Σπύρος Ευλογημένος

Μαγδαληνή Αντρέου: Ωραία. Θέλω για να ξεκινήσουμε να μου πείτε το όνομά σας, το επίθετό σας και την ημερομηνία γέννησης. Σπύρος Ευλογημένος: Οκέι. Είμαι ο Σπύρος Ευλογημένος [μικρή παύση] και εγεννήθηκα 12/12 του 1948, την ώραν που εχτυπούσαν οι καμπάνες του Αγίου Σπυρίδωνος τζαι [και] γι’ αυτόν εφκήκα [με έβγαλαν] Σπύρος, διαφορετικά ήταν να’ μουν [θα ήμουν] Ευριπίδης, όπως τον παππού μου. Μ.Α.: Πολλά [πολύ] ωραία. Ε, ποια είναι η σχέση σας με τον Πάνω Αμίαντο; Σ.Ε.: Είναι ο τόπος που εγεννήθηκα, εμεγάλωσα, έζησα, αρκετά χρόνια τζαι [και] ακόμα ζω κάποιες πολλές ημέρες τον χρόνον πάνω. Μ.Α.: Θέλω να μου πείτε εάν. Η καταγωγή η δική σας είναι που [από] τον Αμίαντο. Οι γονείς σας Μ.Α.: εκατάγουνταν τζαι τζείνοι που τον Αμίαντον [κατάγονταν και εκείνοι από τον Αμίαντο]; Σ.Ε.: Όχι, ο παπάς [μπαμπάς] μου κατάγεται από την Ευρύχου [00:01:08 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] και η μάμμα [μαμά] μου από την Κερύνεια. Η μάμμα [μαμά] μου είναι από την οικογένεια του Χατζηχαραλάμπη, του Χαραλαμπίδη, του γιατρού, — Μ.Α.: — Χμ, χμ. — Σ.Ε.: — της Τίνας της Χαραλαμπίδου και λοιπά. Από την οικογένεια εκείνη τζαι [και] ο παπάς [μπαμπάς] μου είναι Ευρυσχιώτης [Ευρυχιώτης]. Μ.Α.: Τζαι [και] πώς εβρεθήκαν [βρέθηκαν] στον Αμίαντο; Σ.Ε.: Ε, είχαν έναν κοινόν γνωστόν [κοινό γνωστό] οι δύο οικογένειες, οι Καρμιώτιδες, διότι η μάμμα [μαμά] μου ήταν Καρμιώτου εις το επίθετο, το επίθετο, και ο παπάς [μπαμπάς] μου, είχαν έναν κοινόν φίλον και γνωστό, ο οποίος εσκέφτηκε Σ.Ε.: να δει ο ένας τον άλλο τζαι αν κάμνουν να τα κάμουν [και αν ταιριάζουν να τα φτιάξουν]. Και όντως εβρεθήκαν [βρέθηκαν] εις την Λεμεσόν τζαι [και] έγινε. Μ.Α.: Ωραία. Οι γονείς σας είχαν πάει στον Αμίαντο για να δουλέψουν; Εμ, πώς; Σ.Ε.: Ο παπάς [μπαμπάς] μου επήγε εις τον Αμίαντο αφού ετέλειωσε το σχολείο 18 χρονών, το Σ.Ε.: 1925. Ο παπάς [μπαμπάς] μου γεννήθηκε το ‘07, το ‘25 επήγε στον Αμίαντο και εδούλευε μέχρι που έγινεν 70 χρονών. Ε. Μ.Α.: Έζησεν — Σ.Ε.: — Ναι — Μ.Α.: — τεράστια περίοδο. Ναι [00:02:48 στον Πάνω Αμίαντο] — Σ.Ε.: — Ήταν, ναι. Η μάμμα [μαμά] μου ήταν στην Κερύνεια, μετά ήρθε με την οικογένεια, τους Καρμιώτες, τα αδέρφια της Σ.Ε.: εις την Λεμεσό και ε, όταν επαντρεύτηκε τον παπά [μπαμπά] μου επήγε στον Αμίαντο. Τούτο [Αυτό] έγινε το ‘46, 1946. Μ.Α.: Ωραία. Την εποχή του παπά [μπαμπά] σας, είσχιεν [είχε] πολλύν [πολύ] κόσμον στον Αμίαντο; Σ.Ε.: Εεε, στην αρχήν ναι. Εεε, όπως επροχωρούσαν τα χρόνια Σ.Ε.: και ε, εγίνετουν [γινόταν] εκβιομηχανοποίση του μεταλλείου, πολλοί έχαναν τη δουλειά τους και τούτο [αυτό] είχε σαν αποτέλεσμα να λιγοστεύει ο πληθυσμός τουυ, του Πάνω Αμιάντου. Ε, μετά εσταθεροποιήθηκε κάποια εποχή και μετά πάλι άρχισε η Σ.Ε.: εμ, η αρνητική ε, εξέλιξη, πάλι με αποχώρηση εργαζομένων από το, από το μεταλλείο. Μ.Α.: Ο πατέρας σας τι δουλειά έκαμνε [έκανε]; Σ.Ε.: Ο παπάς [μπαμπάς] μου ξεκίνησε υπεύθυνος σε , ε, στο Fiber Mill [μύλος ινών], τον, το τελευταίον εργοστάσιο Σ.Ε.: που επεξεργάζετουν [επεξεργαζόταν] τον αμίαντο πριν να γίνει εξαγωγή. Επειδή όμως είχε πάει στο English School [Αγγλική Σχολή] και τότε ήρθε ένας Άγγλος ε, αρχιτέκτονας με πρόσκληση της εταιρείας για να χτίσει σπίτια για τους εργαζόμενους στην εταιρεία, εδούλεψε μαζί του έξι χρόνια, μέχρι να φύγει. Ο αρχιτέκτονας τούτος [αυτός] είναι ο Clark Σ.Ε.: και είναι ο αρχιτέκτονας που έκαμε [έκανε] τζαι [και] το Βερεγγάρια, το ξενοδοχείο. Και ήταν εκείνος ο οποίος έχτισε, εσχεδίασε και έχτισε όλα τα σπίτια με πέτρα. Διότι ηηη, η εταιρεία έκαμνε [έκανε] σπίτια όχι με πέτρα, με αμιαντό, αμιαντόοο — Μ.Α.: — Σαν το τσίγκο; — Σ.Ε.: — Μπράβο. — Μ.Α.: — Χμ, χμ. — Σ.Ε.: — Ε, Σ.Ε.: Τζαι [και] ξύλα τζαι [και] μονωτικά υλικά τζαι [και] ξέρω’ γω. Ε, τα σπίτια τα πέτρινα εσχεδιάστηκαν όλα από τον, ααα, από τον Άγγλο. Μ.Α.: Ο πατέρας σας δηλαδή εθεωρείτουν [θεωρούνταν] μορφωμένος για την εποχή του, ήξερε αγγλικά; — Σ.Ε.: — Ε, είχε πάει και στο Γυμνάσιο Σολέας ε, όταν ιδρύθηκε και τα δύο πρώτα χρόνια που Σ.Ε.: ε, ελειτούργησε ήταν μαθητής. Τζαι [και] μετά επήγε στο English School. Τζαι [και] εδιο, επήεν [πήγε] ήβρεν [βρήκε] δουλειά στον Αμίαντο τζαι [και] έπιαεν [έπιασε] δουλειά στον Αμίαντο. Μ.Α.: Θυμάστε να σας είπε όταν ήταν νεαρός τζαι [και] πρωτοξεκίνησε αν ήταν καλά τα μεροκάματα, αν ήταν καλή ζωή ή αν είχε δυσκολίες, τι δυσκολίες; Σ.Ε.: Ναι, εεε, οοο, ο πατέρας μου ήταν μέσα στους τυχερούς Σ.Ε.: εργαζόμενους λόγω του ότι ήταν μορφωμένος. Από πολύ νεαράν [νεαρή] ηλικία επήγε σε υπεύθυνη θέση. Μετά αμέσως που έφυγε ο Άγγλος, ε, [μικρή παύση] και αφυπηρέτησε ο προσωπάρχης της εταιρείας, εεε, επ, επήρε την θέσην του τζαι [και] τούτο [αυτό] Σ.Ε.: πριν να γεννηθούμε, δηλαδή πριν το ‘48. Εγώ γεννήθηκα το ‘48, η αδελφή μου το ‘46. Τούτα [αυτά] εγίναν [έγιναν] μεταξύ ‘43 και ‘46. Ε, ηηη, ο μισθός του ήταν πάντα [μικρή παύση] πολύ καλός σε σύγκριση με τους άλλους διότι η θέση του ήταν μέσα στο ανώτερο προσωπικό. Εεε, τζαι [και] εκείνον το οποίον Σ.Ε.: δεν έκαμε [έκανε] λόγω της θέσης του ήταν να αλλάξει σπίτι τζαι [και] να πάμε εις τα Εγγλέζικα, στη συνοικία που ήταν οι ανώτεροι υπάλληλοι και οι ξένοι. Γι’ αυτό την ελέγαμε Εγγλέζικα, εννά [θα] την δεις μέσα στα [00:07:44 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: ο συνεντευξιαζόμενος εννοεί τα βιβλιαράκια και τους χάρτες που μας έδωσε]. Ε, είπεν του ο διευθυντής να, να του δώσει σπίτι να πάει τζει [εκεί] πάνω και είπεν του ο παπάς [μπαμπάς] μου «όχι». Τζαι [και] έμεινε στο σπίτι που ήταν και που είμαστε εμείς, που γεννηθήκαμε, Σ.Ε.: που εμεγαλώσαμε και λοιπά, — Μ.Α.: — Σε — Σ.Ε.: — έμεινε σε εκείνο. Μ.Α.: Σε ποια συνοικία είναι το σπίτι; Σ.Ε.: Στα Γραφεία. Μ.Α.: Α, στα γραφεία. Σ.Ε.: Ήταν πάνω, αν ξέρεις πού είναι το σχολείο, είναι το σπίτι, το σπίτι που είναι ακριβώς 50 μέτρα νότια του σχολείου. Μ.Α.: Ήσασταν πολύ κοντά δηλαδή στο σχολείο, κατάλαβα. Εμ, ο πατέρας σας ήταν προσωπάρχης, τι δουλειά έκαμνε [έκανε] ο προσωπάρχης; Σ.Ε.: Ήταν υπεύθυνος για το εργατικό δυναμικό. Εεε, και όταν Σ.Ε.: εεε, η κυβέρνηση απαίτησε να, ααα, υπάρχουν και άτομα για την ασφάλεια σε κάθε βιομηχανίαν και κάθε μεταλλείον, ήταν τζαι [και] υπεύθυνος ασφάλειας του μεταλλείου. Μ.Α.: Ε, φέρνετε με [με φέρνετε] στην ερώτηση, εμ, πριν να δημιουργηθεί η θέση να υπάρχει υπεύθυνος ασφάλειας, — Σ.Ε.: — Ναι — Μ.Α.: — υπήρχε ασφάλεια γενικά ή ο καθένας έκαμνε [έκανε] Μ.Α.: ό,τι ενόμιζε; Σ.Ε.: Υπήρχε ασφάλεια με την έννοια ότι ο κάθε μύλος και η κάθε πλατεία, δηλαδή όπου [00:09:13 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] παραγόταν το μετάλλευμα τζαι [και] όπου επεξεργαζόταν, υπήρχαν υπεύθυνοι. Οι οποίοι δεν ήταν υπεύθυνοι ασφάλειας, όπως, εεε, έλεγε ο νόμος, Σ.Ε.: αλλά είχαν, είχαν υπόψιν τους τζαι [και] την ασφάλεια [00:09:34 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] των, των ανθρώπων τους και τη δική τους ασφάλεια. Μ.Α.: Ναι, ναι, λογικό. Υπεύθυνος αυτό σημαίνει. Εμ, ο πατέρας σας, τι ώρες εργαζόταν; Σ.Ε.: 24. Χα, χα [γέλιο]. Ε, θυμούμαι [θυμάμαι] ότι [γέλιο] το πρωινό εξεκίναν [ξεκινούσε] η ώρα 6 για όλο το σπίτι. Γέλιο] Σ.Ε.: Ε, και μετά επήγαινε στο γραφείο γύρω στες [στις] 7, 7:30 το αργότερο. Εεε, έρχετουν [ερχόταν] πίσω το μεσημέρι για μιαν ώραν διότι είχαν μεσημβρινήν αργίαν και εξαναπήγαινε και εσχόλανεν [σχολούσε] στες [στις] 5 το απόγευμαν πάλι. Και μετά, πολλές φορές, θυμούμαι [θυμάμαι] που εδούλευκεν [δούλευε] σπίτι. Είχεν, έφερνε μαζί του Σ.Ε.: δουλειά τζαι [και] ε, εκάθετουν [καθόταν] ως αργά τζαι [και] εδούλευκεν [δούλευε]. Μ.Α.: Η μητέρα σας εδούλεψε ποττέ [ποτέ] στο μεταλλείον ή εδούλεψεν [δούλεψε] μόνο στο σπίτι της [γέλιο]; Σ.Ε.: Όχι, η μητέρα μου δεν εδούλεψε ποτέ. Ούτε όταν ήταν με τα αδέρφια της στην οικογένειά της, ήταν τέσσερεις αδερφοί και η μητέρα μου πέμπτη, [00:10:54 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] δεν εδούλεψε, ούτε δούλεψε όταν Σ.Ε.: επαντρεύτηκε, ας πούμε. Ήταν απλώς σπίτιν για την οικογένεια. Μ.Α.: Χμ, χμ. Ε, υπέρ αρκετόν τζαι [και] τζείνον [εκείνο], ναι. Εμ, εσείς, εδουλέψατε ποτέ; [00:11:13 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Σ.Ε.: Εγώ εδούλευκα από 13 χρονών. Ο αριθμός [γέλιο] κοινωνικών ασφαλίσεων μου βγήκε όταν ήμουν εεε, 13 χρονών, που ήταν το όριο μικρότερης ηλικίας για να μπορείς να δουλέψεις. Σ.Ε.: Τότε εδουλεύαμε τα καλοκαίρια [00:11:33 ακούγονται μη αναγνωρίσιμοι ήχοι] σχεδόν όλα τα παιδιά εις τον Αμίαντο ε, διότι ε, εν [δεν] είχαμε τίποτε άλλο να κάμουμε [κάνουμε], εκλείαν [έκλειναν] τα σχολεία, τζαι [και] διότι ε, μας επροσφέρετουν [μας προσφερόταν] δουλειά ε, εις τα, εις τα, το μηχανουργείον της εταιρείας τζαι [και] εις το γκαράζ τοοο, που επιδιορθώναν τα οχήματα. Σ.Ε.: Τζαι [και] ήταν ενδιαφέρουσα δουλειά, ε, όχι βαριά, τζαι [και] ε, [00:12:08 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] εδουλεύαμε σχεδόν όλοι. Ήταν, ήταν μια εμπειρία ευχάριστη. Εγώ εδούλευα μέχρι που ετέλειωσα το πανεπιστήμιο, λίγο πριν να το τελειώσω, διότι τζαι [και] όταν ήμουν φοιτητής τα καλοκαίρια ήμουν στην Κύπρο τζαι [και] εδούλευα εις την εταιρεία μέχρι, μέχρι τααα, Σ.Ε.: μέχρι, σχεδόν που ετέλειωσα. Μ.Α.: Ποια ήταν η πρώτη δουλειά που εκάματε [κάνατε]; Σ.Ε.: Ήμουν εις το μηχανουργείο ε, τζαι [και] ήμουν με τον [μικρή παύση] κύριο Παπαδόπουλο, υπεύθυνο του μηχανουργείου, τον εξάδελφο του Παύλου, του Κόκκου, του, του, τουυ κοινοτάρχη μας; Μ.Α.: Ααα, Μ.Α.: ναι, ναι, ναι, εκατάλαβα. Χμ, χμ. Το μικρό του όνομα είναι Κλεάνθης; Κλεάνθης Παπαδόπουλος; — Σ.Ε.: — Κλεάνθης Παπαδόπουλος, — Μ.Α.: — Χμχμ, χμχμ — Σ.Ε.: — ναι. Μ.Α.: Οκέι. Τζαι, άρεσκέ σας τζείνη [και σας άρεσε εκείνη] η δουλειά; Σ.Ε.: Εεε, μπορώ να πω ότι έκαμα [έκανα] κορμί διότι [γέλιο] τότε η δουλειά μας ήταν να σπάζουμε τεσιγράδες [00:13:25 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: η λέξη τεσιγράδες πιθανόν να προέρχεται από την αγγλική λέξη disintegrate η οποία στην γεωλογία χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη διαδικασία που ακολουθείται για τη διάσπαση των βράχων]. Οι τεσιγράδες ήταν σπαστήρες ε, κυκλικοί Σ.Ε.: σιδερένιοι, οι οποίοι έβγαιναν από τααα, από τα εργοστάσια για να συντηρηθούν και εγίνετο [γινόταν] αντικατάσταση από τα σίδερα που έλιωναν τον αμίαντο. Ε, για να μπουν καινούργια έπρεπε να βγουν τα παλιά. Τα παλιά, [γέλιο] ήταν υπεύθυνοι οι μαθητές να τα βγάζουν. Τζαι [και] ήταν ένας εκρατούσε, ε, Σ.Ε.: το δείκτη, άλλος την μάτσαν [βαριά], «τακ», μέχρι να ξαπολήσει [ξεκολλήσει] το σίδερο. Ήταν δύσκολα. Μ.Α.: Εν ήταν τζαι λίον επικίνδυνον τούτο [δεν ήταν και λίγο επικίνδυνο αυτό]; Σ.Ε.: Όι [όχι] επικίνδυνο δεν ήταν. — Μ.Α.: — Α, εντάξει. — Σ.Ε.: — Κουραστικό ήταν, ε, εεε, σκληρό για τα κορμιά μας ήταν, αλλά ήταν τζαι [και] πλάκα διότι εκάμναμε [κάναμε] τους μεγάλους. Τζαι για να μπορούμε να κάμνουμε τούτην την δουλειάν, ήμαστεν μεγάλοι, άρα εκορτώναμεν τζιόλας ότι εκάμναμεν δουλειάν [και για να μπορούμε να κάνουμε αυτή τη δουλειά είμαστε μεγάλοι, άρα περηφανευόμασταν κιόλας ότι κάναμε δουλειά]. Σ.Ε.: Ήταν, ήταν, εεε, — Μ.Α.: — Ε, όταν επληρώνεστουν, όταν εδουλεύατε, επληρώνεστουν τζιόλας [πληρωνόσασταν, όταν δουλεύατε, πληρωνόσασταν κιόλας]; Σ.Ε.: Έξι, γρόσσια [γρόσια], την ώρα. [00:14:43 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Ε, επιάναμε δκυόμισι [δυόμισι] λίρες, την εβδομάδα. Εεε, είναι, ήταν έξι μέρες, εν [δεν] ήταν πέντε τότε. Έξι, εδουλεύαμε έξι ώρες, 6 επί 6, 36 ώρες, Σ.Ε.: δκυόμισι [δυόμισι] λίρες. Μ.Α.: Ακούονται μου [μου ακούγονται] καλά λεφτά. Ήταν αρκετά λεφτά; Σ.Ε.: Ήταν αρκετά για τα τσιγάρα που εκλέφταμε τζαι επίνναμε [κλέβαμε και καπνίζαμε], να μεν [γέλιο] που τα εχρησιμοποιήσαμεν [γέλιο] για να καπνίζουμεν σαν μεγάλοι εις την δουλειά και όχι σπίτι χωρίς να ξέρει κανένας. Ε, ναι, ήταν, ήταν ε, για μαθητές έναν βοήθημα το οποίον Σ.Ε.: διαφορετικά, θα μας το εδίουν [έδιναν], θα μας το έδιναν οι γονείς μας. Τζαι [και] έτσι είχαν τούτην [αυτή] την ευκολία. [00:15:39 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Επιπλέον η εταιρεία, [μικρή παύση] όταν η επίδοσις του μαθητή ήταν στο πρώτο τέταρτο της τάξης του, δηλαδή, ήταν στο πρώτο 25% των, των βαθμών της τάξης του, επλέρωνεν [πλήρωνε] η εταιρεία τααα, Σ.Ε.: τοοο, εεε, τα λεφτά πουυυ έπρεπε να πληρώνουμε κάθε χρόνο. Τότε, επλερώναμε [πληρώναμε] για νααα πάμε σχολείο. Τζαι [και] όταν ένας μαθητής ήταν καλός, επλέρωνεν [πλήρωνε] τα η εταιρεία. Μ.Α.: Χμχμ. Εσείς ήσασταν που [από] τους καλούς μαθητές; Σ.Ε.: Ε, ναι [γέλιο] ήμουν, επλέρωνέ μου τα [μου τα πλήρωνε], ήμουν [γέλιο]. Ήμουν, εν [δεν] ήμουν ο πρώτος, ο καλύτερος και λοιπά, Σ.Ε.: αλλά ήμουν πάντα μες στο 25%, οπόταν ε, επληρώνονταν τα [πληρωνόταν], το σχολείο από την εταιρεία. Τζαι [και] το καλοκαίρι είχαμεν την, την, την, τα τρελά λεφτά, βεβαίως [γέλια]. Μ.Α.: Ήταν συνηθισμένο να δουλεύουν τα παιδιά ή ήσασταν λίγοι τζείνοι που εδουλεύκατε [εκείνοι που δουλεύατε]; Σ.Ε.: Όι [όχι], ήταν, ήταν σύνηθες να δουλεύουν [00:16:56 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο], ε, διότι ε, Σ.Ε.: εδουλεύαμε έξι ώρες, όχι οκτώ. Ε, τζαι [και] μας έμενε τζαι [και] ε, χρόνος μετά τη δουλειά να κοινωνικοποιηθούμε, να παίξουμε, να πάει να έβρει [βρει] ο ένας τον άλλο, η γειτονιά πάνω με τη γειτονιά κάτω τζαι [και] τέτοια. Οπότε ήταν, εν [δεν] ήταν άσχημα. Μ.Α.: Χμχμ. Τζαι [και] οι γυναίκες; Υπήρχαν γυναίκες που εδουλεύαν [δούλευαν]; Σ.Ε.: Όχι, Σ.Ε.: όχι, οι κοπέλες εν εδούλευαν [00:17:33 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Οι μαθήτριες Μ.Α.: — Ναι, ναι — Σ.Ε.: — εν εδουλεύαν [δεν δούλευαν], όχι. — Μ.Α.: — Όχι. Ενώ, οι μητέρες; Υπήρχαν γυναίκες μεγάλης ηλικίας; Σ.Ε.: Υπήρχαν ναι, υπήρχαν και εργάτριες, αλλά υπήρχαν και γραφείς, κοπέλες οι οποίες εδουλεύαν [δούλευαν], [00:17:53 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ως γραμματειακόν προσωπικό εις τα, εις το γραφείον, εις την γραφειακήν δουλειάν της εταιρείας. Μ.Α.: Χμ. Τζαι [και] εσείς τι άλλες δουλειές εκάματε [κάνατε]; Τι άλλες δουλειές εκάνατε; Σ.Ε.: Μετά το μηχανουργείο επήα [πήγα] εις το γκαράζ, [γέλιο] που ε, εσυντ, εγίνετουν [γινόταν] η συντήρηση των, ε, μηχανημάτων. Τζαι [και] ε, εκεί, ε, εβοηθούσα [μικρή παύση] τον αποθηκάριο. Υπήρχε μια αποθήκη ειδικά για το γκαράζ εκτός από την αποθήκη Σ.Ε.: την μεγάλην για το εργοστάσιο, υπήρχε για το γκαράζ. Η οποία αποθήκη εφρόντιζε να υπάρχουν εξαρτήματα για, τη συντήρηση όλων των μηχανημάτων [00:18:44 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Τζαι [και] μιλούμεν [μιλάμε] για εκατοντάδες εξαρτήματα, ήταν πάσης φύσεως οχήματος που εσυντηρήτουν [συντηρούταν] εκεί τζαι [και] δεν εμπορούσεν να σταματήσει τζαι [και] να περιμένουν να’ ρτει [να έρθει] ανταλλακτικό. Οπόταν, Σ.Ε.: είχεν αποθηκάριον ο οποίος εφρόντιζε να έχει από όλα ώστε μόλις εχρειαζόταν κάτι το μηχαν, το γκαράζ, έπιανε το εξάρτημα τζαι [και] μετά εγίνετουν [γινόταν] παραγγελία άλλη και λοιπά και λοιπά. Ε, τζαι [και] εδούλευα στην αποθήκη. Μ.Α.: Από τις δουλειές που εκάματε [κάνατε], υπήρχε κάποια που ήταν δύσκολη; Σ.Ε.: [μικρή παύση] Ε, δύσκολη όχι, αλλά Σ.Ε.: την, την, την πιο κουραστική την έκαμα όταν ήμουν φοιτητής τζαι [και] μου ανάθεσεν [ανέθεσε] ο διευθυντής να καταγράψω όλα τααα, εεε, ηλεκτρικά μοτέρ που υπάρχουν στην εταιρεία. Από μοτέρ μικρό που γυρίζει σούβλα μέχρι τεράστια στα εργοστάσια, τεράστια μοτέρ. [μικρή παύση] Σ.Ε.: Και σε, εις τα κολάνια [ιμάντες] που εμετέφεραν [μετάφεραν] τοο, τον αμίαντο από το ένα μέρος στο άλλο, που ήταν ε, εφτά μίλια περίπου σε μήκος τα κολάνια [ιμάντες]. Τζαι [και] είχαν κάθε 40-50 μέτρα είχαν μοτέρ [γέλιο]. Τζαι [και] έπρεπε να τα καταγράψω, την ονομ, την, την μάρκα του μοτέρ, την ιπποδύναμή του τζαι [και] Σ.Ε.: τααα, την, εεε, την χώραν παραγωγής του. Οπόταν, εκατάγραψα θυμούμαι [κατέγραψα θυμάμαι] τότε, περίπου, 1.800 μοτέρ, εεε, [γέλιο] τζαι [και] έγινε μέσα σε ε, έναν μήνα του καλοτζαιρκού [καλοκαιριού] που ε, εξεκίνησα. Τζαι ήταν τζαι καλοτζαίριν [και ήταν και καλοκαίρι]. Ήταν, ήταν, εεε, δεν ήταν ευχάριστη. Παρόλο που τα λεφτά τότε ήταν πιο πολλά, Σ.Ε.: που έπιανα [έπαιρνα]. Αλλά όχι τόσα για να πω «χαλάλι», ας πούμε, «εν πειράζει». Εεε, ε, εκουράστηκα πολλά. Ήταν και η τελευταία δουλειά που έκαμα [έκανα], μετά, εεε, επήρα το πτυχίο μου, εε, εφύγαμε από τον Αμίαντο ή έφυγεν ο παπάς [μπαμπάς] μου. Οπόταν. Μ.Α.: Εμ, εσείς σχολείο επήγατε στον Αμίαντο. Σ.Ε.: Ναι. Μ.Α.: Πείτε μου λίγο πώς ήταν το σχολείο. Σ.Ε.: Το σχολείο, έφτασα το πρώτο που ήταν πάνω στον λόφο, [μικρή παύση] το παλιό όπως το λέμε δημοτικό. Το οποίο ήταν ένα κτίριο ωραίο, ααα, σε εμφάνιση, αν και λίγο φθαρμένο, αλλά ωραίο σε εμφάνιση με ευρύχωρες αίθουσες και λοιπά. Ε, οι, οι δάσκαλοι που ήταν εκεί Σ.Ε.: ήταν α, όλοι τους [00:22:03 – 00:22:10 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] ε, πολύ καλοί. Εις το παλιόν ήμουν μέχρι την τρίτη τάξη. Μετά, το σχολείο εκείνον έγινεν μια πλατέα [πλατεία] και εχτίστηκαν τα καινούργια γραφεία της εταιρείας, το μηχανουργείο, το, το γκαράζ, οι αποθήκες και λοιπά. Σ.Ε.: Και, έφυγ, το σχολείο εμεταφέρθηκε στα γραφεία που είναι τώρα το μουσείο. Ε, εκεί έκαμα τα τελευταία τρία χρόνια [00:22:44 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Ε, εκεί οι μαθητές ήταν πιο λίγοι διότι είχε εν τω μεταξύ ε, συρρικνωθεί ο πληθυσμός του Αμιάντου. [00:22:55 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού]. Ε, ήταν, ήταν όμως Σ.Ε.: ε, ήταν ευχάριστο διότι ήταν από το σπίτι μου ε, [γέλιο] τρία λεπτά [γέλιο]. Αλλά ήταν εεε, — Μ.Α.: — Ήσασταν αγόρια και κορίτσια μαζί στην ίδια τάξη; Σ.Ε.: Μαζί ναι, όλοι μαζί στην ίδια τάξη. Ποτέ δεν ήμαστεν [ήμασταν] χωριστά τα αγόρια τζαι [και] χωριστά τα κορίτσια. Μ.Α.: Τζαι [και] από ό,τι έχουμε μάθει [00:23:25 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] στον Αμίαντο εζούσαν τζαι [και] άλλες κοινότητες, Τουρκοκύπριοι, Αρμένιοι. — Σ.Ε.: — Ναι — Μ.Α.: — Ε, Επήγαινατε [πηγαίνατε] στο ίδιο σχολείο ή είχαν άλλα σχολεία; — Σ.Ε.: — Όχι είχαν, ο καθ, η κάθε κοινότητα είχεν το σχολείο της. Οι Τούρκοι είχαν, ααα, [00:23:42 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] τουρκόφωνο σχολείο δικό τους, οι Αρμένιοι δικό τους, οι Άγγλοι και οι οικογένειές τους τα παιδιά πάνω εις την, ε, εεε, γειτονιά τους, το δικό τους. Δεν ήμαστεν [ήμασταν] ποτέ οι κοινότητες στα σχολεία, Σ.Ε.: ενωμένες. Μ.Α.: Θυμάστε πού ήταν κάποιο άλλο σχολείο; — Σ.Ε.: — Ω, ναι. — Μ.Α.: — Σε ποια περιοχή; — Σ.Ε.: — Ξέρω, ξέρω πού ήταν όλα τα σχολεία. [γέλιο] Μ.Α.: — Πείτε μου αν θέλετε. — Σ.Ε.: — Εκείνο το οποίον, ααα, δεν φαίνεται ούτε εις τον χάρτη που σου έδωσα είναι το τουρκοκυπριακό. Ε, το άλλο, το αρμένικον, το δικό μας, το αγγλικόν πάνω, είναι στο χάρτη, ναι, τζαι [και] νομίζω μπορεί να είναι τζαι [και] σημειωμένα. Σ.Ε.: Το, τοοο αρμενικό ήταν [μικρή παύση] 20 μέτρα από την εκκλησία. Που είναι το καμπαναριό της εκκλησίας; Κάτω από το καμπαναριό ήταν, ήταν, τοοο σχολείο για τα Αρμενόπουλα. [00:24:48 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού]. Ε, το αγγλικό ήταν πάνω εκεί που έμενε ο Αντρέας που σας είπα με τη μεγάλην μνήμην. [00:24:59 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: Ο συνεντευξιαζόμενος αναφέρεται σε άτομο για το οποίο είχε μιλήσει πριν να αρχίσει η βιντεογράφηση] Σ.Ε.: Εεε, τελικά έμενε εκεί πάνω. Τζαι [και] το δικό μας ήταν κάτω εις τα γραφεία. Μ.Α.: Και το τουρκοκυπριακό; Θυμάστε περίπου; Σ.Ε.: — Ήταν, ήταν στη νέα εγκατάσταση, αλλά το τουρκοκυπριακό, ήταν το πρώτον που έκλεισε γιατί δεν υπήρχαν πλέον μαθητές. Ε, δεν υπήρχεν, η κοινότητα, εν [δεν] ήταν τόσον μεγάλη ε, που να μπορούν, που να μπορεί Σ.Ε.: να διατηρηθεί έναν σχολείο. — Μ.Α.: — Περίπου θυμάστε πότε μπορεί να έκλεισε; Πάνω-κάτω. Σ.Ε.: Δεν θυμούμαι [θυμάμαι]. Ε, έχω μια δυο φωτογραφίες με άτομα της εεε, κοινότητας εις την νέα εγκατάσταση σε ένα καφενείο που ήταν η γειτονιά τους, αλλά δεν θυμούμαι [θυμάμαι] Σ.Ε.: εν θυμούμαι [δεν θυμάμαι] Μ.Α.: — Εντάξει — Σ.Ε.: — την ημερομηνία ούτε ξέρω αν έχει σημειωθεί [00:26:05 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] κάπου πίσω, διότι συνήθως εσημειώναν [00:26: 08 πίσω από τις φωτογραφίες]. Μ.Α.: Και, τούτες ούλλες [αυτές όλες] οι κοινότητες είσχιεν [είχε] κάθε κοινότητα την γειτονιάν της, κατά κάποιον τρόπο; Σ.Ε.: Ε, οι Αρμένιοι, ναι. Ήταν. Που είναι το σχολείο τώρα; Άμα πας ανατολικά, έχει δύο-τρία Σ.Ε.: σπίθκια [σπίτια] και μετά στρίβει ο δρόμος προς το κενό, προς το πούποτε [πουθενά]. Εκεί ήταν γειτονιά ολόκληρη, ήταν α, α, σπίτια αρκετά με Αρμένιους μέσα, ήταν τα Αρμένικα, έτσι τα ελέαμεν [λέγαμε], τα Αρμένικα. Εεε, αλλά είχε τζαι [και] ανάμεσα σε ε, μη Αρμένιους, Σ.Ε.: Αρμεναίους [Αρμένιους], σε άλλες γειτονιές είχεν κάποιους που έμεναν εκεί. Ε, δεν ήταν υποχρεωμένοι να μένουν κάπου όλοι μαζί, [00:27:15 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] απλά έτσι έτυχε. Μ.Α.: Οι κοινότητες μεταξύ τους επέρνουσαν καλά; Υπήρχαν διαφωνίες; Πώς ήταν; Σ.Ε.: Ούτε ξεχώριζες εάν ήταν άλλης κοινότητας [γέλιο] ή της δικής μας, Σ.Ε.: διότι όλοι εμιλούσαν, α, ελληνικά. Εεε, ορισμένοι από εμάς, ε, λόγω, α, του ότι εδούλευαν μαζί με άτομα ή Τουρκοκύπριους, είτε Αρμένιους, εμιλούσαν τζαι [και] ή εμπορούσεν να συνεννοηθούν τζαι [και] στην μιαν γλώσσαν τζαι [και] στην άλλη. Ε, εν [δεν] υπήρχεν, Σ.Ε.: οτιδήποτε που να χωρίζει, τζαι [και] είναι τζαι [και] κάποιες φιλίες [00:28:07 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ε, Αρμεναίων [Αρμενίων] με δικούς μας οι οποίες ε, άφησαν εποχή. Εεε, λόγω του ότι τα άτομα που τις αποτελούσαν ήταν μεγάλοι, μεγάλοι, κεβεζέδες [πολυλογάδες] της, [γέλιο] της κοινότητας. Σ.Ε.: Οοο, ο ένας ήταν ο Μάστρε Ξενής, ο παπάς [μπαμπάς] του Σερτή. Του Γιώργου του Σερτή, του δημοσιογράφου. Ο παπάς [μπαμπάς] του ήταν σκαρπάρης [υποδηματοποιός] [00:28:45 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Τζαι [και] οοο, εεε, ο Ασ, Ασλίν; [μικρή παύση] Θα θυμηθώ τον Αρμένη. Με τον οποίον εκάθουνταν [κάθονταν] εις τον ήλιο, Σ.Ε.: τζαι [και] επείραζεν [πείραζε] ο ένας τον άλλο, τζαι [και] εεε, το τι ελεγόταν μεταξύ του ενός τζαι [και] του άλλου για, γενικά επί παντός επιστητού, όχι μόνον, ααα. Ήταν φοβεροί τζαι [και] οι δύο τζαι [και] πολύ φίλοι. Ε, εν [δεν] υπήρχεν οτιδήποτε που να ενοχλεί την μιαν κοινότηταν από την άλλη, Σ.Ε.: ε, ήταν ααα, [00:29:32 λέξη που δεν ακούγεται] ήταν Πανωαμιαντίτες. Μ.Α.: Άκουσα επίσης ότι ε, υπήρχαν τζαι [και] οι, άνθρωποι που ήρθαν από το εξωτερικό τζαι [και] ε, εδουλέψαν [δούλεψαν] στον Αμίαντο. Ξέρετε κάτι τέθκιον [τέτοιο]; Σ.Ε.: Ω ναι! Ε, οι, οι ανώτεροι υπάλληλοι της εταιρείας ήταν ξένοι, ε, εκτός, από τον Σ.Ε.: πατέρα μου που ήταν, ε, α, Ελληνοκύπριος και την ε, οικογένεια των Παπαδόπουλων, του Μιχαλάκη και του Κώστα του Παπαδόπουλου, ο ένας ήταν λογιστής τζαι [και] ο άλλος υπεύθυνος για τις προμήθειες. Εεε, αυτοί ήταν, α, Ελληνοκύπριοι. Οι άλλοι, ήταν ξένοι. Σ.Ε.: Εεε, ιιι, είχε Δανούς, οι οποίοι, εεε, εκτός του ότι εργάζουνταν [εργάζονταν] εις τον Αμίαντο είχαν και την ευθύνην ανάπτυξης της, τε, τε, των κτιρίων και της, εεεμ, μηχανικών εγκαταστάσεων του μεταλλείου τζαι [και] είναι, ήταν υπεύθυνοι για την ανέγερση του Σ.Ε.: μύλου ο οποίος αντικατέστησε ούλλους [όλους] τους άλλους τζαι [και] αυτόν έγινεν μέχρι την δεκαετία του ‘60, ‘62. Ε, μετά έφυγαν τζαι [και] εεε, ο ένας επέθανεν πριν έναν μήνα μόνο, με τον οποίον έχουμε αδερφικές σχέσεις με τα παιδιά του διότι εμεγαλώσαμε μαζί. Σ.Ε.: Τζαι [και] ο οποίος ερχόταν στην Κύπρο κάθε χρόνο, κάθε χρόνο από τότε που έφυεν [έφυγε] που [από] την Κύπρο. Ήρτεν [ήρθε] όταν ήταν 25 χρονών, έφυεν [έφυγε] όταν ήταν 32 τζαι [και] μετά ερχόταν κάθε χρόνο στην Κύπρο μέχρι που πέθανε. Τζαι [και] τώρα, μέχρι την περασμένη εφτομάδα [εβδομάδα] ήταν οι κόρες του και ο γιος του στην Κύπρο με τις οικογένειές τους. Σ.Ε.: Ε, είναι εεε, α, αυτός είναι [μικρή παύση] ο μόνος από τους ξένους που εδιατήρησεν φιλίες ε, με εε, ντόπιους, οι οποίες εδιατηρήθηκαν μέχρι το τέλος του τζαι τζείνου τζαι της γεναίκας του [και εκείνου και της γυναίκας του] διότι ε, επέθαναν με μικρή διαφορά ο ένας από τον άλλον. Μ.Α.: Πάντα έτσι ήταν οι σχέσεις με το διευθυντικό προσωπικό; Ήταν πάντα καλές ή υπήρχαν; Σ.Ε.: Όχι. [μικρή παύση] Ε, να πω ότι κάποιον τον είχαν πυροβολήσει τζιόλας [κιόλας] τζαι [και] έμεινε παράλυτος. Ήταν, α, α, λογιστής της εταιρείας, ε και τον καιρό της ΕΟΚΑ έγινε μια από τες [τις] 12, Σ.Ε.: α, δράσεις εις τον Αμίαντο. Ήταν που έγινε απόπειρα να τον σκοτώσουν, αλλά ετραυματίστηκε τζαι [και] έμεινε, παράλυτος. Ε, και έφυγεν από την εταιρεία, αφυπηρέτησεν παράλυτος και επήεν [επήγε] εις την Αγγλία τζαι [και] έζησε αρκετά χρόνια μετά. Εκείνος όμως ε, δεν, δεν είχεν Σ.Ε.: εεε, ε, δεν είχεν με δικούς μας σχέσεις, ε, όπως τζαι [και] κάποιοι άλλοι, μετά που ήρθαν μετά από αυτόν. Όμως γενικά δεν υπήρχεν οτιδήποτε εναντίον τους. Εσκοτώσαμεν τζι’ έναν [κι έναν] γιατρόν, τον καιρό της ΕΟΚΑ, — Μ.Α.: — Ααα — Σ.Ε.: — εεε, ο οποίος ήταν Άγγλος, εεε, και τότε ε, Σ.Ε.: ήταν [μικρή παύση] πληροφοριοδότης των Άγγλων και εργαζόταν αποδεδειγμένα με τους Άγγλους [00:34:12 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] και εεεε, εκτελέστηκε από την ΕΟΚΑ. Τζαι [και] θυμούμαι,ε, ε, θυμούμαι [θυμάμαι, ε, ε, θυμάμαι] διότι μετά την εκτέλεση εκυλήσαν [κύλησαν] το αυτοκίνητό του στον γκρεμό, και ήταν απέναντι, ήμασταν απέναντι τζαι [και] Σ.Ε.: εμπορούσες να ακούσεις ε, ε, το, το, την, τέτοια τζαι [και] μετά έτρεξαν να δουν τι έγινεν, φυσικά εμείς οι μικροί εθέλαμε να πάμεν, [00:34:43 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] αλλά δεν, δεν μας αφήσαν [άφησαν]. Ήμουν, εν θυμούμαι [δεν θυμάμαι] επτά-οκτώ χρονών τότε εεε, ε, περίπου, εν θυμούμαι [δεν θυμάμαι] ακριβώς. Αλλά ήταν, ήμουν μικρός. Κατά τα άλλα όμως ήταν, ήταν μια χαρά. Σ.Ε.: Εν [δεν] υπήρχαν. Μ.Α.: Θέλω να σας ρωτήσω, ε, είδα [00:35:06 – 00:35:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] μια φωτογραφία πάνω στο Κέντρο Επισκεπτών τζαι [και] ήταν εργάτες από πολύ παλιά φαίνεται, μπορεί τζαι που [και από] την δεκαετίαν του ’20 τζαι είχιεν [και είχε] μέσα ανθρώπους Αφρικανούς. Έχετε ακούσει τίποτε, αν έρχετουν [έρχονταν] κόσμος που [από] άλλες αποικίες να δουλέψει; Σ.Ε.: — Όχι καλή μου. Είναι ο κύριος Γιώργος ο Ελευθεριάδης, Σ.Ε.: ο μαύρος ο λεγόμενος. Η, ο Γιώργος έμενε απέναντι από το σπίτι μας. [00:35:37 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Εδούλευε με τον παπά [μπαμπά] μου εις το Fiber Mill [Μύλος Ινών] τότε που εδούλευεν τζι’ ο παπάς [κι’ ο παπάς μπαμπάς] μου όταν ήταν μικρός τζαι [και] ήταν τζαι τζείνος [και εκείνος] μικρός, ήταν της ηλικίας του παπά [μπαμπά] μου. [00:35:49 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Ο Γιώργος, ο μακαρίτης ήταν από τη Φασούλα της Λεμεσού και επαντρεύτηκεν Φασουλιώτισσα τζαι ήρτεν [και ήρθεν] εις τον Αμίαντο, Σ.Ε.: εκάμαν [έκαναν] οικογένεια, ααα, παιδιά και λοιπά. Ο, ο γιος του, είχεν γιο που του έκαμνα [έκανα] μάθημα εγώ στη Τεχνική [Σχολή] μετά, για να φανταστείς τι γίνεται. Ε, και η καταγωγή του κυρίου Γιώργου είναι από την Αφρική και ήταν μια οικογένεια που ήρθαν και για κάποιον λόγον ήταν στη Φασούλα. Διότι είχε τζι’ άλλους [κι άλλους] Σ.Ε.: μαύρους σε χρώμα εις, εις τη Φασούλα. Ο κύριος Γιώργος, εεε, ε, εμείς ηξέραμεν τον [τον ξέραμε] «ο Γιώρκος ο μαύρος», ήταν γείτονας μας, [γέλιο] «ο παπάς [μπαμπάς] του Γιαννή» [γέλιο]. Αλλά εεε, ε, τα, τα ελληνικά του ήταν καλλύττερα [καλύτερα] που [από] τα, που [από] τα κυπριακά μας. Ε, δεν ήταν, εν [δεν] ήταν ξένος, ήταν Σ.Ε.: Κύπριος της Φασούλας — Μ.Α.: — Εκατάλαβα — Σ.Ε.: — με χρώμα, α, Αφρικανού. Μ.Α.: Ε, ελύσετε μου [μου λύσατε] την απορία. Εμ, τζαι [και] έθελα [ήθελα] να ρωτήσω εάν, στ, από ό,τι έχω ακούσει ο Αμίαντος ετραβούσεν κόσμον που ούλλην [από όλη] την Κύπρο. Έρκουνταν [έρχονταν] να εργαστούν. Οι σχέσεις μεταξύ του κόσμου τωρά, έβαλλες [έβαλες] κάποιον που εν [είναι] ξέρω’ γω που [από] την Πάφο με κάποιον που εν που [που είναι από] την Τζερύνιαν [Κερύνεια], επηέναν τα [τα πήγαιναν] καλά ή όι [όχι]; Σ.Ε.: Μπορώ να πω ότι η μόνη διαφορά που είχαν ήταν στον καυκάν των γεναικών ποιος έκαμνεν τες καλλύττερες φλαούνες [00:37:42 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: οι φλαούνες είναι κυπριακό παραδοσιακό πασχαλινό αρτοσκεύασμα], ποια έκαμνε τα καλλύττερα κουλούρκα, τζαι ποια έκαμνεν τα καλλύττερα φαγιά [στον καβγά των γυναικών, ποιος έκανε τις καλύτερες φλαούνες, ποια έκανε τα καλύτερα κουλούρια και ποια έκαμνεν τα καλύτερα φαγητά]. Διότι τζαι [και] στη γειτονιά μας, στα γραφεία τζιαμέ [εκεί], είχαμεν, η κυρία Ειρήνη που [από] την Φασούλαν, ήταν η, η γεναίκα [γυναίκα] του Μιχάλη που [από] την Λεμεσόν, Σ.Ε.: ε, ήταν ε, η κυρία Θεοδώρα απέναντι τζαι το μόνο που ετσακώνουνταν, όι ετσακώνουνταν, ελογοφέρναν, ήταν όταν έρκουνταν σπίτι μας να φουρνίσουν, διότι σπίτι μας είχαμε φούρνο μεγάλο τζαι έρκετουν η γειτονιά τζαι εφούρνιζε [και το μόνο που τσακώνονταν, όχι τσακώνονταν, λογόφερναν, ήταν όταν έρχονταν σπίτι μας να φουρνίσουν, διότι σπίτι μας είχαμε φούρνο μεγάλο και ερχόταν η γειτονιά και φούρνιζε]. Εεε, εδίενεν η μια της άλλη την φλαούναν, το κουλλούριν τζαι λοιπά τζαι έβαλλεν το να φαίνεται το πιο [Ε, έδινε η μια στην άλλη την φλαούνα, το κουλούρι και λοιπά και το έβαζε να φαίνεται το πιο], Σ.Ε.: το πιο ωραίο, το πιο λουσάτο, το πιο ποτζείνον [το πιο ωραίο, το πιο λουσάτο, το πιο απ’ εκείνο]. Τζαι εγίνετουν [και γινόταν] διαγωνισμός [μικρή παύση] ποια, ποια κάμνει [κάνει] τα καλλύττερα [καλύτερα]. Ε, είσχιεν μιαν-δκυό [Ε, είχε μια-δυο] που ήταν μαστόρισσες πράγματι, [γέλιο] πράγματι για, ε, εντάξει. Εν [δεν] είχεν, εν [δεν] είχεν, όμως, εμ, ε, διαφορές. Ε, ο λόγος νομίζω Σ.Ε.: είναι ότι εις το χωριόν έχεις ζώα, έχεις χωράφια, έχεις κάτι και επείραξεν μου τα, εφάαν μου τα, εκλωτσήσαν μου τα [μου τα πείραξαν, μου τα έφαγαν, του τα κλώτσησαν] [00:39:14 λέξη που δεν ακούγεται]. Πάνω, όλοι είχαν το σπίτι της εταιρείας. Όλοι είχαν τη δουλειά με τα λεφτά της δουλειάς τους. Ο καθένας ήξερεν τι έπιανε, πολλά ή λίγα, αλλά το ήξερε. Ε, εζούσαν όλοι εεε, Σ.Ε.: χωρίς να έχουν, ε, προκλήσεις εξωτερικές για καυκάν [καυγά]. Εν [δεν] ε, εν [δεν] είχεν οτιδήποτε. Μ.Α.: Κατάλαβα. Ε, θέλω να μου πείτε τζαι [και] λίγον για την περίοδο που ήσασταν στο σχολείο. Έχετε κάποιαν ανάμνησην που σας έσχει [έχει] μείνει; Κάτι ωραίον ή κάτι δυσάρεστο; [00:39:56 - 00:40:10 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Σ.Ε.: [μικρή παύση] Εεε, ε, εκείνον Σ.Ε.: το οποίο μου έμεινε, ή έναν από εκείνα που έμειναν, είναι οι παραστάσεις που εκάμναμε [κάναμε] στο τέλος του χρόνου σαν σχολείο. Θυμούμαι όταν ήμουν, ο, πέμπτη τάξη στο νέον το σχολείον, εεε, επαρουσιάσαμε την 9η Ιουλίου. [00:40:27 – 00:40:40 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Εεε, τα παιδιά. Σ.Ε.: Ε, Τζαι [και] έπρεπεν [μικρή παύση] μαζί με άλλα να μάθουμε τζαι [και] τους στίχους του ποιήματος και λοιπά. Και εεε, ιιι, ήμουν, ααα, ήμουν ο Τούρκος [γέλιο], ο που εβασάνιζεν την, την εεε, Χιώτισσα. Αλλά εεε, Σ.Ε.: ήταν πολλά ωραία, ήταν μια ωραία παράσταση, εεε, εχαρήκαν την [την χάρηκαν] [00:41:05 00:41:10 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] τόσον οι μεγάλοι όσον και εμείς, και εμείς που ήμαστε μωρά, Όπως και κάθε άλλην παράσταση. Εεε, ιιι, είχαμε, είχαμε, εεε, την χαράν διότι εσυμμετείχαμε τζαι [και] τότε, όλα, τα θέματα, που, α, εγίνονταν, Σ.Ε.: ααα, εις την τελική παράσταση ήταν εθνικού περιεχομένου. Ήταν από την ιστορία την δική μας τζαι [και] εθνικά, εθ, εθνικά θέματα. Οπόταν, ε, αυτά. Μ.Α.: Ο κόσμος στον ελεύθερόν του χρόνο τι έκαμνε [έκανε]; Είχε διασκεδάσεις τέτοιες, άλλες; Σ.Ε.: Ναι. Να ξεκινήσω να σου πω ότι Σ.Ε.: το σχίλια εννιακόσσια [μικρή παύση] κοσιιι, κοσιδύο ή κοστρία [1922 ή 23] είχεν εκατόν πενήντα [150] καταστήματα ο Πάνω Αμίαντος. Έχουμε, τα καταγραμμένα, ποιος το είχε, τι επουλούσε, πόσα επλήρωνε στην εταιρεία για να διατηρεί το κατάστημα, διότι τούτοι [αυτοί] δεν εργάζονταν εις την εταιρείαν. Σ.Ε.: Τζαι [και] όλοι είχαν οικογένειες τζαι [και] όλοι έμεναν εις τον Αμίαντο, γι’ αυτό τζαι [και] ο πληθυσμός ήταν μεγάλος κάποτε. Ε, τζαι [και] μετά, υπήρχαν, τα καφενεία τζαι [και] υπήρχαν αρκετά καφενεία και σε κάθε γειτονιά, αλλά τζαι [και] κεντρικά κοντά στην εκκλησία, εις της Μελίνας το ξενοδοχείο. Υπήρχεν το ξενοδοχείο όσον Σ.Ε.: ελειτουργούσεν, που ήταν εκτός από ξενοδοχείο, ήταν τζαι [και] κέντρον που επαρουσίαζεν χορούς, είσχιεν [είχε] μουσικές, είσχιεν [είχε] διάφορες εκδηλώσεις. Ε, ήταν, ααα, η Λέσχη, η οποία λέσχη εχωρίζετουν [χωριζόταν] σε Λέσχη Κυριών που ήταν για τις γυναίκες και των ανωτέρων υπαλλήλων. Σ.Ε.: Ε, εις, αυτόν ήταν όταν εδημιουργήθηκε η λέσχη, μετά από αρκετόν καιρό εεε, δεν ήταν μόνο για τους δημόσιους, για τους υψηλούς υπαλλήλους ή για τις γυναίκες, ήταν όποιος ήθελε, ναι. Ε, επίσης εκείνον το οποίο εγινόταν τζαι [και] είχεν αρνητικά αποτελέσματα στην κοινότητα Σ.Ε.: ήταν τα, το χαρτοπαίγνιον. Ε, επειδή υπήρχαν τα λεφτά, εεε, και σε τέθκιες [τέτοιες] περιπτώσεις υπάρχουν και οι άνθρωποι οι οποίοι δεν μπορούν να αντισταθούν και καμιά φορά εεε, εγίνονταν εεε, [μικρή παύση] καταχρήσεις των χαρτιών. Μέχρι που ο Μάρχερ Σ.Ε.: ο μακαρίτης απαγόρευσεν τα και εεε, έθκιωξεν τζαι δκυο-τρεις [έδιωξε και δυο-τρεις] που ήταν χαρτοπαίχτες, για να σταματήσει το κακό. [00:44:46 – 00:44: 58 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Εεε, ήταν νομίζω το μόνον αρνητικό εις την ζωήν του Πάνω Αμιάντου. Μ.Α.: Ε, Έσχιετε [έχετε] ακούσει ας πούμε κάποιον που να καταστράφηκεν Μ.Α.: που [από] το χαρτοπαίγνιο; Σ.Ε.: Ω ναι! Ναι! Τζαι [και] κάποιον που καταστράφηκε τζαι [και] κάποιον που έκλεψεν, εεε, [μικρή παύση] τζαι [και] κάποιον που εχώρισεν, ε, ήταν αα, ναι, είχεν αρνητικά αποτελέσματα. Μπορεί όχι πολλά, αλλά είχεν αρνητικά αποτελέσματα. Και ασφαλώς, είχεν και περιπτώσεις που δεν είχαν αποτέλεσμα. Δηλαδή, Σ.Ε.: ε, επροχωρούσεν η ζωή τζαι [και] δεν υπήρξεν ούτε χωρισμός, ούτε κλοπή, ούτε οτιδήποτε άλλο, απλά εγίνουνταν [γίνονταν] ανεκτοί. [μικρή παύση] Αλλά ήταν έναν από τααα. Μ.Α.: Το χωριό είχεν καθόλου εγκληματικότηταν; Σ.Ε.: Όχι. Τα σπίτια ήταν ανοιχτά [γέλιο]. Όπου επήενες [πήγαινες] η πόρτα ήταν ανοιχτή, έμπαινες, Σ.Ε.: ή έμπαινες τζαι έτρωες τζαι έφευκες, διότι ελέαν σου [και έτρωγες και έφευγες, διότι σου έλεγαν] «τρώμεν, κάτσε» ή «έλα». Δεν είχεν, εεε, εγκληματικότητα δεν είχε. Εεε, [μικρή παύση] ούτε [μικρή παύση], ούτε τον καιρό της ΕΟΚΑ είχεν ε, εγκληματικότητα. Εκείνο που είχεν είναι ότι έτυχε κάποιοι Σ.Ε.: να, να είναι σεσημασμένοι προδότες [00:46:34 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] του αγώνα και εεε, [00:46:40 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] εργάζονταν πάνω, ήταν, α, γνωστοί, ηξέραν τους [τους ήξεραν] όλοι και όταν ανακαλύφθηκαν εφύγαν [έφυγαν]. Εεε, απομακρύναν τους [τους απομάκρυναν] οι Άγγλοι. [00:46:53 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] — Μ.Α.: — Ναι. — Σ.Ε.: — Αλλά εν [δεν] είχαμεν οτιδήποτε να φοβηθούμεν Σ.Ε.: ααα, για κλεψιά, για, για να σε δέρουν [δείρουν] ή οτιδήποτε άλλο, εν [δεν] υπήρχε. Μ.Α.: Θέλω να σας ρωτήσω για τη Λέσχη Κυριών, — Σ.Ε.: — Ναι — Μ.Α.: — οι γυναίκες, η μητέρα σας ας πούμεν επήγαινε σε τούντην [αυτή] τη Λέσχη; Σ.Ε.: Η μητέρα μου ήταν α, ααα, κεντήτρια, με το σμιλί [00:47:28 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: το σμιλί είναι μεταλλικό εργαλείο σαν μεγάλη βελόνα που χρησιμοποιείται για την κατασκευή κεντημάτων]. Ήταν, η, Σ.Ε.: το μεγαλύτερο και καλύτερο σμιλί που ήταν. Εκείνον το οποίον έκαμεν [έκανε] είναι ότι, την Λέσχην Κυριών, είχε, σσιεμέ [σεμέν] [00:47:42 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: σεμέν είναι είδος κεντήματος] για την τραπεζαρίαν τους, είχε για τα τραπεζάκια, πετσετάκια [00:46:47 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: τα πετσετάκια είναι μικρά κεντήματα που χρησιμοποιούνται συνήθως για το στόλισμα των τραπεζιών. Στα ελληνικά συνήθως ονομάζονται σεμεδάκια], για τες [τις] καρέκλες πίσω και λοιπά. Έκαμεν τους [τους έκανε] την Λέσχην με το, με το σμιλί. Ε, επήαινε [πήγαινε], ναι. Επήαινε [πήγαινε] μετά. Μ.Α.: Τι εκάμναν [έκαναν] οι γυναίκες; Μ.Α.: Πώς επερνούσαν την ώρα τους; Σ.Ε.: Επίνναν, επίνναν [έπιναν, έπιναν] τσάιν, επίνναν [έπιναν] καφέ, εεε, δδδ, δεν εκάπνιζαν διότι εν [δεν] θυμούμαι γυναίκαν να καπνίζει πάνω. Εεε, μπορεί, αλλά εν [δεν] είδα εγώ ποττέ [ποτέ] μου, μπροστά μου, να καπνίζει γυναίκα. Ε, επηαίναν, εκουβέντιαζαν, εεε, εκουτσομπόλευκαν [πήγαιναν, κουβέντιαζαν, εεε, κουτσομπόλευαν] φαντάζομαι, φαντάζομαι. Ε, αυτά. Μ.Α.: Χαρτιά εν [δεν] επαίζαν [έπαιζαν] Μ.Α.: οι γυναίκες; Σ.Ε.: Χαρτιά, εεε, εν[ δεν] νομίζω να επαίζαν [έπαιζαν]. Εεε, δεν, ή δεν άκουσα να επαίζαν [έπαιζαν] χαρτιά. Πάντως στη Λέσχη που επήαινε [πήγαινε] τζαι [και] επήαινε [πήγαινε] τζι’ η [κι’ η] μάμμα [μαμά] μου εν [δεν] έπαιζαν. Τώρα αν επηαίναν [πήγαιναν] άλλην ώρα για να παίξουν, εν [δεν] νομίζω όμως. Μ.Α.: Χμχμ. Ωραία. Εμ, άλλες διασκεδάσεις Μ.Α.: στο χωριό; Σ.Ε.: Είχαμε, σε παρακαλώ, σινεμά [μικρή παύση] με την πρώτη [00:48:09 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] μηχανή που ήρθε στην Κύπρο, κινηματογραφική, και την οποίαν μόλις άνοιξε το Μαγικό Παλάτι στη Λευκωσία, επουλήσαμέν τους την [τους την πουλήσαμε] [00:49:20 ακούγεται κόρνα από αυτοκίνητο] διότι είσχιεν πρόβλημαν τζαι εφέραμεν τζινούρκαν [είχε πρόβλημα και φέραμε καινούργια]. [γέλιο] Να φανταστείς. Λοιπόν. Σ.Ε.: Και, σε ε, εκείνον δεν ήταν μόνο σινεμά, ήταν κινηματοθέατρο. Είχεν σκηνήν, παρασκήνιον, ααα, καμαρίνια πίσω και λοιπά. Οπόταν έρχουνταν [έρχονταν] εεε, θίασοι και έρχουνταν [έρχονταν] όλοι. [00:49:50 – 00:50:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Ο, όποιοι, όποιο θέατρο εεε, [00:49:55 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] έπαιζε στη Λευκωσία ή στη Λεμεσό ή κάπου αλλού, έρκετουν [ερχόταν] τζαι [και] στον Αμίαντο. Σ.Ε.: Οπόταν, είχεν συνεχώς κάτι. Τζαι [και] είχεν Κυριακές που εγίνουνταν [γίνονταν] πέντε κινηματογραφικές παραστάσεις για να, να ικανοποιήσουν τον πληθυσμό, τον κόσμο που ήταν πολύς, εγίνουνταν [γίνονταν] συνέχεια ε, μέχρι τζαι [και] πέντε παραστάσεις. Ε, εγώ έφτασα όχι τες [τις] πέντε παραστάσεις, Σ.Ε.: αλλά έφτασα τες δκυό [τις δύο] και έφτασα όταν επιτρέπετουν [επιτρεπόταν], για, όταν αφήναν τα παιδιά, πάντα επιτρέπετουν [επιτρεπόταν], ε, αλλά όταν μας, μας αφήναν να πάμε, εκαθόμαστεν [καθόμασταν] μπροστά και είχαμε καλάμια κομμένα και εφυσούσαμε σαΐτες πάνω στο παννίν [πανί]. Σ.Ε.: άμμαν [όταν] εφιλιούνταν. Και εφωνάζαμε, όλοι «ουοο!» και «πτου-πτου» σαΐτες εις το παννί [πανί]. Οι οποίες έμειναν εκεί για πολλά, πολλά χρόνια, ώσπου τζαι [και] εκατεδαφίστηκε [00:51:15 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] το σινεμά, εκρέμμουνταν από το παννίν [πανί] σαΐτες που επετούσαμε. Ε, επίσης μετά όταν ελιγόστεψεν ο κόσμος τζαι [και] εσταμάτησε το [00:51:28 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο], ο, σινεμά να δουλεύει, Σ.Ε.: ε, εμετατράπηκε σε γήπεδο μπάτμιντον [badminton] , που ήταν ένα άθλημα που το είχαν φέρει οι Δανοί που ήταν πάνω εις την εταιρεία. [00:51:44 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Εεε, τζαι [και] εκεί ε, εμπορούσε να πάει οποιοσδήποτε, απλώς έκλειες [έκλεινες] την ώρα για να μην, διότι ένα, ένα γήπεδο ήταν. Ε, και, όλοι Σ.Ε.: οι, οι Αμιαντίτες, η νεολαία, ε, έπαιζεν μπάτμιντον [badminton] [00:52:06 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Γι' αυτό, και εις την Λευκωσία οι πρώτοι που οργανώσαν [οργάνωσαν] το μπάτμιντον [badminton] και έκαμαν [έκαναν] την Ομοσπονδία και λοιπά εν [είναι] παιδιά που ήταν εις τον Αμίαντο τζαι [και] ε, επαίζαν [έπαιζαν] στον Αμίαντο μπάτμιντον [badminton]. Μ.Α.: Εσείς εσυμμετείχατε κάπου, στο μπάτμιντον [badminton], — Σ.Ε.: — Ε, ε, ε, — Μ.Α.: — σε κάποια χορωδία; — Σ.Ε.: — Έπαιζα, έπαιζα τζι’ εγώ [κι’εγώ] καημένος [γέλιο], παρόλο που δεν ήμουν, εεε, Σ.Ε.: δεν ήμουν πολύ καλός διότι κάποιοι από τα, από τα συναδ, από τα συναδέλφους, τα παιδιά ήταν πάρα πολύ καλοί [00:52:40 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] και επαίζαν [έπαιζαν] πολύ συχνά, α, α, ασκούνταν. Εγώ ήμουν κάτω, το, το, το σινεμά ήταν στην Πάνω Γειτονιά, εγώ [00:52:51 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ήμουν κάτω, εν [δεν] ήταν και τόσο εύκολο να πηγαίνω-έρχομαι, ο παπάς [μπαμπάς] μου εδούλευε τις ώρες που έπαιζαν. Σ.Ε.: Εεε, δεν ασχολούμουν συχνά, αλλά έπαιζα. Επήαινα [πήγαινα] τζι’ εγώ [κι εγώ], ναι. Μ.Α.: Είχεν κάτι άλλο, που σας άρεσεν να κάμνετε [κάνετε]; Σ.Ε.: Ε, [μικρή παύση] περίπατους εκάμναμε [κάναμε] πολλούς. Η, η γειτονιά ήταν, μια οικογένεια [00:53:24 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] με έξι παιδιά, [μικρή παύση] εμείς, Σ.Ε.: άλλη οικογένεια με τέσσερα, ε, άλλη οικογένεια με δύο. Τζαι [και] τα βράδια επερπατούσαμε μέχρι το νοσοκομείο, υπήρχεν ο δρόμος που υπάρχει τζαι [και] τώρα που πάει γύρω [00:53:48 – 00:53:55 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] και κατεβαίνει κάτω. Και εγυρνούσαμε με τα πόδια. Μ.Α.: Πώς ήταν η φύση τότε; Σ.Ε.: Ε, η φύση ήταν το κάτι άλλο διότι κάθε Σ.Ε.: σπίτι είχεν τον κήπο του. Μικρόν είτε μεγάλο. Και ήταν όλοι εραστές των λουλουδιών. Εφύτευαν δάλιες [ντάλιες], εφύτευαν τριανταφυλλιές, εφύτευαν ό,τι φανταστείς και [00:54:20 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ήταν ανθισμένοι ως το χειμώνα που εκλείαν [έκλειναν] όλα διότι [00:54:26 λέξη που δεν ακούγεται], δεν είχε σπίτι που εν είσχιεν [που δεν είχε] κληματαριάν Σ.Ε.: με σταφύλι. Άρα ήταν κήπος, κληματαριά σταφύλι και κάτω άνθη. Ήταν, ήταν, α, [00:54:41 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] όπου επήαινες [πήγαινες] η, η, ήταν ε, καταπράσινο. Μ.Α.: Τζαι [και] η περιοχή που εγίνονταν οι εργασίες, το μεταλλείο; Σ.Ε.: Εκεί ήταν σελήνη. [γέλιο] [00:54:52 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο]. Το τοπίον ήταν σεληνιακό διότι ε, έσκαβαν το βουνό, κάποτε με τα χέρια, Σ.Ε.: δεμένοι με τα σχοινιά, μετά με τα μηχανήματα και λοιπά. Και από εκεί ελειτουργούσε το μεταλλείο. Επομένως η περιοχή η οποία τζαι [και] σήμερα ε, εχρειάστηκε να γίνει η αναδάσωση ε, είναι σεληνιακή. Ε, ήταν ανέκαθεν. Τώρα έχουν κάμει [κάνει] αρκετά καλή δουλειά στο τμήμα δασών τζαι [και] η περιοχή άρχισε να πρασινίζει. — Μ.Α.: — Χμχμ — Σ.Ε.: — Η, η δυτική μεριά. Η ανατολική ήταν ανέκαθεν πράσινη, βουνό, δάσος και λοιπά. Η Χρυσόβρυση, τα Εγγλέζικα πάνω, το νοσοκομείο και ανατολικά ήταν πράσινα πάντα. Μ.Α.: Τζαι [και] το περιβάλλον γενικά πώς ήταν; Η ποιότητα αέρα, ε; Σ.Ε.: Για μας εεε, δεν ήταν πρόβλημα Σ.Ε.: διότι ε, η σκόνη η πολλή ήταν στα παλιά τα εργοστάσια πριν γίνει η αντικατάστασή τους από το δεκαώροφο, που ήταν παλιάς τεχνολογίας τζαι [και] παλιών μηχανημάτων. Εκεί μέσα υπήρχε. [00:56:22 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού]. Έξω, εις τον ανοικτό χώρο, υπήρχεν, ή Σ.Ε.: επαραγόταν η σκόνη από τους χειριστές των μηχανημάτων και από τα μηχανήματα που έσκαβαν. [00:56:39 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] Το χωριό πάνω δεν είχεν σκόνην, από το μεταλλείο, δεν εδέχετουν [δεχόταν] σκόνη από το μεταλλείο. Μ.Α.: Χμχμ. Ο κόσμος τότε ήξερεν ότι μπορεί να είναι βλαβερός ο αμίαντος; Σ.Ε.: Έγινεν, [μικρή παύση] Σ.Ε.: έγινεν μια μεγάλη ε, ε, [00:57:08 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] αναταραχή για το θέμαν του καρκίνου όταν εγνώσθηκε [έγινε γνωστό] διεθνώς ότι ο αμίαντος είναι καρκινογόνος. Τότε ηη, η εταιρεία, οι, οι, οι συντχ, οι συντεχνίες Σ.Ε.: εζήτησαν από την εταιρεία να φέρει ειδικούς [00:57:38 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] τζαι [και] να εξετάσουν εάν είναι καρκινογόνος ο αμίαντος. [μικρή παύση] Η εταιρεία έφερεν ξένους και επήαν [πήγαν] [00:57:53 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] μέσω του μητρώου του ξενοδο, ε, του νοσοκομείου, το οποίο δεν ήταν μόνο νοσοκομείον της εταιρείας, Σ.Ε.: ήταν νοσοκομείον όλης της περιοχής. [00:58:05 – 00:58:23 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Εσυντηρείτουν [συντηρούταν] από την εταιρεία, εν [δεν] επλήρωναν, αλλά ήταν για την περιοχή όλη. Και είχαν α, αρχείο με όλους τους ασθενείς και τις ασθένειες. Μετά ήρθαν, επήραν σκόνη, έκαμαν [έκαναν] αναλύσεις και λοιπά, και η απόφαση η δική τους ήταν ότι δεν είναι καρκινογόνος. Σ.Ε.: Και όχι μόνον ο δικός μας δεν είναι [00:58:36 - 00:58:54 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο], αλλά τα βόρεια της Ελλάδας, στη Βουλγαρία κοντά και στην Τουρκία, που έχει και εκεί αμιαντωρυχεία, έχουν την ίδια σύσταση, ο αμίαντος, χημική με τον δικό μας και ότι αυτής της σύστασης δεν είναι καρκινογόνος. Εκείνον που είναι βλαβερό είναι Σ.Ε.: η σκόνη [00:59:03 – 00:59:21 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] η οποία κάθεται στους πνεύμονες και προκαλεί εεε, πνευμοκονίωση [πνευμοκονίαση]. Ε, ναι, οι συντεχνίες δεν εδέχτηκαν την έκθεση και κάλεσαν εκείνοι από την Ελλάδα ειδικούς τζαι [και] κάμαν [έκαναν] την ίδια έρευνα και έβγαλαν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα. Ότι δεν είναι Σ.Ε.: καρκινογόνος, αλλά βλάπτει η σκόνη. Και όταν έγινεν το ξέρετ το, δ, δεκαώροφο το κτίριο, [00:59:44 – 01:00:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] δεν είχε σκόνη μέσα διότι ήταν ειδικά χτισμένο και με ειδικά μηχανήματα που απορρο, απορροφούσαν. Και επιπλέον ήταν υποχρεωτικόν όσοι ήταν και εδούλευαν να φορούν μάσκα. Σ.Ε.: μάσκα. Ε, και [01:00:04 -01:00:20 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] έτσι ε, επεριορίστηκε για τους εργαζόμενους. Εμείς που εκατοικούσαμε, δεν, δεν είχαμε οτιδήποτε. Κάποιοι οι οποίοι ήταν στα παλιά εργοστάσια με τη σκόνη και λοιπά, κάποιοι είχαν πνευμοκονίωση [πνευμοκονίαση] τζαι [και] κάποιοι εεε, αρωστ, επ, εεε, Σ.Ε.: επειραχτήκαν [πειραχτήκαν] από την, από την ασθένεια τούτη [αυτή]. Αλλά οι περισσότεροι από εμάς ούτε. Μ.Α.: Χμχμ. Εμ, άλλα μέτρα ασφάλειας εκτός που [από] την μάσκα; Ε, έπρεπε να φορούν κράνος; Έπρεπε να φορούν ειδική στολή; Σ.Ε.: Ναι, το, το κράνος ήρθε, τώρα να θυμηθώ ποτ, να θυμηθώ πότε, ε, ε, και το, το, Σ.Ε.: [01:01:00 – 01:01:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] το μόνο να πάω πίσω που [από] τον τζαιρόν [καιρό] που’ μουν μικρός τζαι [και] εδούλευκα, εάν υπήρχε ή δεν υπήρχε. Σίγουρα υπήρχε μετά, διότι ήταν υποχρεωτικό διά νόμου, από την κυβέρνηση, έπρεπ, έπρεπε να φορείς κράνος. Λοιπόν, το πότε όμως άρχισε εεε, στην, στην αρχήν τζαι [και] τα παλιά χρόνια, εεε, νομίζω Σ.Ε.: δεν υπήρχε ούτε κράνος ούτε καν μάσκα — Μ.Α.: — Χμχμ. — Σ.Ε.: ε, υπήρχε, ας πούμε. Μετά εμπήκεν η μάσκα από τα παλιά εργοστάσια, [01:01:44 – 01:02:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] αλλά πολύ λίγοι την εχρησιμοποιούσαν. Εεε, τζαι [και] εν ηξέρω [δεν ξέρω] αν τότε εμπήκεν [μπήκε τότε] ταυτόχρονα τζαι [και] το κράνος ή ήταν μόνον η μάσκα. Πάντως, ε, η μάσκα δεν Σ.Ε.: επολυχρησιμοποιείτουν [πολυχρησιμοποιείτο]. Ε, γι’ αυτό ήταν τζαι [και] πρόβλημα τζαι [και] μετά εβάλαν [έβαλαν] υπεύθυνον για την ασφάλεια για να ελέγχει καμιά φορά αν φορούν ή αν δεν φορούν τζαι [και] να, να, να φροντίζει ώστε οι, οι προϊστάμενοι να υποχρεώνουν [01:02:24 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] τους υφισταμένους τους να φορούν μάσκα τζαι [και] κράνος. Ε, ε, ε, εν [δεν] θυμούμαι. Μ.Α.: Αυτά τα μέτρα, η μάσκα ή το κράνος, τα διούσεν [έδινε] η εταιρεία δωρεάν — Σ.Ε.: —Όι [όχι] ήταν, ήταν, [01:02:39 – 01:02:46 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού]— Μ.Α.: — ή τα επλήρωναν; — Σ.Ε.: — ναι, ήταν της εταιρείας Εν [δεν] ήταν, εν επληρώναν [δεν πλήρωναν] οι εργάτες, όχι. Μ.Α.: Οκέι. Άλλη εκπαίδευση γινόταν; Σ.Ε.: Ναι, ε, εκάμναν [έκαναν] εκπαίδευση για την ασφάλεια, για τη χρήση των μηχανημάτων τζαι [και] λοιπά. Τέθκιου [τέτοιου] είδους εεε, πράξεις για την ασφάλεια εγίνουνταν [γίνονταν]. Σ.Ε.: [01:03:00 – 01:03:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] Ε, και μάλιστα συστηματικά και από ειδικούς. Εεε, ένας, ας πούμε ααα, από το, από το γκαράζ, ήταν υποχρεωμένος να, να κάμει [κάνει] κάτι για την ασφάλεια των οδηγών των Ντινάιν [σημείωση για καλύτερη κατανόηση τα D nine ήταν μεγάλα οχήματα – μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν για να σκάβουν – κόβουν το βουνό], ας πούμε, ή των οδηγών των τάδε μηχανών που ήταν α, α, υπό χρήση. Εεε, Σ.Ε.: Τζαι [και] έτσι, ε, ε, η, η εκπαίδευση υπήρχε πάντα. Δεν ήταν. Μ.Α.: Ακούσατε ποτέ ατυχήματα ή δυστυχήματα; Σ.Ε.: Ω ναι. Ο παπάς [μπαμπάς] του Αντρέα του Παπά ήταν έναν από τα 12 νομίζω θανατηφόρα ε, θύματα, ατυχήματα που έγιναν στο μεταλλείο. Τζαι [και] ο οποίος ανατινάχτηκε. Ήταν υπεύθυνος Σ.Ε.: [01:04:00 – 01:04:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] για τις φάλλιες [τρύπες], τους δυναμίτες με τους οποίους ε, έσπαζαν τις μεγάλες πέτρες. Εκεί επήαινε [πήγαινε] μηχάνημα, ε, άνοιγεν τρύπα τζαι [και] μετά επήαινε [πήγαινε] ο φαλλιαδόρος, έβαζεν τον δυναμίτη, άναβε την, τοοο — Μ.Α.: — Φιτίλι; Σ.Ε.: Το φιτίλι. Και έφευγε. Λοιπόν. Σ.Ε.: [01:04:30 – 01:05:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] Ο παπάς [μπαμπάς] του Παπά του Αντρέα ήταν φαλλιαδόρος. Και σε μιαν, α, ημέρα που εδούλευε, επήε [πήγε] έβαλεν τη φάλλια [τρύπα], άναψεν το φιτίλι και ξεκίνησε να φύγει. Τζαι [και] γλίστρησε τζαι [και] έπεσε χαμέ [κάτω] τζαι [και] πλακώθηκε τζαι [και] εν [δεν] μπορούσε να ξεγλιστρήσει, να, να ελευθερωθεί τζαι [και] να φύγει Σ.Ε.: τζαι [και] εξερράγην η, η φάλλια [τρύπα] τζαι [και] σκοτώθηκεν. Ε, είχεν, ο παπάς [μπαμπάς] του Αγγελίδη του Αντρέα του αστυνομικού που τωρά [τώρα] εν [είναι] υπεύθυνος στη σχολή, στη σχολή αστυνομικών, εν [είναι] Αμιαντίτης. Ο παπάς [μπαμπάς] του είχε χάσει το χέρι του όταν εδούλευε εις τον Αμίαντο. Σ.Ε.: Εεε, εκόπηκεν, ετυλίχτηκε σε έναν κολάνι [ιμάντας] τζαι [και] κόπηκε, εκόπηκε το χέρι του. [01:05:37 – 01:06:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] Αλλά ήταν από τους τυχερούς ο οποίος εεε, έχασε μόνον ένα χέρι. Είχεν, νομίζω ήταν 12, ο πάτερ Σπυρίδωνας έχει τους μες στο, μες στο βιβλίο, εεε, δυστυχώς. Μ.Α.: Ναι, είναι αυτό που λέμε Μ.Α.: επικίνδυνη δουλειά. Κάθε δουλειά έχει τους κινδύνους της. Ναι. Εμ, όταν εγίνετουν [γινόταν] κάτι δυσάρεστο, μετά υπήρχεν κάποια αποζημίωση, υπήρχεν κάτι για την υγεία της υπόλοιπης οικογένειας; Σ.Ε.: Ε, εκείνο που ξέρω ήταν ότι η οικογένεια του Παπά, [01:06:25 – 01:06:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] του Αντρέα, η μάμμα [μαμά] του, η αδερφή του, Σ.Ε.: [01:06:30 – 01:07:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] ο αδερφός του εσυνέχισαν, τζαι [και] ο, τζαι [και] ο ίδιος, εσυνέχισαν να δουλεύουν εις τον Αμίαντο. Και μετά, όταν εκείνος έφυεν [έφυγε] που [από] τον Αμίαντο τζαι [και] επήε [πήγε] στην κυβέρνηση, έφυεν [έφυγε] τζι’ ο [και ο] αδερφός του τζαι [και] επήεν [πήγε] εις την Αγγλία. Ε, η αδερφή του και η μητέρα του εδούλευαν εις το μεταλλείο, ααα, Σ.Ε.: [01:07:00 – 01:07:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] τωρά [τώρα] δεν ξέρω αν έπαιρναν κάποιαν ααα, αν, αν, αν επήραν κάτι, αλλά φαντάζομαι να επήραν. Μ.Α.: Κατάλαβα. Εμ, θέλω να σας ρωτήσω και, είπατε υπήρχε συντεχνία. Ε, έχετε ακούσει για κάποια απεργία ας πούμε που έγινε; Σ.Ε.: Ε, ναι, υπήρχαν οι δύο συντεχνίες, ε, της ΣΕΚ και της ΠΕΟ. Ε, έγινεν, Σ.Ε.: [01:07:30 – 01:08:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] έγιναν απεργίες, έγινεν μια μεγάλη ε, τοοο, σαράντα, σαρανταεφτά νομίζω, ε, [μικρή παύση] έγιναν απεργίες, δύο ήταν μεγάλες. Ε, [μικρή παύση] τζαι [και] θυμούμαι, ε, τις δύο που θυμούμαι, που ήμουν μεγάλος και θυμούμαι, Σ.Ε.: [1:08:00 – 01:08:25 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] ε, ήταν ότι ε, είσχιεν [είχε] φασαρίες ο παπάς [μπαμπάς] μου. Διότι ο παπάς [μπαμπάς] μου ήταν ο υπεύθυνος των εργατών και οι συντεχνίες ήταν εναντίον της εταιρείας τζαι [και] ήταν δουλειά του παπά [μπαμπά] μου [γέλιο]. Ήταν μέσα στα καθήκοντά του η αντιμετώπισή τους τζαι [και] ήταν, ήταν δύσκολα, δύσκολος τζαιρός [καιρός]. Αλλά εντάξει. Οι, Σ.Ε.: οι μεν εκάμναν [έκαναν] την δουλειά τους, διότι αυτοί ήταν, ο παπάς [μπαμπάς] μου έκαμνε [έκανε] τη δουλειά του διότι αυτός ήταν, ε, εντάξει. Μ.Α.: Όταν λέτε ήταν δύσκολα, ας πούμε επαρενοχλούσαν σας ή κάτι; Σ.Ε.: Ε, στη μια ναι. Εεε, υπήρξαν, [μικρή παύση] ε, [μικρή παύση] α, ε, χειροδικίες Σ.Ε.: εεε, εναντίον του παπά [μπαμπά] μου, εγίνουνταν [γίνονταν] όλα ε, έξω που [από] το γραφείο του, ας πούμε, και εσυναντιόνταν [συναντιούνταν] εκεί, όπως είναι τώρα του δημοτικού η αυλή. Μ.Α.: Χμχμ Σ.Ε.: Εκεί που είναι η τουαλέτα ήταν το γραφείο του παπά [μπαμπά] μου. Το κτίριον αριστερά ξεχωριστά από το μεγάλο. Λοιπόν, και ε, εκεί εγίνουνταν [γίνονταν] οι συγκεντρώσεις, οιιι Σ.Ε.: οι αντιδράσεις τζαι [και] λοιπά. Εεε, σε μιαν, [01:09:37 – 01:10:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] σε μιαν θυμούμαι είχεν, είχεν χειροδικίες. Μ.Α.: Χμχμ. Θυμάστε την περίοδο που έκλεισε το μεταλλείο; Σ.Ε.: Ω ναι! Διότι εγώ επήα [πήγα] μόνιμα πάνω έναν χρόνο πριν να κλείσει. Ο παπάς [μπαμπάς] μου ήταν συνέχεια πάνω Σ.Ε.: [01:10:00 – 01:10:08 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] διότι μέσα εις τα συμβόλαια που είχε, η εταιρεία υποχρεούτον, υποχρεούταν να του έχει σπίτι ώσπου να [μέχρι να] πεθάνει. Λοιπόν. Άρα ο παπάς [μπαμπάς] μου είχε σπίτι ε, έστω και αν έφυγε από την εταιρεία και επήαινε [πήγαινε]. Τζαι [και] επηαίναμε [πηγαίναμε] μαζί του [01:10:25 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] όταν ήμαστεν κι εμείς εις την Κύπρο, επηαίναμε [πηγαίναμε] μαζί του, οικογένεια. Σ.Ε.: Όταν εγώ απέκτησα το τρίτο μου παιδί, την Άρτεμη, [01:10:36 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] εεε, εγίναμε πέντε. Δύο ο παπάς [μπαμπάς] μου τζαι [και] τέσσερις οι αδερφοί μου ήμαστε πολλοί, εν [δεν] εμπορούσαμε να μένουμε μαζί. Και ζήτησα, διευθυντής ήταν ο Κλεάνθης ο Παπαδόπουλος τότε στον Αμίαντο, εζήτησά του ένα σπίτι για να μεινήσκω [μείνω] εγώ. Τζαι [και] λέει μου «πήαινε [πήγαινε] Σ.Ε.: εις του Τάσου». Το σπίτι του Τάσου, [01:11:03 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] [μικρή παύση] ύστερα να σου πω για τον Τάσο. Λοιπόν, ε, επήα [πήγε] στην Χρυσόβρυση, επήα [πήγα] και δεν το έβλεπα από τους θάμνους. Είσχεν [είχε] 10 χρόνια ακατοίκητον [01:11:18 – 01:11:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Λοιπόν, [γέλιο] εκαθάρισα το, επήα [πήγα] ε, λέω του «ήντα που εν [τι θα] να πληρώνω;». Λέει μου «έτο, δίενε [να, δίνε] 40 λίρες, Σ.Ε.: [01:11:30 – 01:11:50 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] το χρόνο». Εντάξει όλοι επλερώναν, ένα ποσό, ε, ο λόγος ήταν νομικός ή νομικίστικος. Όποιος εμείνησκε [έμενε] σε σπίτι της εταιρείας έπρεπε να πληρώνει. Εντάξει, ούλοι [όλοι] επληρώναν [πλήρωναν], μια λίρα, δκυό [δυο] λίρες. Το ρεύμα ήταν δωρεάν, το νερό ήταν δωρεάν, τα πάντα, αλλά το ενοίκιο για κάποιο λόγο νομικίστικο έπρεπε να πληρώνεται. Σ.Ε.: Και πληρώναν [πλήρωναν], επλερώναμεν [πληρώναμε] όλοι όσοι εμέναμε. Επήα [πήγα], εκαθάρισα το σπίτι τζαι [και] εμπήκα μέσα όταν η Άρτεμις ήταν ούτε 40 ημερών. Όι [όχι], ήταν παραπάνω που [από] 40 διότι εγεννήθηκεν [γεννήθηκε] Γεννάρη τζαι επήα [και πήγα] εγώ τον Ιούνιο. Εμπήκαμεν μέσα τον Ιούνιο. Μ.Α.: Ποια χρονιά ήταν τούτη [αυτή]; Σ.Ε.: Το ‘88. Μ.Α.: Χμχμ. Σ.Ε.: Και μετά έκλεισε, το, το ογδονταεφτ, το ογδονταοκτώ που εγεννήθηκεν [γεννήθηκε] η Άρτεμις, Σ.Ε.: [01:12:30-01:13:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] μετά έκλεισεν η εταιρεία, αλλά η κοινότητα ελειτουργούσεν. Ο κύριος Κόκκος ήταν ο μουχτάρης μας, ο Παύλου, μέχρι το 2005 ελειτουργούσε η κοινότητα. Μ.Α.: Πείτε μου λίγο για τούντην [αυτή] την περίοδο, πόσοι άνθρωποι εμείνατε; Σ.Ε.: Ήμαστεν, [μικρή παύση] εεε, τριαντ, τουλάχιστον 35 οικογένειες. Σ.Ε.: Τουλάχιστον. Εεε, διότι [μικρή παύση] επλερώναμε [πληρώναμε] εις τον Κόκκο, επλερώναμεν του [του πληρώναμε] εεε, καθαριότητα, τζαι [και] ξέρω’ γω, όι όι [όχι, όχι] πολλά πράγματα αλλά κάποια, κάποια, [μικρή παύση] κάποια τέλη για που εμεινήσκαμε [μέναμε] πάνω. Τζαι [και] νομίζω ήμασταν 35 κατοικίες που ήταν κατοικήσικες, Σ.Ε.: κατοινήσινες, κατοικήσιμες. [01:13:31-01:13:42 ακούγεται χτύπημα από σφυρί] Μ.Α.: Εμ, τζαι [και] όταν είσχιεν [είχε] κλείσει το μεταλλείον εσείς πώς ενιώσατε; Σ.Ε.: Πριν κλείσει; Μ.Α.: Ναι. Σ.Ε.: Ε, ε, εγώ ήταν το χωρκό [χωριό] μου, [γέλιο] ήταν ο τόπος μου, ας πούμε, είτε [01:13:52 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ελειτουργούσεν είτε εν [δεν] ελειτουργούσε. Τζαι [και] επειδή ο παπάς [μπαμπάς] μου βασικά δεν είχεν φύγει, απλά εφύαμε [φύγαμε] που [από] το σπίτι που εγεννήθηκα τζαι [και] μεγάλωσα, αλλά Σ.Ε.: ήμαστεν σε άλλον σπίτιν εις τον Αμίαντο. Οπότεεε, ε, [01:13:35 ακούγεται χτύπημα από σφυρί] απλά άλλαξε γειτονιά, ας πούμε. Εν [δεν]. Μ.Α.: Τζαι [και] το ίδιο νιώθει τζαι [και] η οικογένειά σας, τα παιδιά σας νιώθουν ότι είναι κομμάτι του Αμιάντου; Σ.Ε.: Ε ναι. Και εεε, οι δύο, τα δύο αγόρια που δεν ζουν στην Κύπρο, ο ένας στην Πορτογαλία, ο άλλος στην Αγγλία, όταν είναι στην Κύπρο η πρώτη δουλειά που κάμνουν [κάνουν] εν [είναι] να παν εις τον Αμίαντον. [γέλιο] Σ.Ε.: Τζαι [και] η Άρτεμις η οποία ζει εδώ έσχει [έχει] δικά της κλειθκιά [κλειδιά] εις τον Αμίαντο τζαι [και] πάει εις τον Αμίαντον [γέλιο]. Ε, διότι εμεγαλώσαν τζαι [και] ε, εζήσαν τα παιδικά τους χρόνια, τα καλοκαίρια τζει [εκεί] πάνω. Μέχρι, όχι πολλά χρόνια πίσω, είχε μιαν καλύφη [καλύβα] κάτω από μια λατζιά [δρυς] Σ.Ε.: που εκάμαν [έκαναν] τ, τ, τα αγόρια όταν ήταν έξι, εφτά χρονών, οκτώ χρονών τζαι εν [και είναι] πάνω. Εγώ σπίτι έχω το κουκλόσπιτον της Άρτεμης [γέλιο] που ήταν τεσσάρων χρονών, το ολόκληρον το κουκλό, εν [είναι] στημένον πάνω, μες στο διάδρομό μου. Ε, οπόταν για, τζαι [και] για εκείνους, ε, είναι σαν το χωριό που Σ.Ε.: ένι [είναι] για κάποιους άλλους. Μ.Α.: [01:15:34 – 01:16:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] Κοιτάζοντας έτσι τη ζωή σας πίσω, νιώθετε ότι επήρατε κάποια μαθήματα ζωής που [από] τον Αμίαντο που τα χρησιμοποιήσατε μετά στη ζωή σας; Σ.Ε.: [Μικρή παύση] Ασφαλώς, επήρα, έστω και εάν δεν μπορώ να τα συγκεκριμενοποιήσω, Σ.Ε.: διότι ο άνθρωπος επηρεάζεται από το περιβάλλον εις το οποίο ζει. Και το ότι είμαι ότι είμαι, χα, [γέλιο] νομίζω οφείλεται στο περιβάλλον, στον τρόπο που μεγάλωσα, στις, στην μόρφωση που επήρα, στους φίλους που έκαμα. Υπόψιν, ο καλύτερός μου φίλος ήταν ο Γιώργος Σ.Ε.: ο Σερτής, ο οποίος μου εβάφτισεν [01:16:36 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] τζαι [και] τον γιον μου. Ε, τζαι [και] παρόλο που δεν εζούσα εγώ εις τη Λευκωσία, τζείνος [εκείνος] στη Λευκωσία εγώ ήμουν Λεμεσό, και η μόνη επικοινωνία που είχαμε ήταν με κανένα τηλέφωνο, ας πούμε, η φιλία μας είναι, [01:16:54 – 01:16:17 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] ήταν και είναι ανεξίτηλη, δεν μπορεί να συγκριθεί Σ.Ε.: με οτιδήποτε. Οπόταν φιλίες. Εχθρούς δεν είχα για να πω τζαι [και] για, για αρνητικά, [01:17:10 – 01:17:28 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] αρνητικόν επηρεασμόν από τη ζωή μου στον Αμίαντο. Μπορώ να πω ότι όλα όσα είχα ήταν, ήταν εεε, καλά. Ίσως ήμουν και τυχερός διότι ήμουν ένα από τα παιδιά Σ.Ε.: [01:17:30 – 01:17:55 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] που ανήκα σε οικογένεια που ήταν ψηλά εις την ιεραρχία και είχε, ε, ε, ικανοποιητικό μισθό για να μπορέσουμε να ζούμεν άνετα. Ε, οπόταν δεν έχω κάτι αρνητικόν από τον Αμίαντο. Μ.Α.: Μιαν ερώτηση που μου δημιουργήθηκε έτσι όσο μιλούμε τζαι [και] με άλλον κόσμο, ο Αμίαντος Μ.Α.: είχε κάποιες λέξεις που ήταν δικές του; Ή είσχιεν [είχε] κάποια έθιμα που ήταν του Αμιάντου; Κάποια τραγούδια ίσως; Πώς λαλούμε [λέμε] ότι υπάρχει η Τηλλυρκώτισσα [01:18:13 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: η Τηλλυρκώτισσα είναι παραδοσιακό κυπριακό τραγούδι από την περιοχή της Τηλλυρίας], που είναι που [από] την Τηλλυρία. Ή κάποιες λέξεις που τις εχρησιμοποιούσαν μόνον οι Πανωαμιαντίτες; Σ.Ε.: [μικρή παύση] Εν, εν [δεν, δεν] μπορώ να θυμηθώ λέξη, λέξεις. Σ.Ε.: Εεε, εκείνον [γέλιο] που εθκιάβασα [εδιάβασα] τζι’ εγώ [κι εγώ], διότι εν [δεν] είχα προσωπικήν εμπειρία, ήταν ότι ο Άζινος [01:18:41σημείωση για καλύτερη κατανόηση: ο Χαράλαμπος Άζινος ήταν ένας από τους σημαντικότερους Κύπριους ποιητάρηδες], ο φοβερός τούτος, ε, οοο, ξιμαρισμένος [άσεμνος] ποιητής [01:18:47 - 01:19:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού], εν τον άκουσες εσύ αλλά [01:18:50 λέξη που δεν ακούγεται] ψάξε το. Λοιπόν. Είναι ένας χαρακτηριστικός ποιητής Κύπριος Σ.Ε.: [01:19:00 - 01:19:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] ο οποίος εεε, έχει, εεε, έχει γράψει τα περισσότερα ξιμαρισμένα [άσεμνα] ποιήματα εις τα κυπριακά. Δηλαδή ποιήματα τα οποία ε, α, χρησιμοποιούν ε, λέξεις και φράσεις, ε. Ε, ο Άζινος επήαινεν [πήγαινε] στον Αμίαντο και έκαμνεν [έκανε] παρέα με το Ξενήν τον Ποταμίτη [γέλιο], τον παπά [μπαμπά] του Κόκκου, με, [γέλιο] Σ.Ε.: [01:19:30 – 01:20:00 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] με τον Αρμένη τον φίλο τους τζαι [και] με τον Πατέρα Ιωακείμ τον, ε, τον Αιγύπτιο τότε. Τζαι [και] έγραψε ποιήματα για, για τες [τις] συναντήσεις τους τούτες [αυτές] τζαι [και] για τον Αμίαντο, που αναφέρετουν [αναφερόταν] ο Αμίαντος, οι Αμιαντίτισσες τζαι [και] οι Αμιαντίτες, ξέρω’ γω, σε γλώσσαν Σ.Ε.: η οποία ήταν, ήταν, εεε, δική του. Ε, αλλά δεν, δεν έχω υπόψη μου κανένα τραούδιν [τραγούδι] ε, [01:20:10 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] το οποίον είναι τοπικό, ούτε λέξεις. Λέξεις μπορεί να υπάρχουν ααα, από το, α, α, από το μεταλλείο, ας πούμε πίττα. Η πίττα [01:20:24 σημείωση για καλύτερη κατανόηση πίττα είναι κομμάτι πέτρα με ίνες αμιάντου μέσα] είναι αυτό που έσπαζαν ε, οι κοπέλες με τα τέτοια. Σ.Ε.: Ε, είναι η περιοχή που είναι συγκεκριμένος, συγκεντρωμένος ο αμίαντος. Εεε. Μ.Α.: Είπατε μου [μου είπατε] πριν τη λέξη «ο φαλλιαδόρος». Σ.Ε.: Α! Ο φαλλια, ε, ναι, ο φαλλιαδόρος είναι εκείνος ο οποίος έβαλλεν [έβαζε] τες [τις] φάλλιες [τρύπες], είναι ε, εργασία ανθρώπου εις το μεταλλείο. Εεε, τέθκοιες [τέτοιες] Σ.Ε.: ειδικές λέξεις μπορεί να υπάρχουν, εε, αλλά [01:21:04 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] όχι κάτι που να χρησιμοποιείται στην κοινήν ομιλούμενην ε, ε, γλώσσα. Μ.Α.: Ήταν λέξεις της δουλειάς. Ήταν λέξεις της δουλειάς. Σ.Ε.: Ήταν λέξεις της δουλειάς, ναι. Μ.Α.: Ε, τζαι [και] έναν τελευταίον ερώτημα. Όταν ήσασταν μικρός τζαι [και] ακόμα εγίνουνταν [γίνονταν] εγίνοταν εργασίες έξω στο βουνό, Μ.Α.: Α, θυμάστε να ακούτε να τραγουδούν ή να μιλούν; Σ.Ε.: Ω ναι! Να σου πω ότι θυμούμαι σαν να εν [είναι] σήμερα την ε, Μαρούλλαν του Κώστα Σταύρου, την γυναίκα ενός που εργάζετουν [εργαζόταν] εις τον Αμίαντο τζαι [και] ήταν φίλη της μάμμας [μαμάς] μου τζαι [και] οικογενειακή φίλη η οικογένειά της, η οποία ήταν Σ.Ε.: εις τη Λέσχη, [01:22:02 – 0122:27 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] όχι των κυριών, υπήρχεν άλλη Λέσχη που επήαιναν [πήγαιναν] όλοι, απέναντι από το σινεμά. Τζαι [και] ε, εγίνονταν ααα, την νύχτα ε, κρασοποσίες [γέλιο] τζαι [και] ετραγουδούσε το «Άσπρο μου περιστέρι πέτα». Η Μαρούλλα του Κώστα Σταύρου είναι Σ.Ε.: κόρη του Σταύρου του Κώστα, όχι του αντρός της, που είχεν το καφενείο του Σταύρου τζαι [και] ήταν Μικρασιάτης ήρθεν εις την Κύπρο, ήταν εις τον Αμίαντο [01:22:50 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] από το ‘22 που τους έδιωξαν. Είχεν το καφενείο, ε, έκαμεν [έκανε] τρία παιδιά, την Μαρούλλαν, Σ.Ε.: την, τον, τον Πόπη τζαι [και] την ε, Φανιώ. [01:23:09 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] Η Μαρούλλα επήρεν τον Κώστα Σταύρου, η Φανιώ [01:22:14 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] επαντρεύτηκε τον υπεύθυνον για τον Εναέριο, έναν Ιταλό που τώρα ύστερα ήρθεν τζαι [και] άνοιξε τα, τα, εδώ πιο κάτω στο δρόμο έχει έναν ααα, Σ.Ε.: κατάστημα τζαι [και] που πουλά οικιακές συσκευές για τα ξενοδοχεία τώρα. Ο Βιράρτη, επαντρεύτηκε τον Βιράρτη. Και ο Πόπης, ένας από τους τύπους του [01:23:50 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Αμιάντου. Ε, ε, και ε, ήταν μια παρέα που ετραγουδούσαν. Σ.Ε.: Ο, όπου και αν ήταν, ό,τι και αν εκάμναν [έκαναν], συνήθως ετρώαν τζαι επίνναν [έτρωγαν και έπιναν], ετραγουδούσαν. Τζαι [και] ο Πόπης τζαι [και] ο Βότσης με το, ε, ε, με, με παρέες. Μ.Α.: Εσείς απ' ό,τι καταλαβαίνω κάποιες μέρες μένετε τζαι [και] στον Αμίαντο; Σ.Ε.: Ναι. Μ.Α.: Ε, έτσι όπως βλέπετε το χωριό τωρά [τώρα] που είσαστεν [01:24:25 – 01:24:30 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο και από χτύπημα σφυριού] λίγοι, πολύ λίγοι κάτοικοι, τι ελπίζετε να γίνει για το μέλλον; Σ.Ε.: Τίποτε Σ.Ε.: δεν ελπίζω διότι δυστυχώς ε, οι, [μικρή παύση] οι, απόψεις [μικρή παύση] τουυυ εμ, της κυβέρνησης και του αρμόδιου τμήματος που ένι [είναι] το Δασονομείο δεν είναι ίδιες με τες [τις] δικές μου. Εγώ θα ήθελα να διατηρηθεί Σ.Ε.: όχι μόνον, όχι σαν μεταλλείο, αλλά να διατηρηθεί σαν κατοικήσιμος χώρος, σαν χωριό. [01:25:14 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] Εεε, υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που θα έμεναν μετά που έκλεισε η εταιρεία ή που θα ήθελαν να μένουν εκεί διότι είχαν Σ.Ε.: ανάγκη από σπίτι ή κατοικία ή οτιδήποτε άλλο. Εεε, αλλά η άποψη του, της κυβέρνησης ήταν ότι να μεν [μην] μείνει τίποτε. Γι' αυτό δεν εφρόντισαν ούτε να διατηρήσουν [01:25:49 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] τα κτίρια ούτε και τα μηχανήματα ούτε τζαι [και] τίποτε άλλο εκτός από εκείνο το μικρό μουσείο που έχει Σ.Ε.: τέσσερα-πέντε πράματα [πράγματα], εεε, τα υπόλοιπα έχουν εξαφανιστεί, έχουν σβήσει. Τζαι [και] προσπαθούμε εμείς τώρα τέσσερα-πέντε άτομα να διατηρήσουμε ό,τι μπορούμε εεε, [01:26:15 ακούγεται ήχος από αυτοκίνητο] για τις νεότερες γενιές που δεν έχουν ακούσει για τον Πάνω Αμίαντο. [01:26:22 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] Μ.Α.: Σας έχω ρωτήσει όλες μου τις ερωτήσεις. Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να μου πείτε τζαι [και] Μ.Α.: εν [δεν] σας το ρώτησα; [01:26:22 ακούγεται ήχος από χτύπημα σφυριού] Σ.Ε.: Όι [όχι], ήνταν [τι] που σου είπαν ύστερα — Μ.Α.: — [γέλιο] — Σ.Ε.: — [γέλιο] ε τζαι [και] για τ, για τον Πόπη, για τον, εεε. Εν [δεν] θα ξεχάσω πάλε [πάλι] τον Πόπη με τον Βότση να κάθονται εις την, ααα, πυρκα, εις την πυρκαγιάν λέω, εις την φωτιάν έξω που [από] την εκκλησία — Μ.Α.: — Χμ Σ.Ε.: — το Πάσχα που Σ.Ε.: εκουβαλούσαμεν φορτηγά από ξύλα, όχι ξυλαράκια, φορτηγά. Λοιπόν, τζαι [και] επί τρεις ημέρες έκρουζεν [έκαιγε] η λαμπρατζιά [01:27:10 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: λαμπρατζιά είναι μεγάλη φωτιά που ανάβεται στην περίβολο των εκκλησιών το Πάσχα]. Λοιπόν, εις την λαμπρατζιά με το, με το σμίλι [σμίλα] τζαι [και] το σουβλάκι περασμένο ή το λουκάνικο τζαι [και] τη ζιβανία [01:27:21 σημείωση για καλύτερη κατανόηση: η ζιβανία είναι παραδοσιακό αλκοολούχο ποτό από σταφύλι] δίπλα, τζαι [και] να πίνουν τζαι [και] τα αυκά [αυγά] τα βαμμένα τζαι [και] την φλαούνα τζαι [και] ούλλα [όλα] μαζί. Σ.Ε.: Λοιπόν, να κάθονται να πίνουν τζαι [και] να τραουδούν [τραγουδούν]. Τζαι [και] εμείς οι μιτσιοί [μικροί] που εκρατούσαμε τα εξαπτέρυγα τα παπαοπαίδκια [παπαδάκια], εφκαίναμε [βγαίναμε] έξω. Πόσην ώρα μέσα τζαι [και] να ακούεις τζαι [και] λοιπά; Ε, τζαι [και] επηαίναμε [πηγαίναμε] εις την λαμπρατζιά μετά που ελάλεν [έλεγε] το «Χριστός Ανέστη» για να μπορούμε τζι [κι] εμείς να φάμεν το αυκόν [αυγό] μας τζαι [και] την φλαούνα μας τζαι [και] επερίμεναμεν να ακούσουμεν τον Βότση Σ.Ε.: τζαι [και] τον Πέπη, τζαι [και] τον Πόπη να τραγουδούν. Ήταν, ωραία. Αυτά καλή μου. Μ.Α.: Ευχαριστώ πολύ. Να κλείσω εδώ. Σ.Ε.: Κι εγώ σε ευχαριστώ που μου έδωσες ε, την ευκαιρία πρώτα-πρώτα να θυμηθώ κάποια πράγματα τζαι [και] ύστερα να σου τα πω. [γέλιο] Να 'σαι καλά. Μ.Α.: Ευχαριστώ.