Ξένια Ζήνωνος

Ερευνήτρια: Ωραία. Σήμερα βρισκόμαστε στα Λατσιά με την κυρία Ξένια Ζήνωνος τζαι είμαστεν δαμέ για να μιλήσουμε για τον Αμίαντο. Κυρία Ξένια, Ξένια Ζήνωνος όπως είπα το ολοκληρωμένο σας όνομα. Θα σας ρωτήσω να μου πείτε καταρχήν ποιες χρονολογίες εζήσατε στον Αμίαντον. Κυρία Ξένια: Κοίταξε, εγώ εγεννήθηκα στον Λιθροδόντα τζαι εννέα μηνών μωρόν επήα στον Αμίαντον. Εγεννήθηκα το '60. Ερευνήτρια: Ωραία τζαι μέχρι πότε εζήσατε; Κυρία Ξένια: Μέχρι... εζούσαμε κανονικά, επήαινα σχολείον τζαι ούλλα στον Αμίαντον, στο δημοτικόν, τζαι επήαινα τζαι σχολείον στην Ευρύχου για γυμνάσιο. Ερευνήτρια: Στο γυμνάσιο, ναι. Κυρία Ξένια: Έπρεπε το λεωφορείον της Κακοπετριάς, η γραμμή, τζαι επήαινεν που το Τρόοδος τζαι επήαινεν ως την Ευρύχου. Κυρία Ξένια: Μετά όμως το '74 όταν εκλείσαν τα... τζαι ετελειώσαμεν το σχολείον, επειδή τζιπαί εν ενεβρίσκαμεν δουλειές τζαι ξέρω 'γω, έπρεπε σιγά-σιγά να φύγουμεν, να πάμε να βρούμε δουλειά. Τζαι έφυα που τον Αμίαντον, εναρραβωνιάστηκα στη Λάρνακα τζαι επήα στη Λάρνακα μετά που εναρραβωνιάστηκα τζαι επέστρεψα στα Λατσιά. Αλλά επειδή οι γονιοί μας ήταν τζιπαί... Κυρία Ξένια: ...τζαι η μάνα μου τζαι ο παπάς μου εδουλεύκαν, επήαινα συνεχώς στον Αμίαντον. Ο παπάς μου επέθανεν στον Αμίαντον, στο δωμάτιόν του, στο κρεβάτι του, στο σπίτι του. Το... αν θυμάμαι καλά το 2008 επέθανεν ο παπάς μου, η μάνα μου το 2006. Τζαι εζούσαν τζιπάνω τζαι οι δύο. Τζαι έτσι επήαιναμε τακτικότατα. Όχι μόνον εγώ, τζαι οι αδελφάδες μου... Κυρία Ξένια: ...τζαι τα παιδιά μας τζαι ούλλοι επήαιναμε τακτικότατα στον Αμίαντο. Ερευνήτρια: Όταν λέτε τακτικότατα εννοείτε ας πούμε Σαββατοκύριακα ή...; Κυρία Ξένια: Ναι, τζαι Σαββατοκύριακα τζαι επήαιναμε τζαι καθημερινά άμα ετύχαινε τζαι επήαιναμε τζαι στα καλοκαίρια, επήαιναμε αν ήταν εκάμναμε τις γιορτές τζιπάνω, άμα εχιόνιζε. Ερευνήτρια: Πότε φύγατε εσείς που τον Αμίαντον είπατε μου; Κυρία Ξένια: Εγώ έφυα όταν εναρραβωνιάστηκα το 1978. Ερευνήτρια: Οκ. Ωραία, μείνατε κάμποσα χρόνια δηλαδή. Κυρία Ξένια: Ναι. Ερευνήτρια: Ωραία, άρα μείνατε στον Αμίαντον κάμποσον τζαιρόν απ' ό,τι κατάλαβα, κάμποσα χρόνια. Εσείς τι θυμάστε που τη ζωήν τζαμαί; Ερευνήτρια: Τζαι σε ποιες έντονες αναμνήσεις που σας εμείναν; Κυρία Ξένια: Πρώτα-πρώτα, ειδικά τώρα που ξέρω ότι επήαν ούλλα, εν μπορείς να φανταστείς τι νιώθω. Ειλικρινά λιώνει με τούτο το πράμα ας πούμε που εν μπορώ να πάω τζαμαί στο σπίτι που ήμασταν, που εμεγαλώσαμεν, να ζήσουμε τούτες τις ευχάριστες, τούτες τις ωραίες στιγμές. Με λυπεί πάρα πολύ. Κυρία Ξένια: Τούτες οι ωραίες στιγμές που εζήσαμε ήταν τον χειμώνα που εχιόνιζε τζαι το σπίτι μας που εμένμασταν ήταν έτσι πάνω ψηλά στο βουνό. Εμάς ήταν έτσι πάνω τζαι το πάρκινγκ του παπά μου ήταν έτσι λίγο κάτω που την πλατεία. Τζαι για να πάμε σχολείο, διότι εχιόνιζε τζαι πολύ, επήαιναν τζαι εκατέβαιναν οι Land Rover, ο ένας... Κυρία Ξένια: ...πίσω από τον άλλον τζαι εγυρίζαν τζαι επήαιναν τζαι... εδούσαν στην αστυνομία τούτον το τελευταίο δρομολόγιο. Είχε φορές που επήαιναμε τζαι εθωρούσαμε ότι εκάμναν πάρα πολλήν χιονιά. Μπορεί να 'καμνε τζαι δύο τζαι τρία μέτρα χιόνι. Εκάμναν κάτι κρυστάλλους έτσι μεγάλους, όπως τα σίδερα πάνω στο χώμα. Κυρία Ξένια: Τζαι εμένμαμεν σπίτι. Θυμάμαι που εσηκώνετουν ο παπάς μου να πάει δουλειά μες στα χιόνια, νύχτα, διότι επήαινε τζαι νύχτα τζαι δούλευε στις... Ερευνήτρια: Στο μεταλλείον που εδούλευεν. Κυρία Ξένια: Στο μεταλλείο που εδούλευεν, ναι. Τζαι εθωρούσαμε τον έτσι μες στα χιόνια να πηγαίνει τζαι να 'ρχεται τζαι να μην φοβάται. Ύστερα που επήαμεν στο γυμνάσιο... Κυρία Ξένια: ...εκείνο το λεωφορείο που μας επέρνε, επήαινε ως ένα σημείο επειδή εχιόνιζε τζαι εν εμπορούσαν. Πολλές φορές εμείναμε ως τα Πλατάνια ή πιο κάτω που τα Πλατάνια τζαι έρχουνταν τα Land Rover της εταιρείας τζαι επιάναν μας τζαι επέρανναν μας. Που εχιόνιζε τζαι εν εμπορούσε να πάει το λεωφορείον πάνω. Επήαινεν έτσι τα Land Rover να πιάσουν... Κυρία Ξένια: ...ψωμιά ξέρω 'γω για να φέρουν να φάει ο κόσμος. Είχε δυο γραμμές τότε στον Αμίαντο. Ήταν η μία... ήταν ο Πόλος, ο κύριος Πόλος, τζαι ήταν η άλλη του κύριου Μάμα. Ο Πόλος έρχετουν που τη Λευκωσία τζαι ο Μάμας επήαινε στη Λεμεσό. Κάθε μέρα τζαι επήαιναν τζαι έρχουνταν, εφέραν... Κυρία Ξένια: ...εφοδιάζαν το, να πάρουν άτομα. Αλλά εγώ θυμούμαι τζαι πιο παλιά που είχεν τζαι κάποια μαγαζιά τζαμαί. Ήταν το ταχυδρομείο πάνω ψηλά... εμ... τώρα στο... δίπλα εχαλάσαν τα ούλλα εν μείναν, τζαι ήταν το ταχυδρομείο τζαμαί τζαι ήταν το... δίπλα ήταν το κατάστημα του κυρίου Παπαδόπουλου που επουλούσε έτσι ραπτική, ρούχα έτσι διάφορα πράγματα. Κυρία Ξένια: Τζαι ήταν τζαι το συνεργατικόν μας το κατάστημα που ήταν ο... είχε τον κύριον Αντρέα τζαι μετά... όχι, ήταν ο κύριος Αντρέας πριν, μετά ήταν ο κύριος Ξενής. Φαντάσου εγώ θυμούμαι τον κύριο Ξενή. Που εμένμασταν στο σπίτι μας που πάνω, ήμασταν τζαμαί στην πλατεία, κοντά στην εκκλησία απέναντι. Εμένμαμεν στο πρώτο σπίτι που εμένμαμεν τζαμαί. Κυρία Ξένια: Τζαι κάθε απόγευμα εμαζευούμασταν, είχε ένα μεγάλο γήπεδο τζαμαί που ήταν τζαι η πλατεία, τζαι εμαζευούμασταν ούλλα τα παιδιά ούλλοι τζαμαί τζαι επαίζαμεν. Επαίζαμεν... πώς το ελαλούμεν, μήλο, επαίζαμεν σχοινί, επαίζαμεν "ποστό". Επαίζαμεν πάρα πολλά πράγματα, πάρα πολλά παιχνίδια. Κυρία Ξένια: Μα ήταν μια πολλά ευχάριστη ζωή γιατί ο ένας ήξερε τον άλλον τζαι... όχι ότι ήταν γειτόνοι, ενιώθαμε τζείνη την πραγματική φιλία Μαρία μου που τώρα εν την βρίσκεις. Τούτο το πράμα είναι που λες μες στους συγγενείς να μην το εύρεις, αλλά σε τζείνον τον κόσμο ας πούμε εβρίσκες το τζιπάνω. Κυρία Ξένια: Τζαι οι πατέρες μου επεράσαν αρκετά πλούσια ζωή, εσυναναστράφηκαν με πάρα πολύ καλούς πατέρες τζαι μητέρες τζαι ούλλα. Άτομα ας πούμε που εμπορούσαν να σε βοηθήσουν τζαι να τα εκτιμήσεις για τζείνο που ήταν, για τζείνο που εμπορούσαν να σου προσφέρουν. Κυρία Ξένια: Είχαμεν το Badminton. Ερευνήτρια: Α, επαίζετε Badminton; Κυρία Ξένια: Ναι, είχαμεν το Badminton τζαι επαίζαμεν τζαμαί στο... που ήταν ο πρώην διευθυντής της εταιρείας που επέθανεν τζαι ύστερα ανέλαβε άλλος. Ερευνήτρια: Θυμάστε το όνομά του; Κυρία Ξένια: Ο Μάρτς. Α, ο Μάρτς που εμένμασιν στον Αμίαντον. Ερευνήτρια: Ναι, ναι, είπε μου ο κύριος Γιώργος. Κυρία Ξένια: Τζαμαί που το Λοΐζου στο κέντρο. Εν είχε οικογένεια ή οτιδήποτε, αλλά ήταν πάρα πολύ καλός άνθρωπος. Τον παπά μου αγάπα τον πάρα πολύ γιατί είχε τζαι έναν αναβατήρα ο παπάς μου στη... στο Τρόοδος, εκάμναν τα σκι. Τζείνο τα... στου μεγάλους πυλώνες που ετραβούν τα σκι πάνω. Ερευνήτρια: Α, κατάλαβα, ναι. Κυρία Ξένια: Ναι, τζαι ο αναβατήρας ήταν μεγάλος τζαι χιονισμένος. Κυρία Ξένια: Όπως ήταν ο παπάς μου πάνω ψηλά, ήρτεν ο αναβατήρας τζαι εκτύπησε στη ρίζα... Ερευνήτρια: Τούτο έγινε ενώ εδούλευε τζαι στο μεταλλείο ο παπάς σας; Κυρία Ξένια: Ναι, το μεταλλείο ανάλαβε... Ερευνήτρια: Α, το ανάλαβε το μεταλλείο να το κάμει. Κυρία Ξένια: Ναι, η εταιρεία του κύριου Μάρτς τζαι... αμέσως δραστηριοποιήθηκε να φέρει ελικόπτερο... Κυρία Ξένια: ...γιατί εχιόνιζε τζαι εν εμπορούσε να πάει ασθενοφόρο ξέρω 'γω να έρθει το ελικόπτερο να τον πιάσει, επήραν τον στο νοσοκομείο του Αμιάντου. Ο Αμίαντος τότε είχε ένα πολλά μεγάλο τζαι καλό νοσοκομείο που ήταν της περιοχής τζαμαί. Επήαιναν στο νοσοκομείο του Αμιάντου διότι η Κυπερούντα ήταν για φυματικούς... Κυρία Ξένια: ...σαν σανατόριο. Έτσι επήαιναν είχεν τζαι γυναικολόγο τζαι παιδολόγο, είχε πολλά πράγματα στο νοσοκομείο τζαμαί. Τζαι επήραν τον παπά μου τζαμαί τζαι εγέννησεν η μάνα μου τζαι την αδελφή μου τη μικρή, τζαι ήταν στο νοσοκομείο τζαμαί. Εβγάλαν τη μάνα μου που τη μια πόρτα τζαι βάλλαν τον παπά μου που την άλλη πόρτα... Κυρία Ξένια: ...για να μην συναντηθούν που ήτον τζαι οι δύο τζαμαί. Λέω σου ήταν πολλά καλό το ενδιαφέρον τζαμαί στον Αμίαντον. Ερευνήτρια: Εσείς τώρα σε σχέση με το μεταλλείο ακούσατε τίποτε που τον παπά σας; Τι ιστορίες ακούσατε, τι γνωρίζετε; Κυρία Ξένια: Κοίταξε, το μεταλλείο ήταν... πάνω ψηλά που ήταν τα γραφεία, ήταν το workshop τζαι το γκαράζ... Κυρία Ξένια: ...που εδουλεύκαν κάποιοι ηλεκτρολόγοι, πελεκάνοι ξέρω 'γω, τζαι ήταν κάτω οι μίνες πάνω ψηλά που εσπάζασιν. Ερευνήτρια: Ο παπάς σας τι δουλειά έκαμνε στο μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Ο παπάς μου ήταν επιστάτης τζαι στο τέλος τζαι ήταν στις βάρδιες που εκάμναν τις επισκευές κάτω στις μίνες τζαι ξέρω 'γω τζαι που... ξέρεις... για να... Κυρία Ξένια: ...τούτα ούλλα που ήταν να δουλέψει το μεταλλείο. Ερευνήτρια: Ετύχαινε να ακούσετε καμιά φορά για τις συνθήκες που εργάζονταν ή που...; Κυρία Ξένια: Κοίταξε, οι συνθήκες που εργάζονταν, τουλάχιστον που ήμουν εγώ... ήταν πάρα πολλά δύσκολες οι συνθήκες που εργάζονταν, διότι γενικά τον χειμώνα που εν έναι εύκολο πράμα να σηκωστείς η ώρα 12 τα μεσάνυχτα... Κυρία Ξένια: ...τζαι να βγεις έξω με 3 μέτρα χιόνι να πας στη δουλειά ας πούμε τζαι ξέρω 'γω. Ήταν δύσκολες οι συνθήκες που εδούλευαν, είχαν να αντιμετωπίσουν βαρέα οχήματα, επικίνδυνη δουλειά... τούτα ούλλα. Τζαι είχε τζαι διάφορα ατυχήματα κατά διαστήματα απ' ό,τι ξέρω. Ερευνήτρια: Θυμάστε κανένα; Κυρία Ξένια: Θυμούμαι... Κυρία Ξένια: ...που ακούσαμε από άλλους ας πούμε. Θυμούμαι έτσι από άλλους κάποια πράγματα, ότι έπεσε κάποιος έτσι μέσα στον... στον κόφτη, ξέρω 'γω. Έτσι κάποια πράγματα, αλλά εν μπορώ να σου πω από πού τα εσυμβούλευσαν. Ερευνήτρια: Ότι θυμάστε, εν πειράζει. Κυρία Ξένια: Ήμουν μιτσιά, εν τα... εν τα πολύ θυμούμαι. Όμως είχε έτσι διάφορα περιστατικά. Κυρία Ξένια: Αλλά ο άλλος μου ο θείος, ο αδελφός του παπά μου, ήταν γραμματέας τζαι τζείνος στον Αμίαντο, ο θείος μου ο Μιχάλης. Τζαι τζείνος έμεινε ως το τελευταίο στο χωριό. Τζείνο που σήμερα μου αρέσκει τζαι χαίρομαι γιατί το ένιωσα, τζαι ο παπάς μου τζαι ο θείος μου ήταν σε πάρα πολλά καλά ονόματα... Κυρία Ξένια: ...τζαι ήταν πολλά αγαπητοί, όχι μόνον στον Αμίαντο, στους ανθρώπους που εδουλεύκαν τζαι έρχουνταν που ούλες τζείνες τις περιοχές. Γιατί έτυχε μιαν συγκεκριμένην στιγμήν που έπρεπε να πάω σε ένα τόπο τζαι κάτι ήταν τζαι εμιλούσαν έτσι για τον Αμίαντο τα παιδιά τζαι ελαλούσαν, τζαι είπα τζαι εγώ «ναι...». Κυρία Ξένια: ...«εγώ είμαι στον Αμίαντον». Λαλεί μου «τζαι ποια είσαι;». Λαλώ του «είμαι η Ξένια, η κόρη του Μιχάλη». «Μα του Μιχάλη εν ξέρω κανέναν...». «Ναι, είμαι η Ξένια, η κόρη του Μιχάλη του Λοκτουλά». Γιατί έτσι εφωνάζαν τον παπά μου, ήταν το παρατσούκλι του. Τον τζαιρόν που ήταν ο Μιχάλης εφωνάζαν τον... τζαι ήταν ο Μιχάλης ο Λοκτουλάς. Κυρία Ξένια: Τζαι ως που είπα του «είμαι η κόρη του Μιχάλη του Λοκτουλά», λαλεί μου «μα εκατάλαβα, είσαι η κόρη του κύριου Μιχάλη», λαλεί μου «τζαι αμέσως...». Ε, εκατάλαβα... ο παπάς σας έτσι, ο παπάς σας έτσι. Την εκτίμηση που το είχε. Άμα ακούεις τούτα τα πράγματα για τους γονιούς σου τζαι ας πούμε ενιώσε τος, νιώθεις τζαι εσύ πολλά περήφανος. Ερευνήτρια: Βέβαια. Κυρία Ξένια: Τζαι ειδικά σε έναν τόπον που γνωρίζεις ότι ήταν πολλά ωραίος, άλλοι που εδώ, άλλοι που εκεί, αλλά σε σημασία είχε ότι... υπήρχεν αναμεταξύ τους η πραγματική φιλία Μαρία μου που τώρα εν την βρίσκεις. Ήταν μια κοινωνία έτσι πιο κλειστή. Ήταν πιο κλειστή ναι, τζαι ύστερα που ελλιάνισκεν ο κόσμος ήταν τζαι πιο κλειστή... Κυρία Ξένια: ...τζαι ήταν τζαι πάρα πολλά καλά. Ο ένας ήταν να βοηθήσει τον άλλον... επήαινεν η μία στην άλλη να μαζευτούσιν να πιούν τον καφέ τους το πρωί στη μία, ύστερα να μαζευτούσιν το απόγευμα να πιούν τον καφέ τους στην άλλη, να κάμουν, να φτιάξουν, να ζυμώσουν μαζί, να κάμουν το τζείνο, να κάμουν το τούτο, να βγάλουν ροδόσταγμα με τα τριαντάφυλλα... Κυρία Ξένια: ...τζείνο τούτο. Πράγματα που σήμερα εν τα βρίσκεις σε αγάπη όπως τα εζήσαμεν. Ερευνήτρια: Γυναίκες εδουλεύκαν στο μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Όχι, εν εδουλεύκαν. Ερευνήτρια: Η μάνα σας εδούλεψε; Κυρία Ξένια: Εδούλεψεν η μάνα μου στο μεταλλείο. Εδούλεψεν τζαι στο Λαϊκό, γιατί είχεν το Λαϊκό που επήαιναν οι υπάλληλοι τζαι ετρώασιν το μεσημέρι. Ερευνήτρια: Ταβέρναν εννοείτε; Κυρία Ξένια: Εστιατόριο, εκάμναν το Λαϊκό. Ερευνήτρια: Οκ. Κυρία Ξένια: Τζαι επήαιναν τζαι ετρώασιν το μεσημέρι τζαι εδούλεψεν τζαι τζαμαί η μάνα μου ένα διάστημα. Εδούλεψεν τζαι στο νοσοκομείο, γιατί είπα σου το νοσοκομείο ήταν τζαι μεγάλο τότε. Τζαι ύστερα εδούλεψεν τζαι κάποιες στιγμές που εράβκασιν τα σεντούκια κάπως έτσι η μάνα μου. Ερευνήτρια: Τούτα εν ήταν υπάλληλος της εταιρείας όμως για τούτα; Κυρία Ξένια: Ήταν υπάλληλος της εταιρείας... εδούλεψε τζαι άλλες γεμάτες δουλειές. Ήταν υπάλληλος της εταιρείας. Ερευνήτρια: Εσείς που εδουλεύκαν τζαι η μάνα σας τζαι ο παπάς σας, πού εμένματε εσείς; Όσα ήσαστεν μεγάλοι τζαι μείνατε μόνοι σας; Κυρία Ξένια: Εμείς ήμασταν μεγάλοι, ναι, μείναμε μόνοι μας. Ερευνήτρια: Οκ. Κυρία Ξένια: Τζαι τότε ήταν το γραφείο της εταιρείας τζαμαί στην Αστυνομία, πάνω ψηλά. Εμείς τότε εκάμναμε τζαι δουλειές, Μαρία. Εκαθόμασταν να κάμουμε ούλλες τις δουλειές τζαι είμαστε τέσσερις κόρες. Επήαιναν σπίτι, μια γυναίκα μόνη της, τι να ράψει, τι να... τι να μας ταΐσει, τι να μας ποτίσει, τι να ζυμώσει, τι να κάμει; Ε... Κυρία Ξένια: ...κάποιες ήταν να κάμουν μια δουλειά, η μία ήταν να πλύνει τα πιάτα, η άλλη ήταν να κάμει τζείνο, η άλλη ήταν να μαζέψει τα ρούχα, η άλλη ήταν να σιδερώσει, η άλλη ήταν να φυλάξει... Είχαμε τζαι ζώα! Ερευνήτρια: Α, είχατε τζαι ζώα; Κυρία Ξένια: Ναι! Κοτούλλες, είχαμε κουνέλια... Επρεπε να πάμε μια-δυο φορές την εβδομάδα, το Σάββατο ήταν συνήθως... Κυρία Ξένια: ...αυτές οι δουλειές, να καθαρίσουμε τις κότες. Είχαμε τζαι δυο-τρεις κατσίκες. Ερευνήτρια: Κοντά στο σπίτι σας που είχατε; Κυρία Ξένια: Πιο πάνω. Ερευνήτρια: Οκ. Ναι. Κυρία Ξένια: Είχαμε τζαι τις σούες, έπρεπε να πάμε να τις καθαρίσουμε τζαι να... κάθε μέρα έπρεπε να σπάσουμεν τζαι βάσανα. Ναι. Τζαι... Κυρία Ξένια: ...να σπάσουμεν τζαι... στο σπίτι μας το πάνω είχεν ένα βουνόν τζαι ελαλούσαμέν το "στην Μπαμπούλα". Να σπάσουμεν τζαι να βάσουμεν τζαι την Μπαμπούλα, να κάμουμε... Ύστερα ήταν να σπάσουμεν κάτω να βοηθήσουμε τη μάνα μου που ήταν να γαλέψει, να κάμει, να φυλάξει το γάλα, γιατί εμείς εκάμναμε τζαι... εκάμναμε τζαι χαλλούμια τζαμαί τζαι για μας τζαι για άλλους. Ερευνήτρια: Τα ζώα ανήκαν στην οικογένειά σας ή...; Κυρία Ξένια: Δικά μας, δικά μας. Ερευνήτρια: Οκ. Είχαν τζαι άλλες οικογένειες ζώα; Κυρία Ξένια: Άλλες οικογένειες είχαν; Φυσικά είχαν! Ερευνήτρια: Απαγορεύεται τότε να έχεις στο σπίτι σου... Κυρία Ξένια: Όχι, όχι, εγώ ρωτώ για να ξέρω αν ήταν σαν... εχρησιμοποιούσαν... Κυρία Ξένια: Όχι, όχι, ήταν για μας, αλλά... Κυρία Ξένια: ...τότε εν ε... απαγορεύετουν να έχεις μες στο σπίτι σου έτσι πράγματα. Ερευνήτρια: Ναι, ναι, για λόγους υγιεινής. Κυρία Ξένια: Ναι, ναι. Τζαι απαγορεύετουν τζαι οι... οι κοπέλες έπρεπε να μείνουν μόνες τους γιατί ενανήλικες τζαι τώρα εν το γραφείο που μεριάζει, το δωμάτιο για τη θεία μου, εμάθαμεν το για τον ένα... Εμείς τότε εκάμναμε τζαι... εν ξέρω αν επήατε πουθενά, εν ξέρω. Ερευνήτρια: Να μου λέτε εσείς τώρα. Κυρία Ξένια: Κοίταξε, το πόσο μου λείπουν τούτα ούλλα τζαι τούτες ούλλες οι στιγμές... Μαρία μου, εν μπορώ να σ' το αναφέρω. Εχάθηκαν πολλά, πάρα πολλά πράγματα για κάποια πράγματα που έναι για μένα πάρα πολλά λυπηρά. Έστω να επήαινα τώρα να 'βλεπα το χωριό μου, να επήαινα τζαι πάνω στον Αμίαντο... Κυρία Ξένια: ...τζαι πριν να σταματήσει ούλλο τούτο το πράμα... ε... ε... ε... να έβλεπα τη μάνα μου τζαι τον παπά μου να είναι έξω τζαι να μεγαλώνουν τούτες οι κόρες τους οι εγγονές... Ειλικρινά μου είναι φανταστικό τούτο το πράμα. Ερευνήτρια: Κυρία Ξένια, θυμάστε τίποτε εσείς που τη ζωήν, τίποτε εκδηλώσεις, γεγονότα που μπορεί να έγιναν σημαντικά τζείνα τα χρόνια; Κυρία Ξένια: Κοίταξε, πριν από μένα ξέρω ότι εγίνουνταν... εκάμνασιν διάφορα έτσι πράγματα. Μετά... ε... ε... "events" να το πούμε, εκάμναμε... Κυρία Ξένια: ...θυμούμαι μετά να εγίνετουν κάτι ιδιαίτερον έτσι στο... στον Αμίαντο. Έναν ξέρω... Ερευνήτρια: Άρα εν είχατε ας πούμε να πείτε ότι τώρα Χριστούγεννα να πάμε σε τούτην την εκδήλωση ή κάτι το καλοκαίρι ή συγκεκριμένα πράγματα; Κυρία Ξένια: Όχι, εκάμνασιν πάνω που ήταν το... που ήταν το κέντρο... Κυρία Ξένια: ...του Πασπά... το Λιβάδι του Πασπά που ελαλούσαμεν πάνω, κοντά στο Τρόοδος, ετύχαινε φορές που επήαιναν οι Αμιαντίτες τζαι εκάμνασιν σούβλες τζαι ξέρω 'γω. Αλλά έτσι μέρες Χριστούγεννα είτε για Λαμπρή τζαι ξέρω 'γω, όχι εν ε... εν ε... πολύ εκάμνασιν γιατί είχαν τζαι άτομα ας πούμε που εφέυκασιν τα Χριστούγεννα... Κυρία Ξένια: ...είτε τη Λαμπρή τζαι έρχουνταν κάτω, τζαι επήαιναν στους συγγενείς τους να κάμουν τις γιορτές. Τζαι εμείς εφεύκαμεν, επειδή η μάνα μου ήταν από τον Λιθροδόντα. Ως συνήθως Χριστούγεννα τζαι Λαμπρή εκάμναμέν τα στον Λιθροδόντα, στη γιαγιά. Το καλοκαίρι εσυνάετουν κόσμος πολύς λόγω του μεταλλείου... Κυρία Ξένια: ...τζαι ξένους πολλούς. Έρχουνταν που τη Λευκωσία, θίασοι, τζείνοι, τούτοι, οι άλλοι, τζαι εκάμναν τις διακοπές τους. Ναι, έως που εγώ εβρισκόμουν έτσι φορές που η μάνα μου εμαγείρευκε, εν είχε διάφορους στο... στο σπίτι μας, εμαγειρεύκαμεν, επήαιναμεν τζαμαί με τον παπά μου... Ερευνήτρια: Όταν λαλείτε ξένους... Ερευνήτρια: ...τι εννοείτε; Εννοώ από άλλες... Όταν λαλείτε που έρχουνταν ξένοι εννοείτε γενικά στον Αμίαντον εννοείτε που άλλες πόλεις Κύπριοι ή εννοείτε τζαι ξένοι; Κυρία Ξένια: Ναι, ναι, ναι, που άλλες πόλεις ας πούμε, εννοώ ξένοι στο σπίτι μας εννοώ τζείνο το χρόνο. Ναι, διότι τζείνοι επεδουλεύκαν τζιπάνω... Κυρία Ξένια: ...τζαι ενοικιάζαν. Τζαι ετύχαινε άμα επεράσαν που τζαμαί που το σπίτι του παπά μου να πάνε κάπου ή Τρόοδος ή ξέρω 'γω, εν επάμε τζαι ποτέ να μην δούμε μιχαλάκιν. Ε... εν επήαμε... ετύχαινε φορά που το αυτοκίνητο είδα "Q". Ερευνήτρια: Α, κατάλαβα. Κυρία Ξένια: Εκατάλαβες; Εν τούτο το εννοώ ξένοι. Αλλά ο θείος μου επειδή ήταν στην Αγγλία... Κυρία Ξένια: ...ο αδελφός του παπά μου, οι θείοι του τζαι ο άλλος του ο αδελφός, τζαι έρχουνταν στην Κύπρον εφέραν μαζί τους τζαι ξένους, Εγγλέζους, τζαι αρέσκεν τους, αρέσκεν τους πάρα πολύ τζιπάνω που έρχουνταν στον Αμίαντο. Ερευνήτρια: Ρωτώ σας γιατί ετύχαινε τζαι είπαν μας άλλα άτομα ότι επήαιναν εργατικόν δυναμικόν... Ερευνήτρια: ...πολλών εθνικοτήτων τζιπάνω. Κυρία Ξένια: Τα καλοκαίρια για τούτο. Ερευνήτρια: Ναι, παλιά, ναι πριν παλιά ναι επήαιναν. Τζαι Τουρκοκύπριοι επήαιναν τζαμαί τζαι... τζαι άλλες φυλές. Τζαι τούτον εδιάβασα το τζαι τελευταία μες στο βιβλίο του παπά μου, ότι επήαιναν τότε πολύς κόσμος τζαι εμένμασιν... Κυρία Ξένια: ...μες σε τσαντίρια τζαι ξέρω 'γω. Ερευνήτρια: Μπράβο, είπαν μας το τζαι εμάς, ναι, για τούτο. Κυρία Ξένια: Τζαι τον τζαιρόν που ήταν όμως η εκκλησία του Άη Μάμα τζαι εκάμναν το πανηγύρι τζιπάνω, επήαινε πάρα πολύς κόσμος. Πάρα πολύς κόσμος που επήαινεν τότε. Εγώ εν τα έφτασα. Ερευνήτρια: Εν τα έφτασες; Κυρία Ξένια: Όχι. Ερευνήτρια: Ούτε που επήαιναν να δουλέψουν κόσμος που εν εδούλευε... ήταν εποχιακοί εργάτες τα καλοκαίρια; Κυρία Ξένια: Εν τα θυμούμαι. Εν τα θυμούμαι σίγουρα Μαρία μου, να σου πω, εν να σου πω λάθος. Ερευνήτρια: Εν πειράζει, ό,τι θυμάστε. Εμείς ήρθαμε δαμέ για να δούμε τι θυμάστε. Κυρία Ξένια: Μα Μαρία μου είμαι μικρή, εν είμαι μεγάλη! Ερευνήτρια: Ε, ναι! Ερευνήτρια: Ε, τώρα προσπαθώ να καταλάβω κάποια πράγματα που ακούσαμε τζαι εμείς, μέχρι πότε επήαιναν, μέχρι πότε κάποιες παραδόσεις, μέχρι πότε συνεχίζουν. Κυρία Ξένια: Να δουλέψουν οι εποχιακοί; Ερευνήτρια: Ναι, είχε μας πει ότι επήαιναν πολλοί εποχιακοί εργάτες τα καλοκαίρια. Κυρία Ξένια: Ναι, σαν... υποτίθεται που τα γύρω χωριά πιστεύω. Κυρία Ξένια: Τζαι που τα γύρω χωριά τζαι που τις πόλεις κάτω. Ερευνήτρια: Ναι, τζαι που επήαιναν γιατί τζιπάνω εβρίσκαν δουλειά, εννοώ... Κυρία Ξένια: Μπράβο. Ο κύριος Γιώργος ας πούμε είπε μας ότι ήταν που την Πάφο η καταγωγή του, αλλά επήε να δουλέψει, στο τέλος εγνώρισε την κυρία Δήμητρα, επαντρεύτηκε, έμεινε τζιπάνω. Κυρία Ξένια: Ναι, ναι, πολλά κάτι τέτοια που επάθαν. Κυρία Ξένια: Τζαι ας πούμε τζαι εποχιακοί σαν κάποιοι, εγώ πιστεύω μπορεί που τζείνους που ήταν τζαι μαθητές, το καλοκαίρι εγυρεύκαν κάποια δουλειά ας πούμε τζαι επήαιναν τζιπάνω να δουλέψουν, διότι τζιπάνω πραγματικά είχε δουλειά, ενώ κάτω εν εδούλευεν ο κόσμος. Ερευνήτρια: Εσείς εν ετύχε να πάτε για να βοηθήσετε είτε τη μάνα σας έτσι στη δουλειά τζαμαί με τη μάνα σας... είτε στο Λαϊκό που μου είπατε είτε οπουδήποτε; Κυρία Ξένια: Ήμουν μικρή που τα πρώτα-πρώτα στο Λαϊκό. Στο νοσοκομείο όχι, ούτε κάτω επρόλαβα να πάω, διότι τζαι ήμασταν ανήλικες τζαι εμείς, διότι εν επήε τζείνον το πράμα. Κυρία Ξένια: Ομιλούμε για μηχανήματα πολλών τόνων τζαι... επαίζαμε τζαι ούλλα. Ερευνήτρια: Οκ. Κυρία Ξένια: Είχε κολάνια τότε που ήταν ο παπάς σας στο μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Αρχικά εν είχε, ύστερα εβάλλαν τα, κατά φάσεις... Ήταν τα βαγόνια πρώτα, ύστερα τα κολάνια, τούτα που εκάμναν ο παπάς μου τζαι επισκευή τζαι ούλλα κατά διαστήματα... Κυρία Ξένια: ...τώρα στο... το χωριό στο χρόνο εκάμναν τα, τούτα τις επισκευές των κολανιών. Οι τόνοι που ήταν τζαμαί που ήταν να τινάξουν σιγά-σιγά... τζαι ούλλα τούτα. Ερευνήτρια: Εν ξέρετε καθόλου για τις αμοιβές ή για παράπονα αν είχαν οι υπάλληλοι του μεταλλείου; Εν ετύχε να ακούσετε από τον παπά σας ή τη μάνα σας; Κυρία Ξένια: Εν ετύχε να ακούσω από τον παπά μου, αλλά... εντάξει, εδείχνε ότι ήταν ικανοποιημένος. Αλλά ενέν εύκολο να 'σαι σε έναν τόπο που εμπορούσες να παράγεις τίποτε. Ό,τι επάραγες τζαι ό,τι είχες τζαμαί στην αυλή του σπιτιού, να κάμεις έναν μικρό κήπο, να φυτέψεις κάτι για την οικογένειά σου. Κυρία Ξένια: Τζαι η μάνα μου εν εδούλευκε τότε, εναλλάξ τζαι οι τέσσερις κόρες. Τζαι η μία πίσω από την άλλη, τζαι αν θέλεις καταλαβαίνεις ότι τα έξοδα ήταν πάρα πολλά. Τζαι να φεύγεις να πηγαίνεις στην Ευρύχου σχολείο... επιάναμε ο παπάς μου μια λίρα τότε... Κυρία Ξένια: ...για... τζαι έπρεπε να πληρώσουμε τζαι το λεωφορείο που ήταν 15 σελίνια, τζαι να μας μείνουν τζαι 5 σελίνια να περάσουμε ως το Σάββατο. Τζαι είχε παραπάνω τζαμαί τζαι άλλα λεφτά... εν εμπορούσαμε... 12 τζαι 12 όπως σήμερα "θέλω τούτο τζαι θέλω το άλλο". Τζείνο ήταν. Κόψε το μέτρο σου. Κυρία Ξένια: Έπασχα που την πρώτη μέρα να μην είναι έτσι... κατάλαβες; Να κάμουμε το σάντουιτς μας, να πάρουμε ταξί. Εδυσκολευτήκαμεν πιστεύω να μας τα βγάλει πέρα, αλλά που την άλλη εβρίσκαμε τζαι τζείνο που ήταν. Ποτέ εν ήμασταν να παραπονεθούμε τζαι να πούμε ότι εδυσκολευτήκαμεν, μα εκάμαμεν, μα εφτιάξαμεν, μα τζείνο, μα τούτο τζαι ξέρω 'γω. Ερευνήτρια: Η εμπειρία σας που το σχολείο τζιπάνω; Κυρία Ξένια: Πού σε έτρωα από δάσκαλο; Ερευνήτρια: Α, εν ξέρω! Που εννοώ... Κυρία Ξένια: Ήταν έτσι τα πράγματα τότε. Ωπ! Έλα, άνοιξε το χέρι σου... τη ρίγα! Εντάξει; Τζαι έδινεν σου την έτσι δαμαί τζαι νόμιζες ότι εκόπηκαν τα χέρια σου τζαι επέσαν. Ερευνήτρια: Οκ. Κυρία Ξένια: Άλλες οι συνθήκες τότε στα σχολεία, ήταν πολλά διαφορετικές τότε οι συνθήκες στα σχολεία, εν έναι όπως σήμερα. Ερευνήτρια: Τζαι είχατε να κάμετε με μωρά που ήταν στον Αμίαντον ή ευρίσκεστον τζαι με άλλα μωρά στο σχολείο που άλλες περιοχές; Κυρία Ξένια: Όχι, του Αμιάντου. Είχαμεν που άλλες περιοχές στον Αμίαντο... Κυρία Ξένια: ...στο δημοτικό. Μετά επήαμεν Ευρύχου, ναι, ήταν ούλλες οι περιοχές τζαμαί. Θυμούμαι μια φορά κάτι ήταν στη γυμναστική τζαι εκάθισεν μου μιαν δαμαί ο... ο γυμναστής τζαι είπε μου «τώρα που εν να 'ρθει τζαι ο παπάς σου εν να του το πω», γιατί έτυχε να γνωρίζει τον παπά μου. Κυρία Ξένια: Εφούσκωσεν το πόδι μου Μαρία δαμαί, τζαι έκαμα 15 μέρες τζαι εν εμπορώ να κινήσω το πόδι μου έτσι να περπατήσω. Έλα κάμε το τώρα στα σχολεία, να κάμει καθηγητής τούτο το πράμα στο... Ερευνήτρια: Απαγορεύεται. Κυρία Ξένια: Ε, τι να σου πω. Ούτε... ούτε κατά διάνοια... Ερευνήτρια: Δαμαί που ακούσαμεν τζαι μιλούμεν τζαι λαλεί μου «όχι, αν έναι τίποτε, εν να 'σαι δαμέ γύρω στο καφέ εν επηρεάζει για τζείνες τις δραστηριότητες...». Εντάξει. Φαντάζομαι ήταν άλλη νοοτροπία που μεγαλώσατε τζαι στο σπίτι τζαι στα σχολεία. Κυρία Ξένια: Ήταν καλύτερα! Πίστεψε με ήταν καλύτερα. Ερευνήτρια: Ναι; Με την εποχή τζείνη; Κυρία Ξένια: Πίστεψε με ήταν καλύτερα γιατί εγεννήθηκαμε τζαι ούλλοι της γενιάς... Κυρία Ξένια: ...σήμερα. Ερευνήτρια: Πώς πιστεύετε ότι εβοήθησεν το μεταλλείο τη ζωήν στο χωριό, στον Αμίαντο τότε; Κυρία Ξένια: Πρώτα-πρώτα είχε πολύ κόσμο, πάρα πολύ κόσμο εδούλευε τζιπάνω. Τζαι οι Αμιαντίτες που ήταν τζιπάνω τζαι της περιοχής που έρχουνταν... με το λεωφορείο, άλλοι-άλλοι με τα αυτοκίνητά τους... ε, υπήρχεν ένας τρόπος ζωής... Κυρία Ξένια: ...τουλάχιστον εδούλευαν τζαι εβγάζαν το ψωμί τους. Διότι είπαμε, εν είχε τζαι πάρα πολλές δουλειές γύρω στην περιοχή εκτός που τα χωράφια τους τζαι... Ερευνήτρια: Άρα ωφελήθηκε οικονομικά ας το πούμε η περιοχή. Κυρία Ξένια: Ναι, εγώ πιστεύω ότι ωφελήθηκε γιατί όσοι ήταν τζιπάνω τζαι τζείνοι που έρχουνταν που γύρω-γύρω εδούλευκαν. Γιατί αν δεν ωφελείτο, εν θα έρχουνταν να δουλέψουν, ήταν να πάει κάπου αλλού. Ερευνήτρια: Η εντύπωση που απέκτησα μετά που μιλήσαμε με αρκετούς που ήταν στον Αμίαντο, είναι το ότι ο Αμίαντος ήταν πιο ανεπτυγμένος σαν περιοχή ακόμα τζαι που τις κύριες πόλεις της Κύπρου τότε. Ότι είχατε παραπάνω πράγματα όπως σχολεία, όπως εξόδους, όπως... Κυρία Ξένια: Το σινεμά μας ήταν το Badminton μας, ήταν το... Κυρία Ξένια: ...τζαμαί που το Λοΐζου πάνω, το κέντρο που επαίζαμε Badminton. Ερευνήτρια: Ξενοδοχείο νομίζω είχε κάπου. Κυρία Ξένια: Ναι, είχε τζαι ξενοδοχείο, ναι, ναι. Το ξενοδοχείο... εν το έφτασα. Ερευνήτρια: Οκ. Κυρία Ξένια: Το ξενοδοχείο του... εν το θυμούμαι τώρα, εδείξαν μου το... εδείξε μου το ο κύριος Γιώργος όμως πάνω σε φωτογραφίες. Ερευνήτρια: Ναι, τζαι εγώ εξηχάσα το όνομά του τώρα. Κυρία Ξένια: Ξενοδοχείο... "Μελίνα" νομίζω. Ερευνήτρια: Α, μπράβο! Καλά θυμάσαι! Κυρία Ξένια: Εδείξε μου το ο κύριος Γιώργος για τούτο. Έχω την εντύπωση τούτην ότι ήταν τόσο πολλά ανεπτυγμένη περιοχή ο Αμίαντος που εν είχε να ζηλέψει τίποτε. Ερευνήτρια: Όχι, από το κανένα. Ρεύμα ελαλούσαν, ηλεκτρική... τα πάντα, τα πάντα ευρίσκαμεν τα τζαμαί. Εν είχε πράμα που εν τα ευρίσκαμεν. Κυρία Ξένια: Τα πάντα! Εν εχρειάζετουν να φύγεις που τζιπάνω για να 'ρτεις ας πούμε στη Λευκωσία να ψωνίσεις ή να πάρεις κάτι ή να δεις κάτι ξέρω 'γω. Τα πάντα ευρίσκες! Αφού έρχετουν ο Χαμπής της Singer... ξέρεις η Singer... η εταιρεία η Singer που επουλούσε... που επήαινε τζιπάνω τζαι ήταν να πουλήσει... οι μηχανές, οι ψυγεία, οι σίδερα... Κυρία Ξένια: ...τα πάντα ήταν τα που τα πουλούσαν τζιπάνω τζαι επλήρωνες τις δόσεις. Ναι, τζαι εκάμναν παζάρια... Ε... εν ελάσσε τίποτε. Ερευνήτρια: Πολύ ωραία, είπαν μας το τζαι άλλοι, ήθελα απλά να το δω. Για το νοσοκομείο, για τις υπηρεσίες του, έχετε καμιά εμπειρία...; Κυρία Ξένια: Έφτασα, είχε τζαι οδοντίατρο... Κυρία Ξένια: ...ήταν ο γιατρός ο Μάρτσας τζαι ύστερα που επέθανεν ήταν κάποιος... Χάρης, εν θυμούμαι το επίθετό του. Είχε... είχε τον γιατρόν ορθοπεδικόν, είχε κατά διαστήματα διάφορους. Ερευνήτρια: Ήταν καλές οι υπηρεσίες του νοσοκομείου; Κυρία Ξένια: Είχαν γενικούς παθολόγους τζαι εξέταζαν τζαι αρκετά... ας πούμε εγώ έτυχε που ένα περιστατικόν... Κυρία Ξένια: ...που εγεννήθηκεν η αδελφή μου που επήεν η μάνα μου τζαι επήα τζαμαί τζαι ήταν οι γιατροί τζαμαί, γυναικολογικά ας πούμε. Ήταν καλές υπηρεσίες. Εκάμναν τζαι χειρίσεις τότε. Ερευνήτρια: Άρα η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη εν υστερούσε. Κυρία Ξένια: Όχι, όχι, όχι. Είχε τζαι ούλλα τα φάρμακα, δωρεάν τα φάρμακα, δωρεάν ούλλα. Ερευνήτρια: Τζαι οι γονιοί σας εζούσαν στον Αμίαντον πριν γεννηθείτε ή εζούσαν κάτω τζαι απλά επήαν μετά για να δουλέψουν; Κυρία Ξένια: Εγώ εγεννήθηκα με... με... πώς να σου το πω, ήταν ούλλα "ου". Αναρραβωνιάστηκαν η μάνα μου τζαι ο παπάς μου, να φανταστείς ότι η μάνα μου αναρραβωνιάστηκε με τον παπά μου ήταν... ακόμα εν είχε πατήσει τα δεκαπέντε. Κυρία Ξένια: Ήταν μικρή. Ε... ε... ε... ε... ε... πέντε-έξι μήνες ας πούμε, έως που να κανονίσουν τζαι ήταν να παντρευτούν τζαι ξέρω 'γω. Ευρέθηκε τζαι ο γιος, επαντρεύτηκαν τον Δεκέμβριο τζαι τον Μάρτη εγεννήθηκα εγώ. Δηλαδή λαλώ σου... ούλλα έτσι. Ερευνήτρια: Τζαι μετά επήγε δουλειά ο παπάς σας δηλαδή στο μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Ε... στην αρχή... Κυρία Ξένια: ...εδούλεψε κάτω στη Λευκωσία σε ένα λαστιχάδικο, σε έναν λαστιχάρην, μαζί με τον θείο μου. Ο θείος μου εδούλευε στον Μιτσερόν νομίζω, ναι στον Μιτσερόν νομίζω εδούλευκε τζαι ύστερα κάτι ήταν τζαι... έφυγεν ο παπάς μου τζαι επήγεν στον Αμίαντον το '60. Ερευνήτρια: Όταν έκλεισε το μεταλλείο τι έκαμεν ο παπάς σας; Κυρία Ξένια: Εκλεισε το μεταλλείο τζαι εδούλεψε... έφυαν... Ερευνήτρια: Εμείναν είπατε μου ως τον Αμίαντον ως το 2008 ο παπάς σας; Κυρία Ξένια: Α, επήαινε τζαι έρχετουν Λευκωσία. Ερευνήτρια: Είπε μου ο κύριος Γιώργος... Κυρία Ξένια: Ε... εν πιστεύω η μάνα μου να φύγει που τον Αμίαντο... εν ήταν η μάνα μου. Όχι, εν... ήταν για μας ένας πόλεμος... Κυρία Ξένια: ...που ελαλούσαμεν τότε που επέθανεν η μάνα μου ας πούμε, να 'ρθει να μείνει κάτω μαζί μας τζαι ξέρω 'γω... ούτε τζαι κατά διάνοιαν να το ακούσει τούτο το πράμα. Ερευνήτρια: Αλλαξε πολύ η ζωή τους μετά που έκλεισε το μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Ε, πώς εν άλλαξε; Ε... σε ποιους τομείς; Ερευνήτρια: Πώς εδούλευκαν; Κυρία Ξένια: Είχαν ακόμα τζαι λίγο τζαιρό να δουλέψουν ακόμα λίγο τζαιρό. Κυρία Ξένια: Εντάξει; Ε... κλει το μεταλλείο, σβήνουν τα ούλλα τα πάντα. Ερευνήτρια: Εν ήταν εύκολο να σκεφτείς από την αρχή ο παπάς σας φαντάζομαι... Κυρία Ξένια: Εν είχε ρεύμα, εν είχε νερό... όχι, εν είχε τηλέφωνο, εν είχε τζείνο. Τούτα υπήρχαν όσον εδούλευκε το μεταλλείο. Ρεύμα, νερό, τηλέφωνο τζαι μετά έκοψαν τα λόγω του ότι... Κυρία Ξένια: ...εμίσετται η εταιρεία... από τότε κατάλαβα η Μητρόπολη της Λεμεσού έκλεισε τα ξέρω 'γω, έκοψαν το ρεύμα, έκοψαν τα τηλέφωνα, εμάς ήταν... εν θέλαν να κάμουμε ναι. Άμα εν έχεις ρεύμα τζαι έχεις τζαι προβλήματα υγείας τζαι είσαι τζαι μιανς ηλικίας, υποχρεωτικόν να... Κυρία Ξένια: ...να 'χεις το αυτοκίνητό σου. Το τηλέφωνο, εν είχες τηλέφωνο. Υποχρεωτικόν επήραμεν τηλέφωνον τζείνο που σου είπα... του αυτοκινήτου. Ε... για οτιδήποτε πλέον έπρεπε να 'χουν κάτι. Εν είχε γραμμή να πάρει ψωμί, εν είχε γραμμή να πάρει... Ερευνήτρια: Σταμάτησαν τζαι οι γραμμές του λεωφορείου με το που έκλεισε το μεταλλείο; Κυρία Ξένια: Σταμάτησαν τα ούλλα τα πάντα. Που σημαίνει ότι έπρεπε να 'ρχουνται στην Κακοπετριά να ψωνίσουν, στην Κυπερούντα, κάτω Αμίαντο, να πιάσουν τζείνο που... ετελείωσεν ο τρόπος ζωής τους... ήτον άλλα πράγματα. Ναι. Ετελείωσεν ούλλα. Ερευνήτρια: Άρα όλα περιστρέφουνται γύρω που το μεταλλείο. Εν ήταν πλέον σημείο ενδιαφέροντος μετά το κλείσιμο του μεταλλείου. Ερευνήτρια: Σαν να επαραγκωνίστηκε. Κυρία Ξένια: Λάθος, που εδούλευε το μεταλλείο εδουλεύκαν ούλλα, ήταν ούλλα μια χαρά. Ύστερα που έκλεισε το μεταλλείο, ένας-ένας ε... εφέυκασιν. Ερευνήτρια: Αναφέρετε μου τώρα για τον Κάτω Αμίαντο. Ποιες ήταν οι σχέσεις του Πάνω Αμιάντου με τον Κάτω Αμίαντον τον τζαιρόν που ήσαστεν τζαμαί; Κυρία Ξένια: Τον τζαιρόν που ήμουν εγώ τζιπάνω... ε... ήταν εντάξει, εν ήταν... πολύ καλέ. Αφού εδούλευκαν τζαι που τον Κάτω Αμίαντον που εδούλευκαν τζιπάνω τζαι ξέρω 'γω. Ύστερα από ό,τι άκουσα... ε... εδημιουργήθηκασιν κάποιες άσχημες καταστάσεις, εσκεφτήκαν ότι τζείνα τα πράγματα που εσύλλεγε το μεταλλείο... Κυρία Ξένια: ...εσκάφτουν ή ήξεραν... τζαι ο αμίαντος που πάνω επροκαλούσεν τα τζείνο τζαι ξέρω 'γω κάποια πράγματα. Εγώ εν άκουσα ως τώρα άνθρωπον που ήταν στον Αμίαντον να έχει καρκίνο. Ερευνήτρια: Ήθελα να σας ρωτήσω τώρα για τούτο. Αν ακούσατε για θέματα υγείας. Κυρία Ξένια: Όχι, όχι, εγώ εν άκουσα έτσι πράμα. Κυρία Ξένια: Που άλλες αρρώστιες... η μάνα μου επέθανε διότι ήταν νεφροπαθής, έκαμνε αιμοκάθαρση. Τι σχέση είχε με τον Αμίαντο; Ο παπάς μου επέθανε με... με το παλαιικόν εν παρανομία. Τι σχέση είχε με τον Αμίαντον; Τζαι κάποιοι άλλοι... τζαι να φτάσεις τζαι σε μιαν ηλικία που έναι φυσικόν φαινόμενον όταν... να πεθάνεις. Κυρία Ξένια: Αλλά εν άκουσα να πεθάνουν που καρκίνο τζαι ειδικά να μιλούμε για... Ερευνήτρια: Που προκλήθηκε λόγω του αμιάντου. Κυρία Ξένια: Που προκλήθηκε λόγω του αμιάντου. Τζαι εδούλευε τζιπάνω κόσμος τζαι κόσμος! Μιλούμε εδούλεψαν τζιπάνω χιλιάδες! Χιλιάδες! Δηλαδή αν ένας που τζείνους τους δυο, ένας που τζείνους σε ούλες τις χιλιάδες, ένας, δυο, τρεις επεθάναν που καρκίνο, σημαίνει... Κυρία Ξένια: ...ακριβώς! Σημαίνει ότι έναι που τον Αμίαντο; Τζαι αν έζησες στον Αμίαντο δηλαδή 5 χρόνια τζαι έφυες τζαι μετά επέθανες που τον καρκίνο; Εγώ που... ο παπάς μου ας πούμε, τον έφαεν τον Αμίαντο με το κουταλάκι που τον έφαε! Ήταν τζαμαί που εσπάζαν οι πέτρες, που εγίνετουν, που εβκάλλαν τζείνη την ολόκληρη σκόνη, τζείνο το ένα, τζείνο το άλλο... Κυρία Ξένια: ...γιατί εν άκουσα κανέναν να πεθάνει που τον Αμίαντο που τον καρκίνο. Ερευνήτρια: Είπε μας το τζαι η κυρία Νίτσα τούτο. Κυρία Ξένια: Απλώς... τζαι αμέσως αλλάχτηκαν οι ταμπέλες, εν έχει Πάνω Αμίαντον τζαι Κάτω Αμίαντον, έχει μόνο Αμίαντο. Μα ο Κάτω Αμίαντος, απ' ό,τι θυμούμαι, η ονομασία του ήταν "Χατζηκτωρή". Κυρία Ξένια: Κάποτε! Ναι; Τζαι ύστερα έγινε τζαι Κάτω Αμίαντος που τον Πάνω Αμίαντο ας πούμε, γιατί ήταν που κάτω που τον Αμίαντον. Τζαι ξαφνικά διαλύονται τα πάντα τζαι γίνεται... γίνεται μια κοινότητα τζαι χάνεται η άλλη. Μα ομιλούμεν ότι ο Αμίαντος έχει μιαν ιστορίαν. Κυρία Ξένια: Μιαν μεγάλην ιστορίαν. Τζαι τούτον... γιατί ας πούμε να γίνει τούτο το πράμα; Ερευνήτρια: Κατάλαβα. Τι... τι είχε να κερδίσει ας πούμε ο Κάτω Αμίαντος που έπρεπε να γίνει τούτο το πράμα ας πούμε τζαι εν εβοηθήσατε τον να μείνει ο Πάνω Αμίαντος έστω σαν χωριό; Κυρία Ξένια: Εμείς πολύ ευχαρίστως υποτίθεται επιάναμε τα σπίτια τζαι τζείνα τα σπίτια εν κατεστραφήκασιν. Να πάει να δει τώρα το σπίτι μας επήατε... Ερευνήτρια: Υπάρχει ακόμα; Κυρία Ξένια: Υπάρχει! Ναι, ναι. Τζαι έχει πράγματα μέσα από τζείνα που αφήκαμεν εμείς. Κάποια επήαν τζαι εσυλλάξαν τα οι γονιοί μου. Κυρία Ξένια: Κλαίεις. Αν σου δείξω φωτογραφίες πώς το είχε η μάνα μου τζαι πώς το είχαμε εμείς μετά που επέθανεν η μάνα μου τζαι εζούσε ο παπάς μου τζαι ως τζαμαί που το είχαμεν... ήταν με τα λουλούδια, ήταν ως τον δρόμο, εφτάναν ως τον δρόμο! Η μάνα μου ήταν άρρωστη με τούτα τα πράγματα. Κυρία Ξένια: Καθαριότητα! Εν είχε δεύτερον μες στον Αμίαντο. Εν είχε δεύτερο, ούτε φιλουένια εν είχε δεύτερο. Εντάξει, άμα σκεφτείς τι θα καθίσουν τώρα; Τζαι θέλαν να πιάσουν τα σπίτια ούλλα τζαι να τα κάμουν τζαι να τα κάμουν τζαι να τα κάμουν. Ε, τζιπαί τίποτε εν εκάμασιν! Κυρία Ξένια: Τίποτε! Εν να μας τα αφήναν τζαι διατηρούσαμέν τα. Κατάλαβες; Μπορούσε να μείνει τζαι κόσμος τζιπάνω τζαι με έξοδα δικά μας. Με έξοδα δικά μας, εντάξει; Μα βέβαια! Να διατηρηθεί μια ζωή, έφυε το μεταλλείο, έφυε ο κόσμος ο πολύς... Κυρία Ξένια: ...εμείναν κάποιοι, αφήστε τους τζαμαί τζείνα τα σπίτια τζαμαί, κάμετέ τους τζαι αγορά, κάμετέ τους τα κάτι ας πούμε τζαι αφήστε τους τα. Να τους πείτε "ναι, επετύχαμε να σας βάλουμε τζαι ρεύμα τζαι τηλέφωνο, εν να τα πληρώνετε, το ρεύμα σας, το τηλέφωνό σας, το τούτο σας τζαι να τα περιποιείστε...". Κυρία Ξένια: ...να τα κάμετε ούλλα τούτα. Φαντάσου επέθανε ο παπάς μου... εντάξει... τζαι... μα σε δύο-τρεις μήνες επιάσαν με τηλέφωνο που το Τμήμα Δασών. Το σπίτι της μάνας μου τζαι του παπά μου ήθελαν το πάρα πολύ. Πάρα πολύ για τζείνο το Τμήμα Δασών. Εν να εγίνετουν λέει μέσα στα πλαίσια της πλατείας. Κυρία Ξένια: Τζαι πιάσαν το τζαι πάνω που το σπίτι μας εχάσαμεν το τζαι ξέρω 'γω, τζαι μια νύχτα άναψαν το τζάκι τζαι επήρε φωτιά τζαι έκαψεν τα, έκαψεν το κτίριο αλλά εγίνετουν. Εν να μην έπαιρναν τζαι τον κόσμον στο λαιμό τους δηλαδή... Ναι, ναι. Τζαι επιάσαν με τηλέφωνο να μου πούνε ότι έπρεπε να παραδώσω το κλειδί. Κυρία Ξένια: Μα ποιο κλειδί να παραδώσω, λαλώ τους, τζαι πού να παραδώσω; Είπαμε εγώ οι διαχειριστές... στο Τμήμα Δασών έτσι τζαι έτσι κάποιες φάσεις. Λαλώ τους "είδα τζαι το... αποδείξεις το κλειδί τζαι ξέρω 'γω, το σπίτι εν έχει πράγματα μέσα, το ούλλα...". Λαλώ τους "εν αδειάζει". Ε, ναι, τζαι εκάμναν έναν "time" να το αδειάσω τζαι να... Κυρία Ξένια: ...αφού εν να τα μαζέψεις. Ήρτε στη δουλειά μου ο κύριος... να του δώκω το κλειδί. Τζαι κάμνει μου έτσι: «ξέρεις» λαλεί μου «κανονικά χρωστάτε τζαι 28 χιλιάδες ευρώ που την ημέραν που έζησεν ο παπάς σου τζιπάνω, που την ημέραν που έκλεισε το μεταλλείο τζαι εν εδούλευκε, τζαι ως την ημέραν που επέθανε...». Κυρία Ξένια: «...τζαι χρωστάτε 28 χιλιάδες ευρώ». Ε, λαλώ του «εν να πού να γίνει», λαλώ του. «Να σου πω κάτι», λαλώ του, «εν να σου δώκω τη διεύθυνση της μάνας μου τζαι του παπά μου τζαι να πας να τους τα δώκεις!». Οκ, λαλώ του. «Πού έναι η μάνα σου τζαι ο παπάς σου;». Λαλώ του «σκάλε-σκάλε, επήραν τον δρόμον στην Ευρύχου, στο Τρόοδος...». Κυρία Ξένια: «...είχε τον δρόμον στον Τσερκέζου λαλώ του εκεί, που εν είχε τον δρόμον ως τον νεκροταφείον! Άμα πας τζαμαί» λαλεί του «τους βρίσκεις τζαι δωσ' τους...». Μα τώρα λαλώ του «σοβαρά μιλούμε; Εν να 'ρτω εγώ να σου δώκω 28 χιλιάδες ευρώ που εκάθουνταν η μάνα μου τζαι ο παπάς μου μέσα ως που επεθάναν;». Κυρία Ξένια: Τόσον τζαιρόν για τζείνα τους το επλήρωναν. «Ούτε μιαν πενήντα εν να σου δώκω», λαλώ του, «τζαι πάρ' με δικαστήρια». Ε, με δικαστήρια εν επήραμε τίποτε. Λαλώ σου αν εν κανένας που τα πιάναν τα πιάναν... Ε... επιάναν... έδωκα τους το κλειδί, εν εχρειάζεται κλειδί, μπαίνεις που την μιαν πόρτα τζαι βγαίνεις που την άλλη. Αλλά εμείναν τζαι εγκαταλειφθήκαν τζιπάνω. Κυρία Ξένια: Ούλλα, τζαι το δικό μας. Ναι, ναι, τζαι τα άλλα τα σπίτια τζείνα τα... τίποτε, τίποτε. Ενώ ήταν τόσο όμορφα, τόσο όμορφα... που θα μπορούσαν να μας τα αφήσουν, να τα διατηρούμε τζαι να εβρίσκαμε μια λύση... ένα ενοίκιο αγορά, έναν ενοίκιο έναν κάτι, δεν ε... τίποτε εν τους ενδιαφέρει. Κυρία Ξένια: Απλώς να διαλύσουν ό,τι είναι να κάμουν, εκάμναν το. Έχουν τόσα χρόνια, κάματέ το! Τζείνο που είδαν... Ετελείωσεν ο Αμίαντος. Εγώ που λαλώ... Εντάξει... Ε... γενικά εσείς τώρα μιαν καταληκτικήν έτσι τελευταία σκέψη, τι θέλετε να ακρατήσουμε που τον Αμίαντο, που την εμπειρίαν σας; Κυρία Ξένια: Τι θέλω να κρατήσω εγώ; Ή τι θέλεις να κρατήσεις εσύ; Άμα μας το πείτε τζαι εμείς για να το καταγράψουμε. Εγώ Μαρία μου η τελευταία σκέψη, ειλικρινά σου λαλώ, να εμπορούσα τζαι τώρα κατά κάποιον τρόπο να... να δώσω πολλά πράγματα για να εμπορούσα να ζήσω ξανά στον Αμίαντο όπως εζούσαμεν τότε. Κυρία Ξένια: Να υπάρχει τζείνο το σπίτι τζαμαί τζαι να ξέρω ότι εν να πάω τζιπάνω, έναι οι αναμνήσεις, έζησα... ε... νιώθω ότι έναι η μάνα μου τζαμαί, ο παπάς μου, πάρα πολλά πράγματα ας πούμε. Τούτο το θέλω, τούτο έναι μες στην ψυχή μου ας πούμε. Ερευνήτρια: Άρα έναι αίσθημα νοσταλγίας που κρατάτε τζαι εσείς τζαι αγαπάτε τζείνον τον τόπο. Κυρία Ξένια: Όχι αγαπώ τζείνον τον τόπο, λατρεύω τζείνον τον τόπο τζαι διερωτώμαι που ελαλούσαμεν της μάνας μου τζαι του παπά μου «φύετε, ελάτε κάτω, φύετε, ελάτε κάτω, γιατί να μείνετε τζιπάνω να ταλαιπωρείστε;» τζαι ελαλούσαν μας «όχι, όχι, δαμαί έναι ο τόπος μας, δαμαί εν να πεθάνουμε». Όπως τζαι εκάμαν. Δεν πρόκειται να φύγουμε που δαπάνω. Ε... τώρα κατάλαβα γιατί. Κυρία Ξένια: Γιατί αγαπούσαν τζείνον τον τόπον τζαι... εκατάλαβες; Εμεγαλώσαν με τζείνον τον τόπον. Η μάνα μου ήταν 15 χρονών που επήγε στον Αμίαντον, 15,5. Τζαι ήταν τζιπάνω ως τα 63 της που επέθανε. Ο παπάς μου το ίδιο. Εγώ 9 μηνών μωρόν που την ημέρα που επήα στον Αμίαντο με τη μάνα μου τζαι με τον παπά μου... ήμουν ως που επέθανε... Ερευνήτρια: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ κυρία Ξένια. Κυρία Ξένια: Παρακαλώ. Ερευνήτρια: Ευχαριστώ πάρα πολύ.