Γιάννης Ιωάννου

Μαίρη Αντωνίου (ΜΑ): Ωραία. Εδώ στον Καρβουνά ξανά, κύριε Γιάννη να μας πείτε το όνομά σας, πότε γεννηθήκατε... Γιάννης Ιωάννου (ΓΙ): 29 πρώτου του ’68. ΜΑ: Και εζήσατε πού; Πού εγεννηθήκατε και…; ΓΙ: Κυπερούντα. ΜΑ: Κυπερούντα εσείς. Και εδουλέψατε στο μεταλλείο του Αμιάντου; ΓΙ: Εδούλεψα στο μεταλλείο του Αμιάντου ένα χρόνο, σαν τορναδόρος μετάλλων. ΜΑ: Πότε εδουλέψατε; ΓΙ: Το ’87. ‘87.... ’87-’88 τζιαμαί. ’88. ΜΑ: Ναι, ήσασταν νεαρός. ΓΙ: Ναι, νεαρός. Εδούλεψα τορναδόρος μετάλλων. Ετέλειωσα τεχνική σχολή, μηχανολογία, τζι εδούλεψα... εκπαιδεύτηκα σε [δεν ακουγεται] μετάλλων τότε. ΜΑ: Μόνον ένα χρόνο εδουλέψατε; ΓΙ: Ναι, ναι. ΜΑ: Εν εθέλατε... γιατί εφύατε; ΓΙ: Γιατί έβλεπα ότι ο Αμίαντος ήταν μια... ένα… ήταν μια καλή δουλειά στην αρχή, αλλά έβλεπα ότι δεν είχε μέλλον αυτή η δουλειά. Έβλεπα ότι… ΜΑ: Οκ. Γιατί εβλέπατε ότι είχε μέλλον; ΓΙ: Γιατί ήταν κάτι… ΓΙ: …επειδή έβλεπα ότι… κάπου έλεα... κάποτε, κάποια μέρα θα κλείσει το μεταλλείο διότι δεν μπορεί να συνεχίσει, γιατί μετά το Τρόοδος πάει. ΓΙ: Ναι, γιατί δεν θα αφήκει η κυβέρνηση λογικά, λέω, το μεταλλείο να φάει, ας πούμε, να καταστρέψει όλο το Τρόοδος. Γιατί το μεταλλείο έκαμνε μια μεγάλη πληγή στο Τρόοδος. Τζαι λέω τζι εγώ ότι πόσον τζαιρό θα πάει; Θα κλείσει. Τζαι τότε νεαρός λαλώ ότι πρέπει να κοιτάξω μια άλλη δουλειά. ΓΙ: Τζαι έτσι εγκατέλειψα τον Αμίαντο. ΜΑ: Οκ. Εεε…Τζείν’ τον ένα χρόνο που ήσασταν εκεί, ποια ήταν τα καθήκοντά σας; Τι εκάμνατε; ΓΙ: Εμείς ήμασταν στο… ελέγετουν workshop, το οποίον ήμασταν τορναδόροι, εκάμναμε επισκευές των μηχανημάτων. Εξαρτήματα των μηχανημάτων στο μεταλλείο, γιατί εγώ την εποχή… το ‘87, ο Αμίαντος ήταν ένα σύγχρονο μεταλλείο. Δεν ήταν με τα χέρια. Ήταν όλα με μηχανήματα. ΜΑ: Είχε βιομηχανοποιηθεί πλέον. ΓΙ: Ναι, ναι, δεν είχε τίποτε με τα χέρια, ήταν όλα αυτομα… βιομηχανοποιημένα. Δηλαδή δεν είχε ούτε χέρι, τίποτε. Ήταν μηχανήματα όλα. Τζαι εμείς ήμαστε στο workshop το οποίον επεσκευάζαμε τα μηχανήματα, ήμασταν για επισκευές μηχανημάτων. ΜΑ: Ήταν καλές οι συνθήκες; ΓΙ: Ναι. Εμάς στο workshop ήταν πολλά καλές οι συνθήκες. Τον χειμώνα είχαμε θέρμανση, το καλοκαίρι εντάξει, δεν χρειαζούμασταν, αλλά ήταν πάρα πολλά καλά οι συνθήκες. Γιατί ήταν όλα αυτόματα επί καιρόν... τη δική μου εποχή. ΜΑ: Σαν εργοδότης; Έλεε μας προη… ΓΙ: Ναι, ο Αμίαντος ήταν ένας καλός εργοδότης. Δηλαδή οι αυξήσεις, αυξήσεις, ο μισθός, μισθός, δεν εγίνετουν να καθυστερήσεις, δηλαδή τον μισθόν σου. Τζαι γι' αυτό έρκετουν πάρα πολύς κόσμος, ήθελε να δουλέψει στον Αμίαντο. Ήταν ο πρώτος, το πιο σημαντικό ήταν ο μισθός. ΜΑ: Τζαι είχε τζαι ωφελήματα απ΄ ότι… ΓΙ: Τζαι τα ωφελήματα σου. Τζαι το πιο σημαντικό το άλλο, η ασφάλεια. Γιατί ο Αμίαντος ήταν μια εταιρεία- ΓΙ: -που ελάμβανε πάρα πολλά υπόψη την εποχή μου, εμένα τουλάχιστον το ’87-’88, την ασφάλεια. Ο κόσμος ούλλος που εδούλευκε στον Αμίαντο, η εταιρεία τον επρόσεχε για την ασφάλειά του. Έννεν όπως στα παλιά χρόνια που δεν τους ενδιέφερε. ΜΑ: Ποια μέτρα ασφαλείας ελαμβάναν; ΓΙ: Τα πάντα. Σήμερα που τα βλέπουμεν στα... στις άλλες εταιρείες όπως σήμερα μετά από τόσα χρόνια, ο Αμίαντος έπρεπε να είσσιες κράνος, ωτοασπίδες, να είσσιες μάσκα, να ήταν... ΓΙ: …ήταν υποχρεωτικά αυτά. Γυαλιά ασφαλείας. Τζαι σήμερα... έσσιει εταιρέιες ακόμα σήμερα- ΜΑ: Που εν τα κάμνουν.. ΓΙ: - εφαρμόσασιν τούν’ τα πράγματα. Εμείς... την ασφάλεια είχαμε την που τότε. ΜΑ: Ελέγχαν σας, δηλαδή [ΓΙ: ελέγχαν μας ναι] ότι κάθε πρωί ότι όντως εφορούσατε τα κράνη σας; ΓΙ: Ναι, ναι, ναι. Τζαι με τη στολή μας. Τζαι είχαμε τζαι το νοσοκομείο του Αμιάντου. Το νοσοκομείο επάρεχε τζαι δωρεάν στους υπαλλήλους περίθαλψη δωρεάν, το νοσοκομείο του Αμιάντου. ΜΑ: Άρα ήταν για τες συνθήκες της εποχής... ΓΙ: Ναι, ναι τότε ήταν πολλά προχωρημένοι στην ασφάλεια τζαι στην υγεία του ανθρώπου πιστεύκω εγώ. ΜΑ: Ωραία. Τι είναι τζείνο που σας έμεινε; Τι θυμάστε εσείς έτσι έντονα από τη δουλειά τζαμαί; ΓΙ: Εντάξει, η δουλειά του Αμιάντου ήταν δουλειά. Όπως όλα τα μεταλλεία, οι ώρες, το ωράριο σου, οι συνθήκες εργασίας... ναι. Αλλά εμείς λες ότι ήμουν σε σύγχρονη εποχή του Αμιάντου, που οι συνθήκες του Αμιάντου ήταν πολύ καλές. Με τα αυτοκίνητα των… τα φορτηγά που μετέφεραν τα μεταλλεύματα να έχαν θέρμανση, κλιματιστικά, τα πάντα τα είχαν πάνω. ΓΙ: Εν ήταν όπως παλιές εποχές που ήταν με ανοιχτές καμπίνες, χειμώνα δεν έμπορες να δουλέψεις. Όμως η δουλειά σου ήταν δουλειά. Έπρεπε να παράγεις για να πληρωθείς. ΜΑ: Ναι. Είχατε ελέγχους όσον αφορά την παραγωγή της δουλειάς σας; ΓΙ: Ναι, στον Αμίαντο είσσιεν έλεγχο την παραγωγήν της δουλειάς σου. Ελέγχεσουν από την παραγωγήν της δουλειάς. Δηλαδή μια εταιρεία για να σου δώκει καλά λεφτά τζαι να σε πληρώνει, σημαίνει ότι θέλει τζαι παραγωγήν. Θέλει παραγωγή. Έλεγχος της παραγωγής της δουλειάς που έφκαλλες. ΓΙ: Ήταν πιστεύκω εγώ ένας καλός εργοδότης για την περιοχή ο Αμίαντος τότε. Και γι' αυτό εκράτησε την περιοχή την Πιτσιλλιάν και την Μαραθάσαν ο Αμίαντος. Αυτό ήταν πολλά σημαντικό, γιατί τότε δεν είχε δουλειές. Δεν είχε τόσο καλούς εργο… Δεν είχε τόσο καλούς εργολάβους ή εργοδότες η περιοχή. Ήταν πολλά... και τις παλιές αποχές, όπως μας είπαν οι παλιοί, υπήρχε περίπτωση ο Αμίαντος που εργοδοτούσε 17.000 κόσμο. ΓΙ: Από όλη την Κύπρο, 17.000 κόσμος. Και στον Αμίαντο, όπως αν πάτε πάνω να δείτε, υπάρχουν τζαι ο αμίαντος παντού, είχε φούρνους αμιάντου. Ήταν ο Αμίαντος είχε... είχε φούρνους για ψωμί, είσιε σινεμά, είσιε σχολεία... Τούτα ούλλα τα ωφελήματα και στα παλιά χρόνια που μας είπαν οι παλιοί, ήταν όλα δωρεάν σχεδόν. ΜΑ: Ή πολύ χαμηλό κόστος. ΓΙ: Ναι, ναι. ΓΙ: Ήταν μια… Εντάξει, εμείς εφτάσαμεν όμως στο τέλος του Αμιάντου, ένα χρόνο που δούλεψα τζι πάνω, καμία σχέση με τα παλιά χρόνια. ΜΑ: Με το τι εζήσαν οι άλλοι. ΓΙ: Όι. Καμία σχέση. ΜΑ: Είχαν εστιατόριο από ό,τι μου είχαν πει… ΓΙ: Ναι εστιατόριο. ΜΑ: Εσείς επρολάβατε το; ΓΙ: Ναι, ναι. Εστιατόριο το οποίο επλήρωνες το φαγητό τιμή κόστους. ΜΑ: Ναι, πάρα πολλά φτηνά. ΓΙ: Τίποτε, τιμή κόστους. ΜΑ: Τζαι κάμνατε διάλειμμα στες... εσείς; ΓΙ: Το μεσημέρι επήαινες στο εστιατόριο, έτρωες, τιμή κόστους; ΓΙ: Δηλαδή... το προσωπικό ήταν του Αμιάντου, οι μάγειροι του Αμιάντου, δηλαδή εν επλήρωνες τίποτε στην ουσία. Πολλά λλία λεφτά. ΜΑ: Τα ωράριά σας της δουλειάς; ΓΙ: Εμάς ήταν… ΜΑ: Είχατε τζαι εσείς βάρδιες; ΓΙ: Ναι, ήταν η εταιρεία με βάρδιες. Ήταν... ήταν τρεις βάρδιες. Εδούλευκες 08:00-16:00, 16:00-24:00, 24:00-08:00 βάρδιες. ΜΑ: Τζαι εδουλέψατε τζαι στις τρεις βάρδιες τζαι εσείς; ΓΙ: Ναι, ναι. Εδούλεψα τζαι εγώ στις τρεις βάρδιες. ΜΑ: Έφκαινε πρόγραμμα δηλαδή ή...; ΓΙ: Ναι, πρόγραμμα. ΜΑ: Τζαι ελέαν σας, εξέρατε που πριν ότι τες τάδε μέρες εν να πάω... ΓΙ: Ναι, ναι. ΓΙ: ...αλλά στα παλιά χρόνια εν εεε… ο Αμίαντος εν έκλεινε. Ούτε Χριστούγεννα, ούτε Πάσχα. ΜΑ: Εσείς επρολάβατε τον να κλείει; ΓΙ: Εμείς επρολάβαμε τον να κλείεει. ΜΑ: Πότε έκλεινε; ΓΙ: Στα... το ’75-’78 εν έκλειε ο Αμίαντος. Ούτε Χριστούγεννα, ούτε Πάσχα, συνέχεια. Ήταν όπως ένα... μια βιομηχανία όπως το αεροδρόμιο. Δεν κλείει ποτέ του. Ο Αμίαντος έτσι ήταν. ΜΑ: Οκ. ΓΙ: Και στα παλιά χρόνια, αν πας να κοιτάξεις τη δουλειά του Αμιάντου, ΓΙ: στη Λεμεσό είσσιε τελεφερίκ από τον Αμίαντο που επήαινε στη Λεμεσό, στον Εναέριο. ΜΑ: Που επήαινε στον Εναέριο, ναι. ΓΙ: Μπράβο. Γι' αυτό μου λέγεται η περιοχή στη Λεμεσό "Εναέριος". Ήταν ο σταθμός του τελεφερίκ εκεί. Ναι, τζαι μετά εν είσσιε τότε δρόμους, αυτοκίνητα τζαι είχαμε πιστεύκω εγώ τότε το μεγαλύτερο τελεφερίκ της Ευρώπης. Το πιο μεγάλο τελεφερίκ της Ευρώπης τότε για μεταφορές. Δηλαδή, ήταν μια απόσταση... ΜΑ: Που μετέφερε τον αμίαντο κάτω. ΓΙ: Ναι που τον Αμίαντο. ΓΙ: Να είσσιες τελεφερίκ 50 χιλιόμετρα. Δουλειά μεγάλη. Τζαι μες στο τελεφερίκ, όπως ελέαν οι παλιοί, τότε εν είσσιεν αυτοκίνητα. Μέσα στον κάδον του μεταλλεύματος, έμπαινε τζαι κόσμος μέσα για να πάει Λεμεσό. Εμπαινναν μες στο... το καλάθι που μετέφερνεν τον εμπόρευμα, έμπαινε τζαι κόσμος μέσα για να πάει Λεμεσό αντί να πάει περπατητός. Γιατί τότε δεν είσιεν αυτοκίνητα, δεν είσιεν τίποτε. ΓΙ: Αν εχάλαν το τελεφερίκ, εμπορεί να είσιε τζαι κρεμμάμενους πάνω στις γραμμές τζαι δκυο μέρες μέχρι να το διορθώσουσιν. Πού να κατεβείς κάτω που το… που τες γραμμές; ΜΑ: Ναι... ΓΙ: Έτσι ήταν οι εποχές τότε. ΜΑ: Εσείς τι άλλο εζήσατε εκεί; Εκάματε φίλους; Είχατε επαφές με...; ΓΙ: Εντάξει, πάντα σε μια δουλειά που εν να πας, όπου παεις, το πιο σημαντικό είναι αυτό, να κάμεις φίλους. Ναι, εντάξει εγώ μικρός, εγώ ήμουν που τους πιο μικρούς, εντάξει, πάλι εν να κάμεις τζαι τους πιο μεγάλους φίλους. Εντάξει, δεν μπορείς να δουλέψεις σε ένα... ΓΙ: -να είσαι σε ένα μέρος το οποίο να μην έχεις φίλους. Εν μπορείς. ΜΑ: Τζαι είπατε μου ερχόσασταν από την Κυπερούντα. ΓΙ: Ναι, ναι. ΜΑ: Πώς επηγαίνατε εσείς; ΓΙ: Είσιε λεφορεία. ΜΑ: Είχε λεωφορεία που σας… της εταιρείας; ΓΙ: Ναι, ναι. Η εταιρεία είσσιε λεωφορεία που έφερνε... ΜΑ: Επληρώνατε τα εσείς τα λεωφορεία; ΓΙ: Όι, όι η εταιρεία τα πλήρωνε. Είσιε από όλα τα χωριά, όι μόνο από την Κυπερούντα. Τζαι από το Πελέντρι τζαι από το... Κακοπετριά, είσιε λεωφορεία που εμεταφέραν το προσωπικό δωρεάν. ΜΑ: Τες ώρες της δουλειάς του. Να πάτε, τζαι να σας φέρουν τζαι πίσω μετά. ΓΙ: Ναι, ναι. ΜΑ: Τι άλλο σας επροσφέραν; Επροσφέραν σας κάτι; ΓΙ: Κοίταξε, όι τι να σου προσφέρει; Η εταιρεία, πάεις δουλειά, εν να πάρεις το... το σάντουιτς σου το πρωί, εντάξει, αν θέλεις να πάεις… αν δεν θέλεις σάντουιτς να πάεις στο εστιατόριο, λέω σου που ήταν το εστιατόριο, ώρα του διαλείμματος, τιμή κόστους. ΜΑ: Ρούχα, ρουχισμό; ΓΙ: Όι, εν μας επρόσφερε. Μόνον τα κράνη. Κράνη, παπούτσια επρόσφερε... εεεε… τζαι τα είδη ασφαλείας πού ‘πρεπε να χρειάζεσαι πάνω για ασφάλεια. ΓΙ: Τούτα επρόσφερε τα η εταιρεία. ΜΑ: Ντάξει. Τζαι όσον αφορά στες πληρωμές τους, είπατε μου ήταν πολλά… ΓΙ: Ναι, ναι ήταν σωστοί στες πληρωμές τους. ΜΑ: Εν τζαι είχατε τίποτε περιστατικά; Ατυχήματα; ΓΙ: Κοίταξε, δεν μπορείς σε ένα... σε ένα μεταλλείο σίγουρα εν να συμβεί ένα μικροατύχημα. Σίγουρα. Όση προστασία τζαι αν έσσιεις κάτι μπορεί να συμβεί. Αλλά ευτυχώς σε μένα, μικροατυχήματα. Έσπασε μου κάνα χέρι, γιατί… ντάξει… ΓΙ: …αλλά, μικροατυχήματα. Δεν εσυμβήκαν τα μεγάλα ατυχήματα, τουλάχιστον σε μένα τα μεγάλα ατυχήματα. ΜΑ: Ούτε ακούσατε τον καιρόν που ήσασταν εκεί για κάτι; ΓΙ: Όι, ήταν πολλά προσεκτικοί στην ασφάλεια. ΜΑ: Ντάξει εν καλόν τούτο. Πώς θεωρείτε ότι εσυνέβαλεν το μεταλλείο στην ανάπτυξη των γύρω χωριών; ΓΙ: Κοίταξε… Αν κοιτάξεις ότι στην περιοχή του Αμιάντου, εν ήταν μόνον ο Αμίαντος... στην περιοχή της Κύπρου τότε, υπήρχαν πάρα πολλά μεταλλεία στην Κύπρο. Το χρώμιο... το μεταλλείο του χρωμίου... ΜΑ: Ναι. ΓΙ: Το μεταλλείο του Αμιάντου, ΓΙ: ...το μεταλλείο του Μιτσερού, το μεταλλείο της Σκουριώτισσας. Υπήρχαν στην Κύπρο πολλά. Ο κόσμος έζζιεν που τα μεταλλεία. Δηλαδή αν κοιτάξεις πόσα μεταλλεία ήταν εις την Κύπρο, ήταν πάρα πολλά. Ήταν όλος... ήταν ο τρόπος να επιβιώσει το νησί, ήταν που τα μεταλλεία. Εν τζι είσσιεν τουρισμό. Ήταν όλα μεταλλεία. Ήταν το μετα... αλλά το… τζαι στο Τρόοδος ακόμα στην περιοχή μας ήταν τζαι το μεταλλείο του χρωμίου, ΓΙ: που εν εις το Τρόοδος πάλε. Τούτο έκλεισε το... εν ηξέρω πότε ακριβώς έκλεισε αλλά επήρεν καθίζηση το έδαφος... τζι εν το… εν ηξέρω, εν ηθυμάσαι εσύ; ΜΑ: Όι. ΓΙ: Τζαι εγκλώβισε μέσα κόσμο. ΜΑ: Α όι όι εν επρόλαβα… ΓΙ: Τζι εν επρολάβασιν οι ανθρώποι. Νομίζω το ’80. ΜΑ: Επειδή ήταν κάτω όμως που τη γη; ΓΙ: Ναι ναι. ΜΑ: Εν όπως έλεε προηγουμένως ο κύριος Κώστας. ΓΙ: Ε ναι είναι κάτω που τη γη, είναι γαλαρίες. Ναι τζι έκατσεν το μεταλλέιον τζι εγκλώβισε μέσα κόσμο. Νομίζω 2 για 3 άτομα. ΓΙ: Που τα Σπήλια νομίζω τότε, τζαι εσταμάτησε να δουλεύκει το μεταλλείο. ΜΑ: Οκ ΓΙ: Ναι. Αλλά το μεταλλείο του Τρο…, του Αμιάντου, ήταν επιφανειακό. ΜΑ: Τζαι γι’ αυτό ήταν τζαι πιο ασφαλές. ΓΙ: Πιο ασφαλές; Ναι. ΜΑ: Εν τζαι ακούσατε εσείς καθόλου για προβλήματα υγείας ή κάτι; ΓΙ: Κοίταξε, ο αμίαντος δημιουργά σου προβλήματα γιατί εν η σκόνη. Κανονικά όταν δουλεύκεις στους μύλους, στους σπαστήρες, έπρεπε να φοράς μάσκες. Όμως, ΓΙ: το μεταλλείο επρόσφερε σου μάσκα, αν εσύ όμως αν δεν την εχρησιμοποίας, έξερες εν να σσιεις πρόβλημα. Δηλαδή έπρεπε να φορείς μάσκα. Ναι. Έτσι είναι. ΜΑ: Εσείς θεωρείτε ότι το μεταλλείο επρόσφερε τζαι στες γύρω κοινότητες; Πέρα που το... ΓΙ: Ναι. ΜΑ: Εσείς ας πούμε σαν Κυπερούντα είχατε να επωφεληθείτε; ΓΙ: Κοίταξε, το μεταλλείο η δουλειά σπίτι σου τζαι καλή δουλειά. ΓΙ: Σίγουρα όσο πιο [δεν ακούγεται] τζαι στην ορεινή περιοχή, σίγουρα προσφέρει σου χρήματα, μια καλύτερη ζωή στην οικογένειά σου. Όμως, αν βάλεις γενικά, διότι οι εποχές αλλάξασιν... τότε εχρειάζετουν ο Αμίαντος να κρατήσεις τον κόσμο. Τότε όμως, η πληγή που έκαμεν στο Τρόοδος, τα λεφτά που έδωσεν το κράτος να διορθώσει αυτή την πληγή του Αμιάντου εν τεράστια. ΓΙ: Δηλαδή όμως την τότε εποχή ήταν η ανάγκη, έπρεπε να υπάρχει. Τότε όμως... όι, γιατί η ζημιά που έκαμε... στο μοναδικό βουνό που έχουμε, το Τρόοδος. Ε... γιατί εν τζαι έχουμεν άλλον Τρόοδος... ως πού ‘ταν να πάει ο Αμίαντος; ΜΑ: Εν γι’ αυτόν που είπατε τζι εσείς εβλέπατε το... ΓΙ: Ε ναι... έβλεπες ότι, μέχρι πού θα πάει το Τρόοδος; ΜΑ: Εν τζαι εν να σταματήσει. ΓΙ: Εάν συνεχίσει ο Αμίαντος, εν θα υπάρχει Τρόοδος. Ε... ΓΙ: Τότε ο πόλεμος του ’74, η φτώσσεια... λέεις: "πρώτα πίνω τρώω, τζαι μετά βλέπω το περιβάλλον. Να ζήσω". ΜΑ: Μπράβο, σωστά. Ακούσατε να είχαν παράπονα; Είχαν καθόλου οι υπάλληλοι παράπονα από την εταιρεία; ΓΙ: Όι, μάνα μου, η εταιρεία ήταν μια καλή εταιρεία εις τον Αμίαντο. Διότι τότε έκαμνες σύγκριση μεταξύ του Αμιάντου της εταιρείας- ΜΑ: Τ-ται άλλα μεταλλεία. ΓΙ: Τζαι άλλα μεταλλεία, τζαι άλλες εταιρείες... ΜΑ: Τζι ήταν καλύτερες οι συνθήκες σε σας; ΓΙ: Ε ναι. Ναι. ΜΑ: Γι’ αυτόν εν εδιαμαρτύρεστουν. ΓΙ: Όταν βλέπεις ότι εγώ παίρνω τόσα χρήματα τζαι οι άλλες εταιρείες τόσα χρήματα στο παζάρι και στην κυπριακή αγορά, σιωπάς. ΜΑ: Μπράβο. Γιατί λαλείς εν καλόν τούτο. ΓΙ: Εν καλόν τούτο. Πάντα κάμνεις στον balance, στην πιλάτζαν [ζυγαρια]. Εκατάλαβες; Έτσι είναι. ΜΑ: Ωραία! Θέλω να μου πείτε εσείς έτσι μιαν καταληκτική σκέψη, τι σας έμεινε που τζείνη την εποχήν… ΓΙ: Εντάξει, ο Αμίαντος εν το μεταλλείον που εδίαν ζωή στην ύπαιθρο. ΓΙ: Γιατί αν κοιτάξεις ότι οι καφενέδες των χωριών, όλων των χωριών, ήταν κοστετραώρου ανοιχτοί. Γιατί όταν εξεκίναν- ΜΑ: -ήταν οι βάρδιες. ΓΙ: Ήταν οι βάρδιες, γιατί όταν εξεκινάν 24:00-08:00 η βάρδια, έπρεπε να είσαι στην πλατεία του χωριού σου η ώρα 23:00. Ε... εν να πάεις πιο γρήγορα, να πιείς κα ‘ναν καφέ. ΜΑ: Σωστά. ΓΙ: Την... το χωριό, ναι. Μετά που εν να έρθουν οι άλλοι το πρωί, η ώρα…. ΓΙ: 12 τα μεσάνυχτα που εν να ‘ρτουν η ώρα 01:00, πάλι εν να παν εις τον καφενέν, να πιουν καφέ να παν σπίτι τους. ΜΑ: Μπράβο. ΓΙ: Πάντα τα χωριά μέρα-νύχτα- ΜΑ: -είχαν ζωή. ΓΙ: Καλοκαίρι... Και 12:00 το πρωί, χειμώνα-καλοκαίρι, 12:00 τα μεσάνυχτα, 01:00 τα μεσάνυχτα οι καφενέδες ανοιχτοί. Επεριμέναν τες βάρδιες. Ήταν συνέχεια ζωή τα χωριά, μέρα-νύχτα. Χειμώνα-καλοκαίρι. Γιατί να πας στην πλατεία, να πας να ξεκινήσεις, να πάεις η ώρα 11:00 δουλειά. ΓΙ: Τα μεσάνυχτα. Όλος ο κόσμος στην πλατεία, ήταν να 'ρτουν οι άλλοι στις πλατείες των χωριών, όλα τα χωριά. Ήταν αυτό που εδίαν ζωή συνέχεια. Εν εσταμάτα. Ούτε καλοκαίρι, ούτε χειμώνα, ούτε αν έχει σσιόνι, ούτε εν έχει νερά. Συνέχεια. Ήταν οι βάρδιες. ΜΑ: Άρα ήταν κάτι που εδίαν συνεχώς ζωή. ΓΙ: Ζωήν. Ναι. Τζι οι καφενέδες ανοιχτοί γιατί εν να 'ρει η βάρδια, εν να φύγουν οι βάρδια, εν να 'ρτει βάρδια... να θέλουν καφέ, να θέλουν τσάγια... ΜΑ: Ε τζαι… Η εποχή που ζήσατε εσείς στο μεταλλείο εν τζι ήταν η εποχή που έρκουνταν το καλοκαίρι εποχιακοί εργάτες; ΓΙ: Όι ΜΑ: Ήταν ολόχρονα… ΓΙ: Ολόχρονα εμάς, συνέχεια. Ήταν το καλοκαίρι... αλλά όμως το καλοκαίρι είσσιε παραπάνω δουλειά γιατί τα χώματα του αμιάντου... το μετάλλευμα, το καλοκαίρι... το σσιειμώνα έμπαινε σε φούρνο να στεγνώσει για να καθαρίσει, ενώ το καλοτζαίρι εν εχρειάζετουν. ΜΑ: Ναι. ΓΙ: Ήταν… ΜΑ: Άρα είχε συνέχεια εξόρυξη. ΓΙ: Ναι, γιατί ήταν πιο καλή δουλειά του καλοτζαιρκού παρά το σσιειμώνα. Στα παλιά χρόνια εν υπήρχαν οι φούρνοι τζαι εδούλευκεν το μεταλλείον μόνο καλοτζαίρι. ΜΑ: Μπράβο. Τζι έρκουνταν εποχιακοί... ΓΙ: Ναι. Ενώ την εποχή μου εμέναν ήταν οι φούρνοι τζαι εδούλευκε συνέχεια ο κόσμος, σσιειμώναν καλοτζαίρι. ΜΑ: Αργίες, ποτούτα, είχατε; ΓΙ: Τίποτε, τίποτε. Ήταν ούλλα δουλειά. Δουλειά. Δουλειά. ΜΑ: Μόνο Χριστούγεννα αλόπως... ΓΙ: Τίποτε, τίποτε. Ήταν δουλειά. Εν εσταμάταν. Ήταν οι βάρδιες, έπρεπε να σηκωστείς να πάεις. Πρωτοχρονιάν να πάεις. Εν εσταμάταν. Ήταν όπως το... αεροδρόμιο. ΜΑ: Εν έθελεν κάποιος να μείνει κάποιες μέρες σπίτι, εν εγίνετουν; ΓΙ: Όι. ΓΙ: Έπρεπε να παεις... Ήταν μια άλλη διαδικασία. Έπρεπε να είσαι... να βρεις αντικαταστάτη. Ή άδειες του γιατρού. Έθελε διαδικασία. ΜΑ: Τον τζαιρό σας εσάς είχε γυναίκες που εδουλεύκαν στο μεταλλείο; Ή εν είχε γυναίκες; ΓΙ: Είσιεν, είσιεν, ναι. ΜΑ: Τι δουλειές εκάμναν οι γυναίκες; ΓΙ: Καθαρίστριες... καθαρίστριες οι γυναίκες. Τζαι στο εργοστάσιο κάτω είσιε γυναίκες. ΜΑ: Τζαι στο καφενείο; ΓΙ: Ναι, τζαι στο καφενείο είχε γυναίκες. ΜΑ: Άρα είχε τζαι γυναίκες... εντάξει. Εν έχω κάτι άλλο εγώ ΜΑ: να σας ρωτήσω, αν έχετε εσείς να μου πείτε κάτι που σας έμεινε έτσι έντονα στο μυαλό χαραγμένο; ΓΙ: Εντάξει, ο Αμίαντος λέω σου το πιο σημαντικό που μας άρεσκε εμάς είναι ότι βάρδια... κάποτε είναι τζαι καλό τζαι κακό.Εν ξέρω... αν εδούλεψες καμιά φορά βάρδια... δηλαδή να πάεις μεσάνυχτα δουλειά, να τζοιμηθείς δκυο-τρεις ώρες το μεσημέρι, αν τζοιμηθείς... γιατί ξέρεις... ΜΑ: Τζαι ξανά πάεις το επόμενο απόγευμα. ΓΙ: Ναι. Να πάεις η ώρα 11:00 στην πλατεία, να πιεις τον καφέ σου να πάεις βάρδια τη νύχτα, να 'ρτεις το πρωί... ΓΙ: Δηλαδή... Άμα είσαι μικρός αρέσκει σου γιατί... Όμως η αλλαγή του ωραρίου των βάρδιων... δηλαδή πάω δουλειά 11 τη νύχτα 24:00-8:00 ή πάω 16:00-24:00 ξέρεις… κάποτε όταν είσαι μιτσής μπορεί να σου αρέσκει γιατί έσσιεις το χρόνο να κάμεις καθημερινές άλλες δουλειές ΜΑ: Πράματα… Ναι. ΓΙ: Όταν μεγαλώνεις όμως τούντο πράμα εν κουραστικό γιατί μπλέκεις το μυαλό. Μιαν πρωί, μιαν νύχταν, ξέρεις… μπλέκει σε. ΜΑ: Εν είσαι σε πρόγραμμα σταθερό γι’ αυτό. ΓΙ: Όι. ΜΑ: Τζαι εδουλεύκατε τζαι τες 7 μέρες της βδομάδας ή είσσιε μέρα που έκλειε; ΓΙ: Όι ο Αμίαντος εν έκλειε τίποτε. ΜΑ: Ούτε Κυριακές, ούτε… ΓΙ: Τίποτε, τίποτε. Ούτε Σάββατο, ούτε γιορτές. Τίποτε. Συνέχεια. ΜΑ: Οκ. ΓΙ: Ντάξει τούντο πράμα λέω σου ότι εν τζι εν εύκολο πράμα στον άνθρωπο. Όπως το νοσοκομείο. Εν τζι εν εύκολο πράμα σ’ έναν άνθρωπο τούτο το βάρδια. Το καλύτερο ωράριο στον άνθρωπο ποιον εν πο ‘νει; Πάει η ώρα 8 στη δουλεία του, φεύκει 4. ΜΑ: Ε τούτον ήταν μόνον η πρώτη βάρδια όμως στο μεταλλείον. ΓΙ: Είναι 8-4. Το να αλλάξεις συνέχεια βάρδια μπλέκει σε. Τον ύπνο σου…Εν ξέρεις ήντα μέρα εν σήμερα, δηλαδή αναρωθκιέσαι ήντα μέρα εν σήμερα τζαι επειδή ήταν συνέχεια η δουλειά... εν ήξερες ήντα μέρα εν σήμερα. Ή όπως περιμένω γιορτή τζαι περιμένω Πάσχα. Τούτα εν επαρπατούσαν στον Αμίαντο. Συνέχεια. ΜΑ: Ντάξει ήταν όμως μια… ΓΙ: Εμπειρία. Ήταν μια εμπειρία. Μια εμπειρία. Ένα χρόνο που έκαμα εγώ ήταν μια εμπειρία. ΜΑ: Εντάξει, ευχαριστώ σας πάρα πολλά κ. Γιάννη.