να κάμουμε καμιά εκδήλωση.

ΜΑ: Στο εξωτερικό τέτοιου είδους τόποι αναβιώνουν τζαι προσελκύουν τζαι πολύ κόσμο συνήθως.
ΑΦ: Εγώ πρόσφατα επεσκέφθηκα τη Γαλλία τζαι είδα κάποιο παλιό μεταλλείο, εκάμαν το το "Σπίτι του Τοξικού", τζαι γίνεται χαμός για ένα μήνα τα Χριστούγεννα, δουλειά στο φουλ. Μα γι' αυτό λαλώ αν έγιναν προσπάθειες αν ξέρετε για να αναβιώσει λίγο. Εγινε μια ανάπλαση αλλά εν εξυπηρετά άψυχα πράγματα.

ΑΦ: Θα μπορούσαμε τζαμαί... υπήρχε τζαι ο φράχτης εκεί. Ένα διάστημα που εκινδύνευε πάρα πολύ η κοινότητα Αμιάντου, η εταιρεία άνοιξε μια σήραγγα μεταξύ Κάτω τζαι Πάνω Αμιάντου για να βγάλει το νερό να μην περνά από τα μπάζα να τα φέρει στον Αμίαντο. Αυτή η σήραγγα υπάρχει μέχρι σήμερα. Τούτο το πράγμα το γνωρίζουν λίγοι.

ΜΑ: Α, εν μπορεί να αξιοποιηθεί σήμερα;
ΑΦ: Εν εύκολο διότι με το πέρασμα του χρόνου... αλλά είναι ανοιχτή, υπάρχει. Άμα βρέξει πολλά, κατεβάζει νερό που τη σήραγγα τζαι έρχεται. Εσείς νοσταλγείτε τζείνα τα χρόνια; Ήταν καλά χρόνια στο μυαλό σας ή είχατε... Για μας ήταν καλά χρόνια, εβλέπαμε... αθυμούμαι τζείνα τα λεωφορεία έρχονταν οι βάρδιες...

ΑΦ: ...έξω στη νομαρχία να πάρουν τον κόσμο στο μεταλλείο, να φέρουν... επηαίναμε περπατητοί εμείς που ήμασταν μικροί... να περιεργαστούμε το μεταλλείο. Εντάξει... ήταν δύσκολες εποχές αλλά ήταν ωραία, ήταν πιο αγνά τα πράγματα. Επηαίναν ούλλοι οι εργάτες με τα λεωφορεία από το Πελέντρι, τον Κάτω Αμίαντο... με μια χαρά.

ΜΑ: Ετσι ήτον η εποχή. Άρα επηρέασε ουσιαστικά τα βιώματά σας;
ΑΦ: Ναι, ναι. Εζούσαμε ένα διάστημα με το φόβο διότι κάποιοι δικοί μας είπαν ότι κινδυνεύουμε από τα μπάζα του αμιάντου. Διότι αν εκατέρρεαν, εμπορούσαν να σκεπάσουν το χωριό. Τζαι γι' αυτό έγινε τζείνη η σήραγγα. Αλλά λέω σου η εταιρεία ήταν δυνατή, εκαθάριζε τακτικά τον ποταμό.

ΜΑ: Επρόσφερε θεωρείτε γενικότερα στις κοινότητες πέρα από τα δικά της συμφέροντα που εξυπηρετούσε;
ΑΦ: Εντάξει, η προσφορά ήταν ελάχιστη. Εκαμνε μόνο ό,τι ήταν απαραίτητο απλά για να εξυπηρετήσει τζαι να καθησυχάσει λίγο τον κόσμο. Αλλά εντάξει, ο κόσμος επέρναγε, ήταν καλά τα πράγματα. Εντάξει οι συνθήκες εργασίας ήταν δύσκολες αλλά εντάξει.

ΜΑ: Ακούσατε εσείς καθόλου για ατυχήματα; Είπατε μου ο παπάς σας έχασε...
ΑΦ: Ναι, έχασε το ένα του το δάκτυλο ο πατέρας μου και αποζημίωσαν τον, έδωσαν του 200 λίρες τότε. Τζαι συνέχισε μετά να δουλεύει. Μετά από τζείνο εν έτυχε κάτι άλλο. Εδουλεύκε στο μεταλλείο ως που εβγήκε στη σύνταξη, έζησε στο μεταλλείο Αμιάντου αρκετό καιρό.

ΑΦ: Εγνώριζε τζαι ανθρώπους... εντάξει, άκουσα τζαι ατυχήματα ανθρώπων που επέθαναν στο μεταλλείο, που το Πελέντρι, τον Κάτω Αμίαντο... αλλά γενικά εν υπήρχαν πολλά ατυχήματα. Ήρθατε σε επαφή με ανθρώπους από άλλους τόπους της Κύπρου; Όπως μας έλεγε πριν ο κύριος Τρύφωνας, έρχονταν λέει Τουρκοκύπριοι...

ΑΦ: ...έρχονταν από όλα τα χωριά της Κύπρου τζαμαί να δουλέψουν. Εσείς είχατε επαφή με τούτους τους ανθρώπους ή...; Είχαμε, οικογενειακά, διότι οι γονείς μου εδούλεψαν τζιπάνω, εγνώρισαν κάποιον κόσμο και έγιναν και φίλοι και ανταλλάξαμε επισκέψεις. Τζαι μέσα στο χωριό τζαι με άλλους εννοείτε.

ΜΑ: Άρα έτσι σαν καταληκτικό σχόλιο τι είναι τζείνο που σας έμεινε πιο έντονα στο μυαλό που τη ζωή στον Αμίαντο; Τι ένι τζείνο που έχετε τζαι θυμάστε που τότε;
ΑΦ: Εμένα λέω σου ξανά, όπως τώρα ζούμε, είναι τζείνη η εμπειρία ούλλη που έβλεπα πάνω τζείνο το εργοστάσιο που εδούλευκε τζαι γινόταν τούτος ο χαμός. Είχα μες στο μυαλό μου τζείνον τον χαμό που γινόταν...

ΑΦ: ...έβλεπες τζείνο το εργοστάσιο πάνω τζαι τα φώτα ούλλα ήταν... τώρα βλέπεις πάνω τζαι είναι ούλλα μαύρα ας πούμε. Άρεσκε μας έτσι που βλέπαμε ότι εδούλευκε το μεταλλείο, ήτον μια όμορφη ανάμνηση. Τζείνη η εικόνα μες στο μυαλό μου, τζείνα τα φώτα ούλλα... έβλεπες που μακριά, που γινόταν τόσος χαμός που ήσαν πάνω οι μύλοι τζαι έβλεπες το φως. Τζαι η εταιρεία Αμιάντου εβοήθησε στη βελτίωση των δρόμων.

ΑΦ: Ο δρόμος Σαϊττά - Αμιάντου ήταν μηχανήματα της εταιρείας.
ΜΑ: Μα νομίζω το κυριότερο οδικό δίκτυο γύρω από τον Αμίαντο είναι η εταιρεία που το έκαμε, έτσι; Για να διευκολύνει τζαι την έλευση των ανθρώπων που θέλαν να δουλέψουν τζαμαί.
ΑΦ: Ναι, υπήρχεν... η εταιρεία ήταν δυνατή, είχε δυνατά μηχανήματα τζαι εμπορούσε να σου κόψει ένα βουνό να το βλέπεις τη νύχτα τζαι την άλλη μέρα το πρωί να μην το βλέπεις.

ΑΦ: Εμετακινούνταν ούλλα.
ΜΑ: Οταν έκλεισε η εταιρεία, οι γονείς σας ή ο πατέρας σας επήεν αλλού δουλειά;
ΑΦ: Τάξει, ο πατέρας μου ήταν... ήταν στον καιρό που ήταν να βγει στη σύνταξη. Άρα έτσι τζι αλλιώς εγύρευε αλλού δουλειά. Αλλά ο άλλος κόσμος επήεν αλλού δουλειές, εβλέπαν τη διαφορά πάντα στην πληρωμή.

ΜΑ: Άρα έβλεπαν τη διαφορά την οικονομική. Ήταν καλός εργοδότης. Απλά ήταν και πιο δύσκολες οι συνθήκες φαντάζομαι τζαι γι' αυτό...
ΑΦ: Είπα σου ευτυχώς δεν είχε ούτε γαλαρίες ούτε τίποτε, ήταν επιφανειακά τζαι έτσι εν είχαμε τζαι πολλά δυστυχήματα, πολλά λίγα ατυχήματα.

ΑΦ: Εντάξει, εγώ που θυμούμαι τον πατέρα μου τζαι τες συνθήκες, εζούσαν με τον φόβο τον χειμώνα από τον ποταμό τζαι τα μπάζα, αλλά η εταιρεία εκαθάριζε τα. Είχαμε έναν σταθερό τρόπο ζωής. Ήταν μια σπουδαία εμπειρία. Όπως είπε τζαι ο κύριος Τριανταφυλλίδης, «όποιος φεύγει από τον Αμίαντο, βγάζει ένα μεγάλο πανεπιστήμιο». Τούτο εν το κυριότερο.

ΑΦ: Ήταν πραγματικά σχολείο. Μαθαίνεις να δουλεύεις σκληρά, μαθαίνεις την πειθαρχία. Τζαι ούλλοι που εδουλεύκαν τζαμαί, μετά που εφύαν επήαν σε άλλες δουλειές τζαι επροκόψαν. Διότι είχαν βάσεις. Είχαν μάθει να δουλεύουν σωστά.

ΜΑ: Εσείς όμως είπατε μου εγεννηθήκατε στον Αμίαντο, αλλά επηγαίνατε σχολείο στη Λεμεσό.
ΑΦ: Ναι, επήαινα σχολείο στο Αθηναΐδειο, μετά στο Β' Γυμνάσιο.
ΜΑ: Το Αθηναΐδειο πού ήταν;
ΑΦ: Στο Αθηναΐδειο, στο κέντρο της πόλης, κέντρο Λεμεσού.
ΜΑ: Άρα ερχόσασταν με το λεωφορείο από τον Αμίαντο στη Λεμεσό;

ΑΦ: Ναι, ναι, μεγάλη ταλαιπωρία. Εν είχαμε εκεί σχολείο για να πάμε, στην περιοχή πιο κοντά. Όχι, έπρεπε να κατεβαίνουμε Λεμεσό ή Λευκωσία ορισμένοι, τζαι ήταν μεγάλη ταλαιπωρία. Τότε που εβγάλαμε ένα σχολείο για μας ήταν άθλος.

ΜΑ: Επλήρωναν οι γονείς σας το σχολείο;
ΑΦ: Επλήρωναν κάποια, ναι, κάποια δίδακτρα. Λίγα, αλλά ήμασταν τζαι μεγάλη οικογένεια. Ήμασταν πέντε, εφτά αδέρφια. Πώς να προλάβει ο παπάς μου; Εντάξει εζούσαμε αρκετά καλά όμως.

ΜΑ: Επήαν ούλλα σας τα αδέρφια σχολείο Λεμεσό;
ΑΦ: Ναι ούλλοι. Ήμαστεν ούλλοι... ετελειώσαμεν ούλλοι το σχολείο.
ΜΑ: Τζαι σας έστελναν ούλλους κάθε μέρα κάτω Λεμεσό;
ΑΦ: Ναι, είχαμε λεωφορείο τζαι επηαίναμεν τζαι ερκόμασταν. Αλλά τα λεωφορεία τα ελαλούσαμεν «τα λεωφορεία του θανάτου». Εν ήταν συντηρημένα καλά.

ΑΦ: Άμα επήαινες την ανηφόρα να πάμε, έσπαζε. Δηλαδή εξηκινούσαμεν η ώρα 6 το πρωί τζαι επηαίναμεν σπίτι η ώρα 5. Τώρα η ώρα 5, σε ένα σπίτι με εφτά άτομα...
ΜΑ: Ναι...
ΑΦ: Ιδίως το χειμώνα που άναβε τζαι η σόμπα, θυμάσαι; Όλοι μαζεμένοι σε έναν χώρο κλειστό.

ΑΦ: Πώς μπορούσες να διαβάσεις; Ή πώς μπορούσες να συγκεντρωθείς μετά από τζείνη την ταλαιπωρία ούλλης της ημέρας; Για τούτο λαλώ ότι το ότι εβγάλαμε ένα σχολείο για μας ήταν άθλος. Ήταν ταλαιπωρία το πήαινε-έλα. Εθέλαμε μιάμιση ώρα να 'ρθουμε, δυο...

ΑΦ: Τζαι το ίδιο να πάμε τζαι πίσω. Τζαι ακόμα παραπάνω με την ανηφόρα, να πάρουμε τους μαθητές στην Ομόνοια, να τους κατεβάσουμε, να πάρουμε εμπόρευμα στην Ομόνοια. Διότι το λεωφορείο εν είχε μόνο μαθητές, επήρνε τζαι εμπόρευμα.
ΜΑ: Στο δρομολόγιο;
ΑΦ: Ναι, εμπορεύματα καθημερινά.

ΜΑ: Άρα εσείς εμάθετε τη δακτυλογράφηση από το σχολείο;
ΑΦ: Τα πρώτα βήματα, αλλά... τζαι αγγλικά πώς εμάθετε;
ΑΦ: Τα αγγλικά εδούλεψα με έναν Εγγλέζο ο οποίος έχτιζε σπίτι στον Αμίαντο, εργάστηκα τζαμαί πριν πάω στο μεταλλείο.

ΑΦ: Ήμουν συντηρητής τζαμαί, τζαι έμαθα αρκετά. Δηλαδή εδούλεψα, είχα γνώσεις πάρα πολλές. Τα αγγλικά μου ήταν καλά, αλλά όμως εμάθαμεν τα τζαι στην πράξη. Επήα τζαι έκαμα τζαι μαθήματα Αγγλίας μαζί με τούτον τον... ναι, έμαθα τα καλά.

ΜΑ: Άρα ουσιαστικά τούτες τις δεξιότητες είχατε τες που πριν, τζαι ήταν απλά οι εμπειρίες που σας...
ΑΦ: Εμπειρία, παρά το ότι εν είχα την εμπειρία διότι ήμουν μόλις ετελείωσα το σχολείο, ήμουν νεαρή...

ΜΑ: Τώρα, ποια είναι η κληρονομιά που πιστεύετε ότι άφησε στην Κύπρο η ζωή τζαι το μεταλλείο του Αμιάντου;
ΑΦ: Η κληρονομιά είναι ότι ήμαστεν ξακουστοί σε όλη την... Ευρώπη. Εξαγάγαμε...

ΑΦ: ...το μετάλλευμα. Ήμαστεν σε χίλιες χώρες που εστέλλαν... Βέβαια, θυμούμαι στέλλαμε στο Κεμπέκ του Καναδά, στέλλαμε Γερμανία, Ελλάδα στέλλαμε, Ιρλανδία, Αγγλία...
ΜΑ: Εστέλλατε μετάλλευμα;
ΑΦ: Ναι, ναι, μετάλλευμα.

ΜΑ: Το περιβάλλον εκεί γύρω; Πώς πιστεύετε ότι επηρέασε το μεταλλείο το περιβάλλον;
ΑΦ: Το περιβάλλον, τάξει... ιδίως η πλευρά που γειτνίαζε με τον Αμίαντο... ενώ είχε πεύκα, έγινε... φαίνεται μια έρημος από το χωριό. Επηρεάστηκε το περιβάλλον, εν λέω.

ΜΑ: Όταν έκλεισε, θεωρείτε ότι ήταν καλύτερο δηλαδή ή επηρεάστηκε πως αρνητικά κάτι;
ΑΦ: Ε εντάξει, επηρεάστηκε σαν περιβάλλον, είχε επιδράσεις στο περιβάλλον, στα... δέντρα...
ΜΑ: Αντιμετωπίσατε οποιαδήποτε προβλήματα με πλημμύρες, με τέτοιου είδους θέματα;
ΑΦ: Παλιά θυμούμαι, διότι τα σκάρτα του Αμιάντου όταν έβρεχε πολλά, τα σκάρτα του Αμιάντου τα οποία επέραννε ο ποταμός...

ΑΦ: ...εγίνετουν πολλά ορμητικός. Τζαι πριν να χτιστεί το γεφύρι το μεγάλο, είχαμε ένα πιο μικρό, εμβήκεν ο ποταμός μες στο χωριό τζαι έκαμε μεγάλες καταστροφές.
ΜΑ: Στα σπίτια του χωριού;
ΑΦ: Φυσικά βέβαια, ναι, ναι.
ΜΑ: Άρα είχατε τούτον τον φόβο.
ΑΦ: Ε μετά εντάξει, κάμασιν πιο μεγάλο γεφύρι, αλλά θυμούμαι ότι άμα εκατέβαινεν ο ποταμός...

ΑΦ: ...«εβουβούριζε» ελαλούσαμεν, τζαι ήμουν μικρή τζαι άκουα τον ποταμό τζαι εξύπνουν τζαι εγίνουνταν... είχα το φόβο μέσα μου ότι εν να 'ρθει ο ποταμός πάλι να μας πάρει. Τούτον ναι, ναι, με επηρέασε, εφοβούμουν πολλά το χειμώνα που κατέβαινεν ο ποταμός.
ΜΑ: Οκ. Τζαι έτσι πλησιάζοντας στο τέλος να ρωτήσω έτσι λίγο για τις υπηρεσίες. Είπατε μου σχολείο εσείς ήρτατε στη Λεμεσό.

ΜΑ: Το δημοτικό του Αμιάντου είχε κλείσει;
ΑΦ: Το σχολείο του Αμιάντου έκλεισε το '76, '78 τζαμαί.
ΜΑ: Ωραία. Εσείς επρολάβατε όμως το νοσοκομείο του Αμιάντου ή επηαίνατε Κυπερούντα;
ΑΦ: Όχι, όχι, νοσοκομείο επηαίναμεν... τον τζαιρόν που ήμασταν μικροί τζαι εδούλευκε τζαι ο παπάς μου, επηαίναμεν στο νοσοκομείο του Αμιάντου.

ΜΑ: Ωραία. Εχρειαστήκατε το νοσοκομείο εσείς;
ΑΦ: Εχρειάστηκα το δυστυχώς.
ΜΑ: Τζαι ποια ήταν η εμπειρία που σας άφησε το νοσοκομείο του Αμιάντου, η παροχή των υπηρεσιών;
ΑΦ: Ναι, ήταν πολύ καλή, το προσωπικό του μεταλλείου ήταν καλοί, ούλλοι τους ήταν καλοί. Γιατροί, νοσοκόμοι... ήταν καλοί. Τάξει ήταν εντάξει.

ΜΑ: Εν έχω κάτι άλλο εγώ να σας ρωτήσω. Πέστε μου εσείς αν θυμάστε κάτι, αν θέλετε κάτι που σας έμεινε στο μυαλό έτσι σαν κλείσιμο να μου πείτε, σε σχέση με τη ζωή που ζήσατε εκεί στην περιοχή.
ΑΦ: Νομίζω κάλυψα τα ούλλα, νομίζω είπα τα. Το τελευταίο πράγμα που μου έμεινε στο μυαλό ήταν ότι ο Αμίαντος τζαι η γύρω περιοχή είχαν ζωή.

ΑΦ: Υπήρχε ζωή λόγω του μεταλλείου. Μετά που εσταμάτησε ο Αμίαντος, μόνο τζαι μόνο τα λεωφορεία που περνούσαν από το χωριό... είχε πολλήν ζωή. Τούτο που μας έλειψε ήταν η ζωή, μετά ο κόσμος άρχισε τζαι έστρεφετουν προς την αστυφιλία. Εγίνηκεν μεγάλη αστυφιλία μετά, ενώ τότε εν υπήρχε, εν είχαμε το πρόβλημα της αστυφιλίας λόγω του μεταλλείου.

ΜΑ: Επειδή υπήρχαν οι δουλειές εκεί.
ΑΦ: Βέβαια, βέβαια. Υπήρχαν οικογένειες πιο φτωχές, πιο... τέτοιου είδους διακρίσεις;
ΑΦ: Ε βέβαια, σε κάθε κοινωνία, σε ένα χωριό υπάρχουν τζαι οι φτωχοί τζαι οι πλούσιοι τζαι οι... Εν ήταν ας πούμε ούλλοι εργάτες τζαι απλά η διοίκηση του μεταλλείου ή υπήρχαν περισσότερες κοινωνικές τάξεις;

ΑΦ: Είχαν τζαι τους... που εδιοικούσαν τον Αμίαντο, εννοώ τους υπεύθυνους. Εκείνοι είχαν τζαι πιο... αμειβούνταν πάρα πολλά καλά. Βέβαια αλίμονο, αμειβούνταν καλά, είχαν καλά σπίτια, ήταν...
ΜΑ: Άρα υπήρχαν κοινωνικές τάξεις, οι διακρίσεις;
ΑΦ: Υπήρχαν, υπήρχαν βέβαια. Υπήρχαν.
ΜΑ: Ωραία, κυρία Άννα σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

ΑΦ: Τάξει. Ε εγώ σας ευχαριστώ... (ακούγονται ήχοι από το περιβάλλον καθώς ετοιμάζονται να κλείσουν).κληρονομιά