Τρύφωνας Ευθυμίου

Ερευνήτρια: Σήμερα είμαστε στον Καρβουνάν, είμαστε με τον κύριο Τρύφωνα, με τον κύριο Κώστα. Κύριε Τρύφωνα μπορείς να μας πεις το όνομά σου έτσι ολοκληρωμένα, πότε γεννήθηκες, πού γεννήθηκες; κ. Τρύφωνας: Εγεννήθηκα στην Κυπερούντα. Πρώτη του Φεβράρη του '32. Τάκης Τρύφωνος. Ερευνήτρια: Τζαι είναι Τρύφωνας το επίθετό σας; κ. Τρύφωνας: Τρύφωνας Ευθυμίου. Ερευνήτρια: Τζαι εδουλέψατε στο μεταλλείο του Αμιάντου, έτσι; κ. Τρύφωνας: Εδούλεψα οτιδήποτε μηχάνημα υπήρχεν τζιπάνω. Τζαι εδούλεψα τζαι στη τσάππα (εκσκαφέας). Ήταν μες στον γκρεμόν, τζαι είσεν (είχε) άνθρωπον πάνω ψηλά στις μίνες, τζαι είσεν παλλούτζια (πασσάλους), με συγχωρείς... Ερευνήτρια: Ναι, ναι, πείτε μας... κ. Τρύφωνας: Παλλούτζια σιδερένια τζαι τζιπάνω αμανιάνισκε (δενόταν) ο άνθρωπος ως τη μέση του γκρεμού. κ. Τρύφωνας: Ετράβαν το σχοινί τζαι εκράτασκε τον (τον κρατούσε) να μεν πέσει που το σχοινί τζαι αφήναν τον να πάει να σκαλίζει. Ετράβαν τον τζαι επήαινε έξω-έξω τζαι πάλι ξανατράβαν τον τζαι δίνουν τον τζιπάνω στον γκρεμόν τον άνθρωπον. Έτσι ήταν τον καιρόν που ήταν η τσάππα. Ερευνήτρια: Ποιες χρονιές επήατε τζαι πότε εφύατε που το μεταλλείο; Πόσα χρόνια; κ. Τρύφωνας: Εφυα μόλις έκλεισε. Ερευνήτρια: Ναι, τζαι πότε επήατε; κ. Τρύφωνας: Επήα... 13-14 χρονών... κ. Τρύφωνας: ...το '42... Ερευνήτρια: Εντάξει, εν να το υπολογίσω εγώ. κ. Τρύφωνας: Επήα το '34 περίπου. Ερευνήτρια: Μια χαρά. Ποια είναι η εμπειρία σας, τι θυμάστε που το μεταλλείο; κ. Τρύφωνας: Τζιπάνω θυμούμαι τους ανθρώπους που τους εδέναν μες στον γκρεμόν. Τζαι είπαμε, αμανιάνισκε (δενόταν) σε ορισμένον σημείον που είχαμε το σχοινί, ετραβούσαν το πάνω τζαι ξαναδίνουν το τζιπάνω. κ. Τρύφωνας: Ως τζαι εξεχέρσωναν (καθάριζαν) τον γκρεμόν. Έτσι ήταν πρώτα. Ύστερα που ήρταν τα μηχανήματα, εδούλεψα οτιδήποτε μηχανήματα. Είχεν βουνόν αρπί (ερπυστριοφόρο) που εκόβκαμεν (κόβαμε) σε ορισμένον σημείον τον γκρεμόν τζαι εξεκινούσαν που τζαμαί πάνω οι εργάτες. Άμα εν εβρίσκαμε νερόν, διότι είσεν μίνες που είχαν νερόν πολύ, εβκάλλαμε (βγάζαμε) αυλάτζι με το αρπί πάλι, το ερπύ (ερπυστριοφόρο), τζαι βάλλαμε σωλήνα... κ. Τρύφωνας: ...τζαι επήαινεν το νερόν έξω να μεν γίνεται λίμνη, να μην στραγγάει ο τόπος. Ερευνήτρια: Ναι. κ. Τρύφωνας: Εκάμαμε στην πλατείαν, εφορτώνασιν τα μηχανήματα τα "Cat" (Caterpillar) τζαι επήαιναν τζαι ερίχναν τα μες στο σπαστήρα. Εσπάζαν στον σπαστήρα τζαι που κάτω είσεν το... επήαινε στα κόσκινα τζαι εκοσκινίζετουν. Ερευνήτρια: Για να βγαίνει ο αμίαντος, να ξεχωρίζει που τα... κ. Τρύφωνας: Ναι. Ήρτεν ο επιστάτης, επερνούσαν καλά διότι ήμαν ένας καλός εργάτης, οδηγός... κ. Τρύφωνας: ...τζαι από τότε... ό,τι τους πω, εκάμναν το. Λαλώ τους «θέλω να πάω τζαμαί»... «πήαινε». Ετρέχαν στο μεταλλείο τζαι μέσα εν εβλεπες να δουλεύει ο κόσμος. Είχε δυο εργάτες που τους εβοηθούσαν στην αρχή. Το Τρόοδος... εβκάλλαμε χιόνια... Τζαι ήταν κανονισμένος με τις μάσκες μου, με ούλλα. κ. Τρύφωνας: Τζαι εν να 'μπαινα, να πιάναμε πράμα, να ήμασταν σε μιαν αρχήν τζαι ύστερα ό,τι εκάμαμε... Εδούλεψε με ο μάστρος μου... να το δούμε αν εδούλεψε για να... Την Αντρέα, τζαμαί που ήταν πάνω 4-5 χρονών, εν είχε τίποτε άλλο... που τη σκόνη. Ναι, το '42. Ο επιστάτης επήαινε πίσω-πίσω τζαι επήαινα... λαλώ του «θα πάω που δαμέ» τζαι επήαινα τζαι επέρναγα. κ. Τρύφωνας: Εν έκοψε (δεν σταμάτησε) ποτέ. Επεράσαμεν ούλλα καλά, ίσα-ίσα σας λέω. Είχε δουλειές που ήταν θάνατος. Ερευνήτρια: Στο μεταλλείο; κ. Τρύφωνας: Με τη σκόνη, η σκόνη. Αλλά τούτες οι δουλειές που σας λέω, άμα εκοιμούσουν... ε... με τζείνη τη σκόνη άμα εκοιμάσουν... εφορούσαμε τις μάσκες, τα κολάνια... κ. Τρύφωνας: ...τζαι εσύ έπρεπε να ανοίξεις το στόμα σου, να αναπνεύσεις. Τζαι που τη σκόνη η παραπάνω που βγαίναν, είναι που τούτην την κατάσταση που βγαίνουν στον άλλον κόσμον. Ερευνήτρια: Δηλαδή είχε θανάτους στο μεταλλείο; κ. Τρύφωνας: Ε βέβαια. Ερευνήτρια: Εννοώ πέρα από ατυχήματα, είχε... κ. Τρύφωνας: Όχι, ατυχήματα εν... Ερευνήτρια: Εν είχατε ατυχήματα; κ. Τρύφωνας: Εν είχαμε ατυχήματα. Ατυχήματα είχε έναν Τούρκο που επήαινε να αδειάσει το βαγόνι... κ. Τρύφωνας: ...τζαι εν επρόσεξεν τζαι ετούμπησεν (αναποδογύρισε) κατά πάνω στην αμαξή. Τζαι όπως το γύρινε (το γύρισε), έφυεν το ντάμπερ τζαι επήεν πάνω του τζαι εσκοτώθηκεν. Τούρκος. Ετζιματούσαν (κοιμόντουσαν) τζαμαί, εν είχε... Ερευνήτρια: Είχεν Τουρκοκύπριους δηλαδή; Εδουλεύκαν τζαι Τουρκοκύπριοι στο μεταλλείο; κ. Τρύφωνας: Ναι. Ερευνήτρια: Εννοώ εδουλεύκαν τζαι δικοί μας τζαι Τουρκοκύπριοι; κ. Τρύφωνας: Ναι, είχε Τουρκοκύπριους. κ. Τρύφωνας: Ήταν ένας ο... που ήταν δίπλα του Κουκκουλά διότι είχαν τζαι τζείνοι οι Τούρτζοι τη μοιρασιά. Ερευνήτρια: Οκ. κ. Τρύφωνας: Τζαι έρχουνταν που τα χωρκά τους τζαι εδουλεύκαν. Ούλλοι οι Κύπριοι εδουλέψαν τζιπάνω. Ούλλοι οι Κύπριοι. Ήμουν τζιπάνω τζαι εγνώριζα κόσμον... κ. Τρύφωνας: Ελάλεσαν μου που... εβκάλλαμεν (βγάζαμε) το ράμπος που μες στο μύλο τζαι επίασεν με ο ένας... ένας μες στο γραφείο, λαλεί μου «Τρύφωνα... θέλω σε να 'ρτεις δαμέ». Λαλώ του... «Ε;». κ. Τρύφωνας: Λαλώ του... «Ναι». Επήα... έστειλε αυτοκίνητον... εβκάλλαμε άμμο λοκ (υλικό). Επήα η ώρα 8, στο μεταλλείο ως τις 8. Έστειλε αυτοκίνητον να πάω στο γραφείο. Λαλεί μου «Θέλεις να πας στην Κυπερούντα;». Λαλώ του «Ναι». κ. Τρύφωνας: «Να πάρεις τούτον τον μουσαμμά» λαλεί μου τζαι να πάεις... Ενώ τούτος ο "soft-top" (ανοιχτό όχημα) στην Κυπερούντα τζαι να πάω εγώ; Λαλώ του «Εν να πάω». Τζείνην την ώραν εγίνηκεν μια βροχή... εν εμπορούσε να πει ο κόσμος "όχι". κ. Τρύφωνας: Λαλεί μου... Επήα, εφορτώσαμεν ας πούμε... που το 1,5 για 150 (εννοεί βάρος/φορτίο) τζαι βάλαμε 7. Λαλώ του «Πού να πάμε;». «Η Λευκωσία εν "curfew" (απαγόρευση κυκλοφορίας)». Εν είσεν να κυκλοφοράς μες στον δρόμο. Να πάμε στην Αρχιεπισκοπή. Επήαμε στην Αρχιεπισκοπή, ήμουν τζαι ελεύθερος τζείνον τον τζαιρόν. κ. Τρύφωνας: Ήταν η μόνη φορά που έκλαψα τζείνην την ώραν. Εχώσταμεν (κρύψαμε) τζείνα τα πλάσματα με το τούτο... Όσα βετζιλάστε (ταλαιπωρηθήκατε)... τόσο. Εμοίραζαν τους το ψωμί με την κόρη (με το μέτρο). Τόσον ήτον Μαρία μου, λαλώ σου, ήτα "curfew" η Λευκωσία. Εν είσεν μπακάλικον, εν είχε τίποτε. Ερευνήτρια: Άρα τούτο που θυμάστε ήτον μες στον τζαιρόν που ήταν οι Εγγλέζοι; κ. Τρύφωνας: Ναι, ναι, ναι. Ερευνήτρια: Τζαι εδραστηριοποιείτουν τζαι η ΙΟΚΑ (ΕΟΚΑ) φαντάζομαι. κ. Τρύφωνας: Τζαι που τζαμαί... εγυρίσαμεν... εγυρίσαμεν πίσω τζαι είπαν μου ότι ήξερα τη Λευκωσία τζαι εκατάλαβα τη Λευκωσία τζαι... Εγώ πάω στο παλιό μπακάλικο, ήτον ένας τελεβάντζης (υπάλληλος) άνθρωπος, δύναμη... Λαλώ του «Χωρείς τζαμαί;». Επήαμεν τζαι επίαμεν μες στο αυτοκίνητο. κ. Τρύφωνας: Ήμουν... ήμουν οδηγός τζείνην την ώραν τζαμαί... Ήταν ο... πώς τους λαλούσαν... κάτω... να τον πάρουν τον Βασίλη μες στο Λουτρό, γιατί τον εθέλαν στην Αστυνομία. Επήαμε μαζί μου, εμβήκα μέσα τζαι τούτα ήτον στη... στη... στην Αρχιεπισκοπή. Που τζαμαί εχκερώσαμε (αδειάσαμε), εξηκινήσαμε για... κ. Τρύφωνας: ...δυο-τρεις μέρες να 'ρτει στο σπίτι του. Τζαι ο οδηγός εγύρισεν κατά πάνω τζαι εν ημπορούσεν να τον... Ήρτεν ένας λαλεί μου «Τρύφωνα, πόσα θέλεις που πήες στη Λευκωσία;». Λαλώ του «Εν δουλειά, εν να σκερώσω (πληρωθώ);». Λαλώ του «Δεν θέλω τίποτε». Ήρτε τζαι έβαλε μου 5 λίρες. Ε... ε... ε... εδούλεψα 28 χρόνια τζιπάνω. Συνεχίζω με την ΑΚΡΙΒΗ και ΟΥΔΕΤΕΡΗ μεταγραφή του ηχητικού για το επόμενο πεντάλεπτο (10:00 – 15:00), διατηρώντας το κυπριακό ιδίωμα: κ. Τρύφωνας: ...Ύστερα, τζείνος ο υπεύθυνος που θα πάμε να πάρει το αυτοκίνητο... εφταίαμεν τζαι προδότηες, διότι επήαμεν στην Πεντάγυιαν... ε-κάποτε... Όχι τζαμαί έφτασα... επήε... αλλά ύστερα... εν αρνήθηκα ποττέ. Ό,τι ώρα με εφωνάζαν... ήμουν... ήμουν στους πρώτους, διότι επήαινα με έναν "Land Rover" (αυτοκίνητο). Ερευνήτρια: Είπατε μου πριν ότι εδουλέψατε πάνω σε ούλλα τα μηχανήματα. Τι μηχανήματα είχετε; κ. Τρύφωνας: Είχαμεν που τον "αρπή" (ερπυστριοφόρο) που εφορτώναμεν τα "Cat" (Caterpillar). Εδούλευκα τζαι πάνω στα "Cat" τζαι πάνω στον "αρπή". Το λοιπόν... επήαινεν ο Μάρκας (διευθυντής) πάνω στον γκρεμόν τζαι εξεχράζονεν (εξέταζε) ότι επήαινεν που τζιπάνω... κ. Τρύφωνας: ...ε... οι άλλοι επήαιναν να φορτώσουν τα "Cat", εν τα φορτώνασιν καλά, επήαιναν ως τη μέση τζαι επήαινε στο... στο σπαστήρα. Εγώ έκαμα μιαν τέχνην, ετράβουν πίσω τη μηχανήν... πώς επήαινε... όπως επήαινε αντί να πάω με την πρώτη, επήαινα με την τρίτη. κ. Τρύφωνας: Τζαι τσαπώνουν (άρπαζαν/γέμιζαν) το... πράγμα μες το αυτοκίνητο τζαι βούλωναν (γέμιζαν) τα. Το λοιπόν... κάτι ένιεν (είναι) ο Μάρκας που πάνω, λαλεί μου «Επίασες τα;». Λαλώ του «Ναι». «Κάτσε τζαμαί, εν να πάω να πιάσω το καλάθι μου να φέρει να φάμε». Ε, αφού είδεν το! Ε... εν θα του άρεσκε; κ. Τρύφωνας: Το λοιπόν... επίασε τα... τραβάει λαλώ του τζαι με τούτο... όπως εφόρτωνεν λαλώ του. Ναι. Επιάναν τα... επέρασε ο αέρας τζαι εφόρτωναν τζαμαί... τα χώματα. Σωστά. Ερευνήτρια: Είχε μέτρα ασφαλείας; κ. Τρύφωνας: Ε; Ερευνήτρια: Είχε μέτρα ασφαλείας στο μεταλλείο; Για την προστασία σας για να αποφεύγονται ατυχήματα; κ. Τρύφωνας: Όχι, εν είσεν να πούμε... ήμασταν... Κανονικά έπρεπε να 'χουμε μάσκες. Ο κόσμος να 'χει μάσκες, να βάλει... εν είχε για ούλλους. Ήταν για μερικούς. Ήταν... η εταιρεία έφερνε. Το λοιπόν, αλλά οι... επιστάτες για να δείξουν ότι εμείαν (κάναν) τζαι τραγικά κάμνουν οικονομίαν... κ. Τρύφωνας: ...εν εδούσαν (δεν έδιναν) του κόσμου. Κατάλαβες; Έτσι ήτον τούτο το πράμα. Ερευνήτρια: Τες ώρες που εδουλέψκατε, τι ώρες εδουλέψκατε; Εκάμνατε διαλείμματα; Τι; κ. Τρύφωνας: Επήαιναμεν... επήαιναμεν που το πρωί η ώρα 8, εσχολάζαμεν, έρκουνταν άλλοι, αλλάζαμεν. Ερευνήτρια: Άρα είχετε βάρδιες; κ. Τρύφωνας: Είχεν τρεις βάρδιες. Που τις 8 ως τις 8... η ώρα 8... τρεις βάρδιες. Επήαιναν τζαι τρεις, τζαι μεσάνυχτα τζαι ούλλα. Ερευνήτρια: Επήαινατε τζαι εσείς τζαι τες τρεις βάρδιες ή ήτον άλλοι της νύχτας, άλλοι του πρωί; κ. Τρύφωνας: Όχι, εγυρίζαμεν. Ερευνήτρια: Εγυρίζατε; κ. Τρύφωνας: Ναι. Εκάμναμε διαλείμματα που τη δουλειά; Όχι. Για να μπουκκώμαν (φάμε) το πρωί... κ. Τρύφωνας: ...εκάμναμεν εγώ, επειδή εκαθάριζα τ' αυτοκίνητό μου κανονικά, έβαλα το δίπλα-δίπλα στη μηχανή τζαι έτρωα. Αν επήαινα για... Α, σαν να εδουλεύκατε. Ναι. Εγίνηκεν, εν είχε... Ήταν ώρα που ήταν να μας φέρουν να μας αλλάξουν, εβάλλαμεν μέτρον, να βρούμε τζείνην την πέτραν τζαμαί... κ. Τρύφωνας: ...να γεμώσουμεν τζείνα τα "Cat" τζαμαί. Είμαστεν ονομαστοί, ήθελαν να δεις τι ένι (είναι) Μαρία μου τζαμαί... μες στα χώματα. Το λοιπόν, λαλώ του «Να μας κάμεις μια κάμαρη (δωμάτιο) τζαι να μας πάρεις τζείνον τον "αρπή" (μηχάνημα) τζαι να...». Όχι στα κτήματα. Εκάματε σας τελικά κάμαρη; Εκάμαμεν. Συνεχίζω με την ΑΚΡΙΒΗ και ΟΥΔΕΤΕΡΗ μεταγραφή του ηχητικού για το διάστημα 15:00 – 20:00, διατηρώντας την κυπριακή διάλεκτο και τα timestamps ανά 30 δευτερόλεπτα: κ. Τρύφωνας: ...Εκάμαμεν. Ήμαν ένας που τους... Εμουχαρακτήριζεν (με χαρακτήριζε/ξεχώριζα) διότι... Καθώς έρκετουν (ερχόταν) ο... Πώς τον ελαλούσαν; Έσσιει (έχει) λαλεί «βγάλτε τόση παραγωγή». Λαλεί γιατί είμαν καλούς. Τώρα... εν με ενδιαφέρει ούτε τούτος ούτε ο άλλος. κ. Τρύφωνας: Στον καθένα... κάμνει τη δουλειά του. Έτσι επερνούσαμεν πολλά καλά με τον μακαρίτην τον Μάρτς. Ερευνήτρια: Ας σας πάρω λίγο πίσω, όταν επήατε για να αρχίσετε στο μεταλλείο, εκάμασε σας κάποιαν εκπαίδευση; Πόθεν εμάθετε τη δουλειά; κ. Τρύφωνας: Όχι, εν είχε... κ. Τρύφωνας: Απλά είδες τους άλλους τι εκάμναν. Ναι, ναι. Οι παλιοί που εδουλεύκαν παλιοί τζιπάνω, είχαν παλιοί ανθρώποι που εδουλεύκαν... επάγγελλά μου. Εν είχε να σου μάθει. Απλά εμπήκατε τζαι εξεκινήσατε ολόισια (κατευθείαν). Χωρίς μάθηση, χωρίς τίποτε. Ναι. Ερευνήτρια: Οι μισθοί σας κύριε Τρύφωνα, οι αμοιβές σας εκεί ήταν ικανοποιητικές; Τι σας επλήρωναν; Εζούσε μια οικογένεια καλά; κ. Τρύφωνας: Εζούσαμε. Εδουλεύκαμεν ελάχιστον που την... επήα δουλειά τζαι... έστειλε μου η εταιρεία τη... τζέντα (τσάντα/πληρωμή) που έκαμα δυο μέρες... κ. Τρύφωνας: ...που εν έβλεπες τον εργάτη να 'χουμε... Δυο μέρες εκάμαστο με την... Έτσι ήταν η ζωή. Ερευνήτρια: Οκ. Μιλώντας με μιαν κοπέλα, μια γυναίκα που εδούλευκε στα γραφεία, έλεγέ μας όταν... είπε μου ότι ήταν υπεύθυνη για τες πληρωμές, ήταν η κυρία Νίτσα... Ερευνήτρια: ...τζαι είπε μου ότι επληρώνεστε με την εβδομάδα. Ισχύει τούτο; κ. Τρύφωνας: Ναι. Επληρώνε... επηαίνατε κάθε Σάββατο στα γραφεία τζαι επληρώνεστε; Όχι, στο φάκελο. Α, έρχουνταν τζαι φέρναν σας τον, εν επηαίνατε εσείς. Επήαινε ο επιστάτης τζαι επίαννε τα τζαι έφερνε σας τα. Ερευνήτρια: Οκ. Πώς πιστεύετε... πώς πιστεύετε ότι το μεταλλείο επηρέασε τη ζωή στην περιοχή; κ. Τρύφωνας: Ε... πιστεύω είπαμε... πολλά κακό. Είσε (είχε) άνθρωπο που εγίνκε (έγινε) κάπου... επέθανε δίχως να πάει στον Αμίαντο. Που τον αμίαντο επέθανε, που τον αμίαντο. Διότι... κ. Τρύφωνας: ...εκεί ένιεν (είναι)... αντί να πάει στον αέρα να φυσηθεί, να φύουν οι σκόνες που πάνω του ούλλα τζαι να πάει έσω (σπίτι), να βρει το νερό τζαμαί (διότι εν είχαν μπάνιο, εν είχαμε έτσι πολυτέλειες)... το λοιπόν, να βρει το νερό τζαμαί να κάμει μπάνιο, επήαινε τζαι έπεφτεν όπως επήαινε. Εγίνετουν... κ. Τρύφωνας: ...εγίνκε κάποιος που επέθανε. Ήταν άρρωστος. Εγώ επήαινα στο σπίτι τζαι έπρεπε να βρω το νερό βραστό, να κάμω μπάνιο τζαι να πέσω. Αλλά τζαι τζιπάνω, έφκιανε ο αέρας τζαι καθαρίζουν τα... τέτοια. Έβαλλα τον έτσι που μες στο ρούχο μου τζαι έφκιανεν η σκόνη. Ερευνήτρια: Άρα εσείς ακούσατε, είχε άτομα που είχαν θέματα υγείας εξαιτίας του αμιάντου τζαι της σκόνης; κ. Τρύφωνας: Ναι, ναι, επάρχουντο (υπήρχαν), όπως λέμε επάρχουντο. Ερευνήτρια: Οκ. Τζαι τώρα όσον αφορά τον τόπο που εμένματε, τα σπίτια εδίδνατε σας τα η εταιρεία, έτσι; Τα σπίτια στον Αμίαντο. Εδίδνατε σας τα... εν εμένετε στον Αμίαντο; Εφεύκετε που τον Αμίαντο; κ. Τρύφωνας: ...Εφεύκετε που τον Αμίαντο; Επήαινα σπίτι. Ερευνήτρια: Στην Κυπερούντα; Εν εμένετε τζιπαί; Εν είσεν... κ. Τρύφωνας: Όχι, στην Κυπερούντα εμένμασταν. Εν είχα... εν είχα σπίτι. Ερευνήτρια: Άρα πώς επηγαινοέρχεστε κάθε μέρα; Είχατε δικό σας αυτοκίνητο; κ. Τρύφωνας: Πρώτα... εξεκίνησα που το ποδήλατο, ύστερα... τζαι άμα εν πάμε... εν πάμε... Επιάναμε ένα αυτοκίνητο που επήαινε πάνω τζαι εφορτώναμεν για να μας πάρει. κ. Τρύφωνας: Ύστερα είσεν (είχε) ένα τζαι εσύραμεν (πήραμε) το αυτοκίνητο, εστάλαμε το... Τούτο. Εκρατήσαμεν. Τζαι είσεν αυτοκίνητο που έπαιρνε τους εργάτες τζαι επήαινε διότι έπρεπε να κερδίσεις σελίνι, επειδή οι παραπάνω εζούσαμεν τζείνον το σελίνι. Έτσι; κ. Τρύφωνας: Έτσι ήταν ο κόσμος. Ερευνήτρια: Κατάλαβα. Πώς εζήσατε... πώς εζήσατε έξω από το μεταλλείο με την οικογένειά σας στην Κυπερούντα; Τι θυμάστε; Προσέφερε σας μιαν καλή ζωή; κ. Τρύφωνας: Επήαιναμε στα περβόλια, εξεσχίζαμεν (σκαλίζαμε), βάλλαμεν το φασολάτζι μας, τες πατάτες μας, τούτα τα πράγματα. κ. Τρύφωνας: Εν τω μεταξύ ο κόσμος είχε τζαι ξύλα, να φέρει ξύλα να κάψει, μες στο σπίτι. Να κόψει χόρτα που μες στο περβόλι να τα βάλει να φάει. Έτσι επήαινε ο κόσμος. Ερευνήτρια: Άρα δηλαδή πέρα από τις δουλειές... πέρα από τη δουλειά σας στον Αμίαντο, είχατε τζαι τες καθημερινές άλλες ασχολίες. κ. Τρύφωνας: Βέβαια, βέβαια. Επήαιναμεν στα περβόλια να σιάξουμε (φτιάξουμε) τα περβόλια, ελάλεχα (έλεγα) που επήαινα 2 ώρες, 3 ώρες τζαι να πάω στη δουλειά. Ναι. Έτσι ήταν, ήταν η φτώχεια. Εγώ λαλώ σου, ο πατέρας μου είχε 8 παιδιά. Πού να σιάσει (φτάσει), πού να... κ. Τρύφωνας: ...να τα σιάξει. Ερευνήτρια: Πώς νομίζετε ότι επηρέασε το μεταλλείο του Αμιάντου τα γύρω χωριά; Όπως εσείς ήσαστε στην Κυπερούντα λέτε. Ήσαν πάρα πολλοί που την Κυπερούντα που εδουλεύκαν στο μεταλλείο; Επηρεάστηκε η ζωή στα γύρω χωριά; κ. Τρύφωνας: Όχι, όχι. Ίσα-ίσα λαλώ σου πώς επηρεάζεται ο κόσμος. Ο Κάτω Αμίαντος επηρεάζεται που τη σκόνη. Ναι. Διότι άμα εφύσαεν (φυσούσε) που πάνω που το Τρόοδος, επίαννε τον Κάτω Αμίαντον... κ. Τρύφωνας: ...εβάλλαν σκόνη τζαι επίαννε πολλά, ακούαμεν στον Κάτω Αμίαντο. Ερευνήτρια: Οκ. Άλλα χωριά γύρω... Ήταν μόνο απλά οι άνθρωποι φαντάζομαι... ήταν ένα κέντρο που επήαιναν πολλοί να δουλέψουν, εννεν; κ. Τρύφωνας: Κέντρον... τζιπάνω είσεν (είχε) που... μαγαζιά, καφενέδες... κ. Τρύφωνας: ...ύστερα είσεν μπακάλικα... τζαι επηαίναν τζιπάνω ο κόσμος τζαι επήαιναν τζαι εψώνιζαν που τζιπάνω. Εγώ ήμουν να βαφτίσω έναν... ένα βαφτιστικόν τζαι είπα μου... είσεν να πεθάνει η μάνα του που εγεννήθηκε η κόρη. Ενώ τζαι επήα τζαι εχκαρώσα (αδειάσαμε/φύγαμε) που τζαμαί, επήα τζαι εβάφτισα μες στο νοσοκομείο τζαι... οτζιά-λεβέντες (μια χαρά). Έτσι ήταν η ζωή. κ. Τρύφωνας: ...που την άλλην ημέραν εκάμαν εταιρείαν τ' αυτοκίνητο να με φκιάξουν. Λαλώ τους «ας το». Την άλλην ημέραν εκάμαν τα ίδια όπως εφάτσησεν (χτύπησε) τζαι επήεν τζείνος τζαμαί. Επήαινε 60 ο άνθρωπος, λαλώ του «Ε...». κ. Τρύφωνας: ...εφέραν τζαι στο Γιώργο τον οργανό μου. Ύστερα ήρτε πάνω. Λαλώ του «σώζιαζε (συνέφερε) τζαι εσύ πάνω στη μηχανή». Ήταν έτσι... Επεράσαμε στα δέκα έξι... τζαι τράβηξεν την πόρτα. Όπως ήρτε τζαι τράβηξε με, άντιν άσ' το... κ. Τρύφωνας: ...επήες στο γιατρό; Επόπρεπε (έπρεπε) στην Αστυνομία. Τζαμαί... Επιάσαμεν ο ένας τον άλλον... Λαλώ του «δεν... να πάεις... εμείς είμαστε δαμέ». Τζαι εξηκίνησαμεν να κόψουμε την πελλάρα. Να διατάξεις καφέδες λαλώ του... κ. Τρύφωνας: ...τζαι να εγκαταλείψεις τον Αμίαντον να μην ξανάρτεις λαλώ του. Ο άλλος στο Πάφος. Είχαν πολλά... Ερευνήτρια: Εγίνουνταν καθόλου εκδηλώσεις; Εκάμνατε σας η εταιρεία τίποτε εκδηλώσεις, κάτι; Χριστούγεννα, Πάσχα; κ. Τρύφωνας: Όχι... οι δύο ας πούμε ήταν τόσοι... κ. Τρύφωνας: Είχεν περισσότερους δικούς μας... Έρκουνταν από παντού, που τη Γούρρη... ούλλα ούλλα. Η Γαλαταριά... η Γαλαταριά μια άλλη. Που τα... Όπως τα σκεφτούμε. Λέω σου. Αλλά τζαι να μην πειράζει... έτσι ήταν η ζωή. Λαλώ σου εδούλεψα στον Αμίαντο πολλά καλά. κ. Τρύφωνας: Επέρασα με ούλλους τους επιστάτες πολλά καλά. Αλλά εδούλευκα. Ερευνήτρια: Ελάτε μου ότι είχατε πολλά καλές σχέσεις με τους επιστάτες... Η εταιρεία σαν εργοδότης; Ήταν καλοί εργοδότες; κ. Τρύφωνας: Οι μάστοροι; Ναι, οι επιστάτες που είχαμε... Ερευνήτρια: Οι ιδιοκτήτες της εταιρείας; Ναι, η εταιρεία. Ήσαστεν ευχαριστημένοι; κ. Τρύφωνας: Εγώ προπάντων ήμουν ευχαριστημένος τζαι επέρναγα με τους επιστάτες καλά. Ερευνήτρια: Επληρώναν καλά; Ήσαστεν ευχαριστημένοι; κ. Τρύφωνας: Ήμαν ευχαριστημένος βέβαια. κ. Τρύφωνας: Όταν έρκετουν τζαμαί ο μάστρος τζαι είσεν να μείνει βάρδιες... διότι εφκάλλαμε (βγάζαμε) παραγωγήν παραπάνω. Έρκετουν να δει, θα μείνεις βάρδιες! Τζαι επήαινεν ο άνθρωπος ο ίδιος τζαι έφερνε σου να φάεις. Ήμαν που τους θέλεις... που τον μακαρίτην τζαμαί. κ. Τρύφωνας: Επερνούσαμε πολλά καλά, αλλά σας λαλώ... έπρεπε να δουλέψεις. Ερευνήτρια: Να μεν βαριέσαι τη δουλειά; κ. Τρύφωνας: Να μεν βαριέσαι τη δουλειά λαλώ σου. Εμένα έσπασε τα μου... ο αρχιδιευθυντής του Αμιάντου. Τζαι έστειλε αυτόν τον... Εμείς επειδή... ετελειώσαμεν τη δουλειά τζαμαί... κ. Τρύφωνας: Είχαμε έναν... Λαλώ του «εν να πιάσεις τούτη την εταιρεία». Λαλώ του «εμείς παραιτήσαμε την εταιρεία». Ε... εντάξει... Ερευνήτρια: Πόσον χρόνον ήσαστον στον Αμίαντο; κ. Τρύφωνας: Στον Αμίαντο; Εγώ ήμαν... εβδομήντα τέσσερα... που έκλεισε το μεταλλείο. Ερευνήτρια: Τζαι στη σύνταξη; κ. Τρύφωνας: Επιάσαν με σύνταξη μεταλλείου, αλλά επειδή... είχεν τη σκόνη, η κατάσταση... επεθάναν τζαι οι δύο... ε... επήραν τη δουλειά μου... Τούτο. Ήταν σκληρές οι συνθήκες εννοείται τζαι οι συντάξεις σας ήταν χαμηλές μετά. κ. Τρύφωνας: Τώρα εδούλεψα στον Αμίαντον... επήαινα τζαι εξεχέρσωνα (καθάριζα) τζείνο το χωρκόν... Επήα τζαι εγώ... Επήα τζαι... Λαλώ του «κ. Βασίλη, εν να πάμε στη Λεμεσό στον φόρο εισοδήματος;». Λαλώ του «κ. Βασίλη, λυπήσου τα...» τζαι μακάρι να 'χει χρόνια... τζείνον το... κ. Τρύφωνας: Α... επήε... Ερευνήτρια: Ωραία, ευχαριστώ. Πέστε μου μιαν τελευταία σας σκέψη, τι σας έμεινε, τι θυμάστε πιο έντονα που το μεταλλείο; κ. Τρύφωνας: Αθυμούμαι (θυμάμαι) την εμπειρίαν που εβάλαν τον άνθρωπον τζαμαί... Τζείνον εν να μου μείνει ευχαρίστηση... με τους φίλους μου. κ. Τρύφωνας: Άντιν εκάμαμεν... εκαμάναμε φίλους. Τζείνο ήτον. Ήταν ο Αλέκος, ήταν τούτη η παρέα... Εμεταλλάξουμαστιν (μεταλλαχθήκαμε) τζαμαί. Λαλώ σου, έπρεπε να δεις το σωφρονισμό σου τζαι τον... Εμείς στον Αμίαντο θυμούμαστε στη μίνα... εκάμναμε το χέρι μας έτσι. Έτσι. Έτσι έπεφτε η σκόνη. κ. Τρύφωνας: Είσιε (είχε) τζαι το βουνό τζαι ούλλα... Ερευνήτρια: Ωραία, ευχαριστώ σας πάρα πολλά κ. Τρύφωνα. κ. Τρύφωνας: Μια χαρά επεράσαμεν καλά, δόξα σοι ο Θεός. Τζαι επειδή επέρναγα καλά, εν εμάλλωσα με κανέναν... ούτε με τον επιστάτη. Ερευνήτρια: Εκάματε τη δουλειά σας. κ. Τρύφωνας: Εμεταλλάξουμαστιν τζαμαί. Μαρία μου, ήτον δύσκολη δουλειά. Εμεταλλάξουμαστιν τζαμαί. Επερνούσαμε καλά. Ερευνήτρια: Ωραία, ευχαριστώ σας πάρα πολλά κ. Τρύφωνα. κ. Τρύφωνας: Έτσι ήταν η δουλειά... Άμα ήταν... άμα ήμαν 12 χρονών αθυμούμαι (θυμάμαι)... το πρώτον αεροπλάνο... Ναι. Που έρκετουν στην Κύπρο. Το πρώτον αεροπλάνο που είδα... Ήμασταν τζιπάνω, εδούλευκα πάνω, είχαμε περβόλια. Ναι. Τζαι ακούσαμε τη φωνή... κ. Τρύφωνας: Τζαι λαλώ «τζαι είδαμε το αεροπλάνο που έρκετουν...» τζαι λαλώ «μα ένι πουλλί; Ένι...;». Εν το ξανάδαμε. Ερευνήτρια: Ποιες ηλικίες εδουλεύκαν στον Αμίαντο; κ. Τρύφωνας: Ε... 13-14 χρονών... ηλικιωμένοι που εδουλεύκαν από προηγουμένως στον Αμίαντο... κ. Τρύφωνας: ...γιατί εν εύκολο πράμα. Ερευνήτρια: Πρέπει να κάμει σκάλες μες στον γκρεμόν για να πατήσει τζαι εν έχεις σχοινί... κ. Τρύφωνας: Να πέσεις... να πέσεις... Ήταν άνθρωποι για το μέρος που ήταν μες στον γκρεμόν. Εν είχε... κ. Τρύφωνας: Εντάξει. (Ο ήχος ολοκληρώνεται)