Ελένη [Νίτσα] Ξινάρη-Σταυρινίδου

Νικολέτα Χριστολούλου (ΝΧ): Ωραία. Κυρία Νίτσα θέλω να μας πείτε κάποια στοιχεία για σας κατ’ αρχήν. Το όνομά σας, το επίθετό σας, πότε γεννηθήκατε και πού γεννηθήκατε. Νίτσα Σταυρινίδη (ΝΣ): Στον Πάνω Αμίαντο. Εγεννήθηκα στον Πάνω Αμίαντο τες 13/12/1935. Εμ… ΝΧ: Όνομα και επίθετο; ΝΣ: Ο πατέρας μου... ο πατέρας μου έχει όνομα Κώστας Χρ. Σταυρινίδης. Και ο πατέρας του έχει καταγωγή από τον Καλοπαναγιώτη. Το λοιπόν, η δε μάνα του, δηλαδή η γιαγιά μου τέλος πάντων, η μάνα του, ήταν Μανιάτισσα. Ήρτεν από... ήταν από τη Μάνη διότι ο παππούς- ΝΣ: -επήγε για σπουδές εις την Αθήνα, τέλος πάντων. Και, είτε έτσι είτε αλλιώς, η γιαγιά μας ήταν Μανιάτισσα με καταγωγήν που τη Μάνη. Και είχε όλον το συγγενολόι της —ήταν μοναχοκόρη αυτή— όλοι αυτοί ήταν ναυτικοί. Οπωσδήποτε. ΝΣ: Και λέω ότι η γιαγιά έκαμε πολλά παιδιά, το μεγάλο παιδί ήταν ο πατέρας μου. Το λοιπόν, και τότε, για λόγους, ας πούμε, επιβίωσης, ο παππούς εσπούδασεν εις την Ελλάδα... πώς να τον πω... τύπο διακοσμητής. ΝΣ: Όταν ήρτεν εις την Κύπρον τότε πού ήταν να δουλέψει; Ο δε πατέρας μου εγεννήθηκε το ‘11. Το ‘11. Και φυσικά εγεννήθη στη Λευκωσία αλλά με την κατάσταση κατέληξαν εις τον Πάνω Αμίαντο. Είσιε μια πολλά καλή δουλειά ο παππούς, επέβλεπεν το ξυλουργικόν τμήμα, να το πω έτσι. Και μετά- ΝΣ: -ο πατέρας μου επήε δημ- ΝΧ: Ο παππούς ήταν στο ξυλουργικό τμήμα είπατε; ΝΣ: Ναι, ναι, ναι, που ήρτεν. Διότι λόγω του ότι ήνταμ που εσπούδασεν τότε. Επήγεν να σπουδάσει [παύση] όι... δεν ήταν ακριβώς διακοσμητής, αλλά ήταν μια επιστήμη που είχεν υλικόν το ξύλο. ΝΣ: Αλλά όι για να κάμνει… ας πούμε, κάτι το ωραίο μέσα σε σπίτια, μέσα σε κτίσματα, ξέρω ‘γω. Δημοσιογράφος: Εν ξυλουργός, ήταν... ΝΣ: Δεν ήταν ξυλουργός ουσιαστικά, γιατί σύμφωνα με ό,τι… τες σπουδές του που έκαμε... οπωσδήποτε. Και λέω παρεμπιπτόντως ότι η οικογένεια του παππού- ΝΣ: -ήταν μια πολλά μεγάλη οικογένεια εκεί. Και αφού σας λέω ότι ο πατέρας μου, δηλαδή ο εγγονός, εγεννήθη το ‘11, η γιαγιά του να καταλάβεις ήταν δασκάλα τότε. Πού έγινε δασκάλα. Το λοιπόν… ΝΧ: [δεν ακουγεται] ΝΣ: Όι. Υπήρχεν το Ιεροδιδασκαλείον και ήταν πολύ περίεργο γιατί, ας πούμε, τζείντα χρόνια... ΝΣ: εεε… είχε γυναικείο... ένα λεπτό [διακοπή, μιλά στον αδερφό της, Γιάννη]. Είχε το Ιεροδιδασκαλείο και είναι πολύ περίεργο ότι ας πούμε, τζείντα χρόνια, τον περασμένον αιώνα, ναι, είσιε γυναίκες πολύ μορφωμένες, ήταν δασκάλες. Και το ξέρω γιατί κάποιες επέζησαν. Και που τη μια ελαλούσαν μου- ΝΣ: -«η γιαγιά σου η δασκάλα μας» και από ‘δα ελαλούσαν μου «η γιαγιά σου η καλαμαρού» [γελια]. ΝΧ: Άρα στη Μάνη, στην ουσία ήταν... είπατε μας… μας είπατε ότι... ΝΣ: Ήταν που τη Μάνη. Ναι. ΝΧ: Εκεί έγινε δασκάλα. Εκεί... ΝΣ: Όι, μιλώ δασκάλα για την Κυπρίαν. Του Καλοπαναγιώτη, τη μια. Τέλος πάντων, να μεν… εν ηξέρω. Κάπου δαμέ αν σας ημπερδεύω, αφαίρα τα τούτα τα ονόματα. Οπωσδήποτε. ΝΣ: Αυτή η γιαγιά που λέω, η δασκάλα, τζείν’ τα χρόνια του περασμένου αιώνα... ήταν η ίδια δασκάλα, ήταν ο άντρας της ο... πώς να σου τον πω... ο συντηρητής, να το πω έτσι, ο φροντιστής, ο συντηρητής για οτιδήποτε του μοναστηριού του Κύκκου. ΝΣ: Το λοιπόν, εσπούδασαν όλα τους τα παιδιά. Ένας αδερφός του παππού μου εσπούδασε δικηγόρος τότε στη Γαλλία. Μια κόρη έγινε τζαι τζείνη δασκάλα. Ένας άλλος γιος δάσκαλος επήγεν τζείν’ τα χρόνια στην Αφρική, η οικογένεια. Και έχω δει φωτογραφίες εκείνου που τον κρατούν… της Αφ... ΝΣ: Μεν το βάλεις τούτο, αλλά να σου το πω εγώ, δεν μπορώ να τους λαλώ μαύρους. Εν το λαλώ. Και έχω έναν κωδικό άμα μιλώ, να σου πω ίντα μπου τους λαλώ; Οι «καριδάτοι». ΝΧ: Το καριδάκι ας πούμε, το καριδάτοι... ΝΣ: Το καριδάτοι που το... ε εν, μαύροι. Αλλά αποκλείεται να πω μαύροι, δεν μου κάθεται, δεν μου ταιριάζει, δεν, δεν, δεν... ΝΣ: Το λοιπόν, και έχω δει φωτογραφίες να τον κρατούν οι τέσσερις τούτοι, έτσι με ένα πο τούτο τζαι τζείνος να κάθεται, ο δάσκαλος που επήγεν τότε στην Αφρική. Ε, αυτά τα πράγματα εμένα με ενοχλούν. Δηλαδή για ποιο λόγο; [παύση] Δεν ξέρω, εν ο χαρακτήρας μου, δεν τα ανέχομαι εγώ τούτα τα πράγματα. Δεν μπορώ. ΝΣ: Και σήμερα οι κοπέλες που θωρώ, ναι, λαλώ «οι καριδάτες», εννοώ... ξέρουν το μες το σπίτι δαμέ, τέλος πάντων. Είπα, άφησ’ το πόξω, αλλά για να ξέρεις, δεν μπορώ να το πω. ΝΣ: Το λοιπόν, πάω ξανά πίσω για τον Αμίαντο. Οπωσδήποτε. Μετά εκείνοι οι οποίοι είχαν όλες τες ευκολίες εις την... από την εταιρείαν για καλοπέραση των υπαλλήλων, των παιδιών ξέ-. ΝΧ: -να ρωτήσω κάτι πριν πάτε... εσείς εγεννηθήκατε στον Αμίαντον ή στη Λευκωσία; ΝΣ: Όι, όι, στον Πάνω Αμίαντον. Είσιε νοσοκομείο. ΝΧ: Στο νοσοκομείο του Πάνω Αμιάντου; ΝΣ: Ναι, ναι. ΝΧ: Μάλιστα. Ο πατέρας σας από Λευκωσία στο μεταξύ... ΝΣ: Ναι, τζείνοι λόγω για δουλειά. Διότι ήρταν εξ Ελλάδος και δεν είχε... το επάγγελμά του εν ελειτουργούσε. ΝΧ: Μάλιστα. ΝΣ: Άρα έπρεπε κάπου να πάει να ζήσει. ΝΧ: Επαντρεύτηκε εδώ, στον Πάνω Αμίαντον ή όχι; Ήταν ήδη... ΝΣ: Όι, ήρτεν! ΝΣ: Ήρτεν με τη... [ΝΧ μιλά] ναι, ναι, ναι. Τζαι να κάμω πάλε… αρέσκει μου να κάμνω κάποτ’ έτσι παρένθεση. Ε... ήρτεν η γιαγιά μας που τη Μάνη, Ελλαδίτισσα... εδώ. Έπρεπε να ξοφλήσουμε τούντο το χρέος. Ήνταλος το ξοφλήσαμε; Τα δικά μας τα παιδιά επήραν πίσω, Ελλαδίτισσες! ΝΣ: Ο Γιάννης [σς. ο αδερφός της] έχει δύο γιους εκεί. ΝΧ: Μάλιστα. ΝΣ: Ναι. Τούτο το κάμω το έτσι για δικό μου αυτό. Οπωσδήποτε. Λέω και συνεχίζω ότι είχαν πλήρη αρμονίαν, είπα το τζαι πριν, δηλαδή χιλιάδες ο κόσμος, εγίνουνταν φίλοι, εσυνεργάζουνταν... και μεγαλώνοντας και εργαζόμενη το εκτίμησα τούτο. ΝΣ: Δηλαδή θεωρώ ότι εν πολλά δύσκολο να συμβιώσουν όλες τούτες οι... ανόμοιες, πώς να σου πω, συνήθειες. Τώρα λαλούμεν οι Τηλλύριοι... ε, με τον Παφίτη! Αφού και σήμερα ακόμα λαλείς «ε, ου καλά, αφού εν συνεννοούμε κάτι τέτοιο». Όμως είχαν αυτά. ΝΣ: Επίσης υπήρχαν, που είπα προηγουμένως, ότι ναι, επειδή είχεν πολλά παιδιά που έπρεπε να παν για μέσην εκπαίδευση, έπρεπε να διαλέξουν: ή να κατεβούν εδώ στη Σολιά, διότι είσιεν την καθημερινή συγκοινωνίαν —εδώ να πηγαίνουν και να έρχονται, ναι- αλλά που τη Λεμεσόν ήταν αδύνατο. Έπρεπε να μένουν εις τη Λεμεσόν. ΝΣ: Και επίσης υπήρχεν και είχε πάρα πολλά παιδιά η Λεμύθου. Το λοιπόν, ο πατέρας μου είναι απόφοιτος της Λεμύθου. Ήταν από τους πρώτους πρώτους μαθητάς της ίδρυσης της σχολής, ναι. Όπως… ΝΣ: …και τον Αγρόν. Εν ο Απέητος που έκαμεν των… στη σχολήν του Αγρού. Και τους εκτιμώ και το λέω, υπήρξαν άνθρωποι... η Σολιά, ο Γεωργιάδης, θέλω να πω παντού υπήρχε. Υπήρχε η δίψα για μάθηση, υπήρχε η δίψα για προσφορά. Δεν μπορώ να πω ότι εσυναντούσαν δυσκολίες. ΝΣ: . Οι δυσκολίες ήταν λόγω του ότι, ας πούμε, είχαν κακόν καιρόν, είχαν δυσκολία τούτες, αλλά δεν ήταν άλλες. Εργάζουνταν, έστω με τζείν’ τα λίγα που επιάναν ο κόσμος να επιβιώσει, να μορφώσει τα παιδιά του. Γι' αυτό λέω ότι, οι του Αμιάντου, του Πάνω Αμιάντου, επήαιναν ανάλογα. ΝΣ: Διότι τζείνοι που έρκουνταν, ας πούμε, που το Πελέντρι επήαιναν Αγρόν ύστερα, τα παιδιά που εμεγάλωναν κάπως. Τα δημοτικά... ΝΧ: Πήγατε δημοτικό στον Πάνω Αμίαντο; ΝΣ: Ε, το λοιπόν εγώ θα σου πω ότι δεν επήα δημοτικόν εις στον Πάνω Αμίαντο. Είμαι... έχω αλλάξει τρία δημοτικά σχολεία. Και έχω να πω τα καλύτερα λόγια- ΝΣ: -για όλους τους διευθυντές μου που έζησα και το λέω με αποδείξεις. Και λέω ότι σήμερα... πάλε… κάμνω παρενθέσεις πολλές... εν πειράζει. Μαίρη Αντωνίου (ΜΑ): Εν πειράζει. ΝΣ: Λέω ότι πόσα ξέρω και βλέπω, είναι το θέμα που λέεις ούτε τα κορδόνια των παπουτσιών τους τούτους, οι σημερινοί μίσσιημου διευθυντές. ΝΣ: Λαλώ το και για να σου κάμω άλλην παρένθεση, είμαι του Παγκυπρίου. Ετέλειωσα, ξέρεις πότε; Το '53. Ισως -θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό και το οφείλω στον πατέρα μου, ότι παρόλες τις δυσκολίες είσιεν πολλά παιδιά, αλλά- ΝΣ: -επειδή εκτιμούσε τι επήρε εκείνος από το σχολείο, ήθελε να δώσει και στα παιδιά του και έδωσε. Είμαστεν εφτά παιδιά. Τώρα μιλώ για την οικογένειά μου. Είμαι η μεγάλη. Η επόμενη αδερφή μου, και μετά εν έναν αγόρι, και μετά μια άλλη αδερφή. Ενώ επήγαμεν... επήγαν όλοι αρχικά εις το Παγκύπριο... ΝΣ: ...οι θκυο οι αδερφές μου υποχρεώθηκαν να αλλάξουν διότι ήταν τον καιρόν της οργανώσεως που έκλεισε τα σχολεία ο Χάρτινγκ. Και οι κοπέλες... [Ακούγεται ο Γιάννης από άλλο δωμάτιο να της λέει κάτι, η ΝΣ σηκώνεται και πάει να τον βρει] Συγγνώμη! Τι ‘ναι... Γιάννη; File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_ Nicol1 ΝΣ: Είχε…. ΜΑ: Ξαναπέτε μας το όνομά σας... ΝΣ: Είμαι Ελένη Κώστα Χριστοδούλου Σταυρινίδης. ΜΑ: Μια χαρά. Και ποια ήταν η σχέση σας με το μεταλλείο του Αμιάντου; ΝΣ: Εγώ μετά που ετελείωσα το σχολείο εδούλεψα πέντε χρόνια εις το γραφείο πάνω. Οι σχέσεις μου η ιδιαίτερη ήταν η δουλειά μου ΝΣ: ... που εδούλεψα πέντε χρόνια στο ταμείο, στο γραφείο. Η δουλειά του γραφείου εν η... ξέρεις το σύστημα τζείν’ τον καιρό, εν είσιε τα σημερινά... τα… Το λοιπόν. Ήταν ούλο γράψε γράψε γράψε. Και εργάζουμουν στο ταμείο της εταιρείας- ΝΣ: -δηλαδή κάθε Σάββατο ήμουν υπεύθυνη, έκαμνα πληρωμή τους εργάτες. Η πληρωμή εγίνετουν ως εξής: δηλαδή, η καθημερινότητα, ο επιστάτης έστελλε μέσα στο γραφείο έναν κατάλογο με τα ονόματα των υπαλλήλων της ημέρας. Το λοιπόν, εκείνα επερνούνταν σε βιβλία ΝΣ: -να περάσουν με το μεροκάματο όσον έπρεπε. Το λοιπόν, είχαν ταυτότητα ο καθένας με τα στοιχεία του και το Σάββατο εις το γραφείο εγίνετουν ένα… εγίνετουν πληρωμή αυτούς που εργάζονταν τη νύχτα, ξημέρωμα του Σαββάτου. Οι άλλοι όλοι, οι χιλιάδες που εδούλευαν, επήαιναν οι υπάλληλοι επί τόπου τζαι κάμναν πληρωμή. ΝΣ: Το λοιπόν, γι' αυτό εγώ εγνώρισα πολλούς, δηλαδή θυμούμαι ονόματα [παύση] Θέλετε κάτι άλλη βοήθεια; ΝΧ: Όχι, απλά... ΝΣ: Όχι, επειδή έχει τζ’ άλλο τραπεζάκι απ’ εκεί. ΝΧ: Όχι, έτσι μια χαρά, μια χαρά κυρία Νίτσα. Τέλεια. Ναι, ναι. ΝΣ: Το λοιπόν, επήαιναν επί τόπου τζαι κάμναν πληρωμή- ΝΣ: -στον κάθε… στο κάθε τμήμα. Το λοιπόν, η πληρωμή έπρεπε να γίνει... εγίνετουν ως εξής, δηλαδή......υπήρχεν η λίστα με τα ονόματα, ποιος ήταν ο επιστάτης εκείνης της λίστας. Ο καθένας έφερνε την ταυτότητά του, έπρεπε ο υπάλληλος, εγώ ας πούμε, να ελέγξω που την ταυτότητα – ΝΣ: -το όνομά του, τον αριθμό του, να το βρω στη λίστα μου και μετά να βρω το φακελλάκι με τα λεφτά μέσα. Να ανοίξω το φακελλάκι και να μετρήσω τα λεφτά που έπρεπε να ήταν το ίδιο ποσό όπως έγραφε το φακελλάκι τζαι η λίστα. Δηλαδή υπήρχεν... ήταν χρονοβόρα εργασία. Όμως αυτή εγίνετουν. ΝΣ: Εγώ εργάστηκα πέντε χρόνια και μετά εσταμάτησα γιατί επαντρεύτηκα παρόλο που εγώ έθελα να συνεχίσω να εργάζομαι. ΜΑ: Ποιες χρονολογίες εργαστήκατε εκεί; ΝΣ: Αφού ετελείωσα το '53... το λοιπόν, επαντρεύτηκα το '58 και έφυα που τον Αμίαντο το '63 με τον άντρα μου. ΝΧ: Θυμάστε κάποιο περιστατικό που όταν εδουλεύατε; Υπήρξε κάποιο περιστατικό με τα φακελλάκια, με τις πληρωμές; ΝΣ: Ναι. Να σου πω. Σίγουρα ήταν… ήταν εκείνοι οι άνθρωποι εδούλευαν ούλη τη νύχτα. Άρα ήρταν εκεί, όποιος έφτανε τζείν’ την ώρα, ξέρεις, βάλλεις από πάνω την ταυτότητά του- 4:30 - 5:00 ΝΣ: -και πιάνεις την τελευταία, δηλαδή που ήρτεν ο πρώτος. Το λοιπόν, ε... είσιε κάποιους, οι οποίοι εβιάζουνταν, εκάμναν φασαρία, ειδικά κάποιοι που το Πελέντρι. Ε... να σου πω ότι μια φορά από την έντασή μου έπαθα νεύρωση του στομάχου τζαι επήα ολόισια νοσοκομείο. ΝΣ: Εν τζαι αδικώ τους, είπα σου ας πούμε, αλλά δεν μπορείς ρε φίλε, επειδή ήρτες- ΝΣ: -ο άλλος που εν πριν από σένα τζαι περιμένει; ή τζαι μεγάλης ηλικίας. Ε, τέλος πάντων, ως τζιαμέ ήταν η φασαρία, εν είχε ππούνιες τζαι τέθκοια [γέλια]. ΝΧ: Πάλι καλά. ΝΣ: Το λοιπόν, όμως θα πω τώρα έναν άλλο γεγονός προς τιμήν, το λέω, του διευθυντού Κούκουλα. Οι γυναίκες που έρκουνταν να δουλέψουν το καλοκαίρι, ήταν πολύ σκληρή - ΝΣ: -η δουλειά τους, δηλαδή εβαστούσαν ένα ματσί... ξέρεις ίντα μπου το ματσί; [κάνει χειρονομία] Εσπάζαν πέτρα για να βγει ο αμίαντος, δηλαδή κομμάθκια-κομμάθκια πέτρα. Τζαι... είμαι σίγουρη ότι δεν έσιετε ιδέα ίντα μπου λαλώ τώρα. Ο αμίαντος εν μέσα, όπως εν το νέυρο μες το κρέας, ακριβώς το νέυρο, έτσι ένι- -ο αμίαντος ας πούμε μες την πέτρα. Το λοιπόν, οι γυναίκες όλες εδούλευαν με τούτον τον τρόπον. Και είχαν... όποιες εσυμπλήρωναν εκατό μεροκάματα —μα εκατό μεροκάματα σημαίνει ότι έπρεπε να δουλέψουν τρεις μήνες το καλοτζαίρι, εν ‘ναι; ναι, τρεις οι τριάντα ενενήντα, εδουλεύκαν τζαι τες Κυριακές. ΝΣ: Και όποιες εσυμπλήρωναν τα εκατό μεροκάματα, υπήρχεν η εντολή που το διευθυντή να παίρνουν δώρον μιας εβδομάδας έξτρα χρήματα. Το λοιπόν, τώρα εν να το πω τούτον, αφήστε το έξω σας παρακαλώ γιατί εγώ δεν θέλω να περιαυτολογήσω. ΝΣ: Εκράτουν τουν’ τες ευλοημένες τες λίστες. Έρκαισουν εσύ, με τα στοιχεία σου, μετρώ μετρώ μετρώ... ΝΣ: Ε, μα έσιεις ενενήντα πέντε μεροκάματα! Αφού πρέπει ναν εκατό. Το λοιπόν, η άλλη μπορεί να είσιε ενενήντα οκτώ, η άλλη κάπου πιο κάτω που το εκατόν. Ε, αντιλαμβάνεσαι ότι ήταν έτσι έναν σημείον ευαίσθητο. Ε... στην αρκή, άμα είχαν έτσι... είσιεν που… επειδή ήταν χρόνια τζι εθωρούσαν τον διευθυντή επηαίναν... ΝΣ: Το λοιπόν, έτυχε μου πολλές φορές να πάω μαζί με την κοπέλα, να πω στο διευθυντή, κύριε Κούκουλα, τα στοιχεία της ας πούμε, έχει ενενήντα έξι μεροκάματα, λείφκεται τέσσερα. Άκου απάντηση που το διευθυντή: «Βάλε τα κόρη διάβόλε, βάλε της τα για να πιάσει». Θέλω να πω, σαν τούτον, ήταν επί καθημερινής βάσεως. Ε, να πω τζαι το μυστικόν- ΝΣ: -κάπου-κάπου λαλώ μα ‘ντα να βουρώ στο διευθυντή αφού μου ελάλε «βάρτο, βάρτο, Νίτσα» τζι ετέλειωσε. Γι' αυτό που σου είπα άφησ' το έξω. Ήταν σκληρή δουλειά για τες γυναίκες. Εσκέφτηκες ότι είχε γυναίκες εγκυμονούσες; Αλλά έπρεπε να δουλέψουν. ΝΧ: Τι εκάμαν… Όλες οι γυναίκες είχαν…; Έχω δύο απορίες. Η μια, ο αμίαντος εβγαίνεν από την πέτρα, ήταν μονοκόμματο έναν κομμάτι ή ήταν ίνες; ΝΣ: Ίνες, ίνες. Τες οποίες, τζείνες οι πέτρες εμπαίναν εις τους μύλους τζαι αλέθουνταν. ΝΧ: Ήταν σαν ψύχουλα ας πούμε; Ήταν ίνες-ίνες; ΝΣ: Ίνες! ΝΧ: Εν ήταν κομμάτιν; ΝΣ: Όι, όι. Εν έτσι ακριβώς όπως εν το νέυρο μες το κρέας, το βλέπεις πας στη... μες την πέτρα. ΝΧ: Το βλέπεις έτσι, αλλά εν ίνες-ίνες. ΝΣ: Ναι, βλέπεις το. Και κείνα τα κομμάθκια της πέτρας επέφταν εις τους μύλους. Εγίνεν και δυστύχημαν σε κάποια περίοδο —τούτον ενι που τα λυπηρά— διότι η κοπέλα που εκάθετουν την νύχτα- ΝΣ: -στη χοάνη του μύλου που επέφταν, επήρεν την ο ύπνος τζαι για κάποιο ατύχημα έγινεν τζιαμέ και την εσκέπασαν οι πέτρες. Ήταν έναν που τα ατυχήματα, ευτυχώς εν είσιε πολλά άλλα. Εκυλούσεν ομαλά εάν η... το καλοκαίρι επαρατείνετουν- ΝΣ: -εδούλευαν ας πούμε... είπα σου να συμπληρώσουν εκατό μεροκάματα, τρεις οι τριάντα ενενήντα, δηλαδή περίπου τρεισήμισι μήνες δουλειά. ΜΑ: Μόνο τους τρεις μήνες του καλοκαιριού εδουλεύαν; ΝΣ: Ναι, ναι, το μεταλλείο, το μεταλλείο. Ε, μα μετά οι υπόλοιποι εργάζουνταν διότι εχρειάζουνταν… εχρειάζεσουν το φως, εχρειάζεσουν τον ηλεκτρολόγο, τον πώς τον λέμε… τον υδραυλικό... ΝΣ: Ε, μα μετά οι υπόλοιποι εργάζουνταν διότι εχρειάζεσουν το φως, εχρειάζεσουν τον ηλεκτρολόγο, τον υδραυλικό… ΝΣ: Τον… όλα αυτά τα σπίθκια, εκείνοι που εμέναμεν τον χειμώνα εζούσαμεν σε έτσι σπίθκια. Δηλαδή κανονικά. Ε, με θέρμανση, εχρειάζεσουν μεγάλη σπατάλη που ξύλα δηλαδή για να ζεσταθείς, με τα τζάκια, με τες σόμπες, ελέγονταν ξυλόσομπες διότι ήταν σιδερένιες τζαι έπρεπε να βάλλεις ξύλα. Ε, υπήρχεν- ΝΣ: -άμα είσιε άγριο χειμώνα ας πούμε να παγώσουν τα νερά, γι’ αυτό σου λέω εχρειάζουνταν τα υπόλοιπα επαγγέλματα και όλες οι επιδιορθώσεις που έπρεπε να γίνουν στα μηχανήματα, στα αυτοκίνητα, εδούλευαν τους υπόλοιπους μήνες. Το λοιπόν… ΜΑ: Πόσος κόσμος εδούλευε στο μεταλλείο τα καλοκαίρια, τους καλοκαιρινούς μήνες; ΝΣ: Είπα σου, περίπου- ΝΣ: -οκτώ σιηλιάδες κόσμος ΜΑ: Που έρχουνταν τζαι που άλλες περιοχές έτσι; ΝΣ: Ναι, ναι. Αφού σου είπα, έμαθα τη γεωγραφία της Κύπρου, τα μικρά τα χωριά της Πάφου πουποδά, που τούτους που έρκουνταν. Εν ήτανον μόνον η περιοχή δαμέ. ΝΧ: Εσείς εζήσατε την περίοδο που ήταν πριν εκβιομηχανοποιηθεί ο Αμίαντος; ΝΣ: Όι. ΝΧ: η εργασία; ΝΣ: Ναι, μπράβο! Και ξεκίνησε στην εποχή του άντρα μου. ΝΣ: Και τότε υπήρξαν κάποιες δυσκολίες διότι τα μηχανήματα εκτοπίζαν τους εργάτες. ΜΑ: Άρα εμειώθηκεν ο αριθμός των εργατών εκείνη την περίοδο; ΝΣ: Ναι, ναι, ναι. Και τότε αρχίσαν τα άλλα προβλήματα όπως τα σημερινά με τες συντεχνίες [παύση]. ΝΧ: Δηλαδή; ΝΣ: Ε, διότι ας πούμε εσταματούσαν τους. Ε, οι συντεχνίες υποτίθεται προστατεύουν τους εργαζόμενους. Ναι αλλά δαμέ, τώρα εν κάτι λογικό, δηλαδή βάλλω το απλό. Έχω δουλειά, προσλαμβάνω υπάλληλο. Εν έχω δουλειά… Ε, μα εν τζαι μπόρει… ήταν... εξοδεύαν χιλιάδες- ΝΣ: -για να φέρουν τα καινούργια μηχανήματα τα οποία εχαλούσαν τα βουνά. Άρα εν εχρειάζουνταν ούτε οι γυναίκες, ούτε οι άλλοι οι απλοί. Εκτοπίζαν τον κόσμο. Εκεί αρχίσαν ας πούμε τούτες οι φασαρίες με τες συντεχνίες. Ε, οι συντεχνιακοί εγώ το λέω ότι ναι, έρκετουν, έμπαινε μες το γραφείο του διευθυντή- ΝΣ: -εμίλαν, έκαμνεν, έφτιαζεν, έπινεν τον καφέ του ξέρω γω, αλλά ο εργάτης ήταν δίχως μεροκάματο. Εδώ έσιει μεγάλη σύγκρουση, όπως και σήμερα. Αν παρακολουθείτε τούτα που έχουν τώρα με τες συντεχνίες που δεν συμφωνούν τούτα, τούτα, τούτα. Έζησα και μιαν πολλά μεγάλην απεργίαν εκτός Αμιάντου, άλλο θέμα. ΝΣ: Το λοιπόν, θεωρητικά λέω ότι ήταν μια καλή ζωή, μια καλή ζωή και για τους ντόπιους και για τζείνους που έρχουνταν το καλοκαίρι. Τζαι κάποιοι άλλοι... το σινεμά ελειτουργούσε, η Κακοπετριά εν είσιε σινεμά. Γι' αυτόν είπα ότι ελειτουργούσε… ..εεε… με τόσες παραστάσεις. ΝΧ: Οπότε πηγαίνατε εσείς στο σινεμά; Υπήρχε έτσι ζωή; ΝΣ: Ζωή; Αφού σου είπα εγίνετουν καυκάς για νά ‘σιεις θέση. Εγίνετουν καυγάς για να ‘σιεις θέση. Διότι έρκουνταν εκεί για το σινεμά τζαι που την Κακοπετριάν τζαι που τη Σολιάν, έναν περίπατον, προπάντων το Σαββατοκύριακο. Προπάντων. ΝΣ: Ε μετά… ΜΑ: Επληρώνατε εισιτήριο; ΝΣ: Α; ΜΑ: Για το σινεμά επληρώνατε εισιτήριο; ΝΣ: Ναι, είσιεν, είσιεν. Ε, διότι αφού γοράζουν τες ταινίες, ήνταλως; εν τζ’ εν μόνον η συντήρηση του κτιρίου, εεε… τες ταινίες. ΝΧ: Θυμάστε μιαν ταινίαν που είχατε δει ας πούμε στον [δεν ακούγεται]; ΝΣ: Συγγνώμη; ΝΧ: Θυμάστε μιαν ταινίαν που είχατε δει ή περισσότερες; ΝΣ: Θα σου πω. Άρχιζεν πάντα η ταινία- ΝΣ: -με πο τούτον το... πώς να το πούμε, εις την αρχή που εδείχναν για… ως επί το πλείστον για την Αγγλίαν κάτι, τους βασιλείς, τους έτσι, κάτι έτσι σσιόου, και ύστερα κανονικά το έργο. Όμως είσιεν μεγάλην αυτήν... ήταν τότε οι ελληνικές ταινίες, οι οποίες ήταν… ΝΣ: ... επρόσφερναν στον κόσμο άφθονο γέλιο. Ναι. Όμως ήταν και οι ταινίες οι οποίες εδείχναν το τι έζησεν ο κόσμος τον τζαιρόν τους Γερμανούς. Οι ταινίες τζείνες. Το λοιπόν, γι' αυτόν ο κόσμος έθελε να τα παρακολουθήσει, να τα ζήσει. Είσιεν κόσμο που δαμέσα, που την Κακοπετριάν- ΝΣ: -τότε, οι οποίοι επήαν εις τον στρατόν. Άλλοι ήρταν, άλλοι εν ήρταν. Όχι μόνο που δαμέσα, αλλά μιλώ για την περιοχή μου που ξέρω. Το λοιπόν, αυτοί που έζησαν αιχμάλωτοι, τα εξαναζούσαν με τες ελληνικές τότε ταινίες. Και πάρα πολλές ταινίες οι οποίες είχαν άφθονο χιούμορ, οι οποίες και σήμερα ακόμα... ελάλε μου ο αδερφός μου ότι εψές- ΝΣ: -είδεν μιαν ταινίαν που τούτες τες παλιές, λαλώ του «έσκασες που τα γέλια εν ναιν;» λαλεί μου «ναι». Αυτές. Το λοιπόν, ύστερα άρχισαν να μπαίνουν τούτες τους Αμερικάνους, άλλες... ήνταλως να το πω; μια άλλη κλίμακα από έργα. Εκεί ετρώαν τους Ινδιάνους, εσκοτώναν τους Ινδιάνους... το λοιπόν… ΝΣ: …ε, αυτές ήταν οι τότε ταινίες. Ναι. Όμως έρχουνταν και ντόπια θέατρα, ό,τι νά 'ταν. Ας πούμε ένα θέατρον, ένας θίασος, έρχουνταν και πάλαι ο κόσμος επήαινεν με μεγάλην ευχαρίστηση. Αυτή ήταν η ζωή του Αμιάντου γενικά στην ολότητά του. ΝΧ: Υπήρχαν χοροί, φεστιβάλ; Υπήρχαν καταστήματα με ρούχα; ΝΣ: Εε είπα στην αρχή, δεν έλειπεν τίποτε. Είπα είσιε τον παπουτσήν, είσιε τον ράφτην, είσιε τον κουρέα, είσιε τα καταστήματα… εεε… εστιατόρια... ΜΑ: Ζωήν είχε ολόχρονα ή μόνο το καλοκαίρι που…; ΝΣ: Όι, όι. Εμείς οι υπόλοιποι τον σιειμώνα πού ήταν να πηαίνουμε; Αφού εζούσε κόσμος τον χειμώνα, είσιε πολύν κόσμο. ΜΑ: Άρα ήταν όλα σε πλήρη λειτουργία- ΝΣ: -λειτουργία ναι, ναι ολόχρονα. ΝΣ: Και οι μα… τα σχολεία, οι μαθητές είπα σου, οι συγκοινωνίες ήταν μια κάθε μέρα για τη Λεμεσό, μια κάθε μέρα για τη Λευκωσία. Εσκέφτηκες, έκαμνε θκυο ώρες να πάει τζαι να 'ρτει το λεωφορείο. Αλλά υπήρχεν η συγκοινωνία τούτη. Δεν ήταν... ΜΑ: Οι εργάτες του μεταλλείου το καλοκαίρι πού έμεναν; ΝΣ: Ε είπα. Είχαν- ΝΣ: Τύπον παράγκαν, είπα, η οποία ήταν κατασκευασμένη με τσίγκους αμιάντου. Όμως, έξω που την παράγκαν του, υπήρχεν η βρύση με το νερόν, υπήρχαν τα αποχωρητήρια, με την παλιάν έννοιαν, αλλά υπήρχαν αυτά τα… ήταν η… [διακοπή βίντεο] File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_Nicol3 ΝΣ: Τα πρώτα... οι πρώτες ανάγκες, ας πούμε, υγιεινής. Εμαγειρεύαν μόνοι τους, άλλοι μπορούσαν να παν τζαι στα εστιατόρια. Υπήρχαν, όπως έσιει τζαι τώρα, τα σουβλάκια, όι ξέρω γω, έξω που το σινεμά. Υπήρχαν τούτοι με τα... ηνταμ που τα λαλούμεν… ΝΧ: Λουκουμάδες; ΝΣ: Λουκουμάδες! Αφού πολλούς λουκουμάδες, σιάμισσιη… ΝΣ: Τούτα που τραβούν έτσι οι μιτσιοί τζαι κερδίζουν... ΝΧ: Καζαντί, Φλίππερ ΝΣ: Καζαντί που τα λαλούμεν, ναι. Υπήρχαν οι λέσχες για τους μικρούς, για τους πιο μεγάλους. Υπήρχεν ομάδα ποδοσφαίρου. ΝΧ: Συμμετείχαν οι γυναίκες; ΝΣ: Γυναίκες για ποδόσφαιρο, όι. Αλλά τα υπόλοιπα, ναι. Δημοσιογράφος: Θυμάστε εσείς να εκάμνατε κάποιο άθλημα; ΝΣ: Εγώ θα σου πω ότι δυστυχώς όταν ήρτα τζαι εργά… άρχισα να εργάζομαι, εσταμάτησα. Εγώ ήμουν αθλήτρια όταν ήμουν εις το Παγκύπριο, ήμουν αθλήτρια βολών [σφαιροβολία] τζαι έχω τζιαμαί στη βιτρίνα τζαι τα μετάλλιά μου τζαι τα παφτά μου. Ε... έτσι. ΝΣ: Αλλά εν είχα πιθανότητα γιατί θα σου πω ότι τροπον τινά είχα αναλάβει υποχρεωτικά, αφού ήμουν η μεγάλη και τους πιο μικρούς- ΝΣ: —είμαστεν εφτά— τζαι το μάθημά τους τζαι ξέρω γω. Ύστερα ήρτεν το ραδιόφωνο να τό ‘χουμε σπίτι. Εν υπήρχεν που την αρχή το ραδιόφωνο. Ύστερα ήρτεν η τηλεόραση. Οι πρώτες παιδικές γωνιές της τηλεοράσεως, τα αδέλφια μου, είδαν που τη Βύρητο. Εν είσιε ακόμα προγράμματα παιδικά η τηλεόραση. ΝΧ: Ήταν γενικότερα στην Κύπρο, όχι μόνο στον Αμίαντο. ΝΣ: Ναι, ναι, ναι, ήταν η αρχή. Αλλά έστω. Αλλά είπα ότι είχαν τες ασχολίες τους. Επίσης εγίνουνταν, στες ηλικίες τους δεκαπεντάρηδες να το πω περίπου τζιαμαί, τα αγόρια είσιε… εκάμναν διαγωνισμούς τάβλι. ΝΣ: Ήταν μια απασχόληση- ΝΧ: -για τα αγόρια; ΝΣ: -προσωπική. Ναι, ναι. Επίσης υπήρχαν πολλές κοπέλες οι οποίες ήταν μοδίστρες. Υπήρχαν οι κομμώτριες. Διότι το λέω ξανά, εν έλειπεν τίποτε για την καθημερινήν ανάγκην του καθενός, όπως τζαι σήμερα δηλαδή, εύρισκες εύκολα ό,τι να 'ναι. ΝΧ: Έκάμε σας κάποιος εκπαίδευση όταν εξεκινούσετε δουλειά στον Αμίαντο, στον Πάνω Αμίαντο, στο μεταλλείο; Είχατε κάποιου είδους εκπαίδευση; Τζαι γιατί… υπήρχαν κοπέλες που εκάμναν άλλες... απασχολούνταν σε άλλους τομείς του μεταλλείου έτσι; Εσείς είσαστε στο γραφείο ενεν; ΝΣ: Ναι. ΝΧ: Πώς τζαι εσείς επιάτε στο γραφείο, ενώ μια άλλη κοπέλα επήεν σε ένα άλλο πόστο... ΝΣ: Όι, θα σου πω. ΝΣ: Οι κοπέλες ως επί το πλείστον, ήμαστεν πολλές εις το γραφείο. Διότι εχρειάζετουν πολύν προσωπικόν όπως σου είπα, μόνον να γράφεις όλη μέρα τες... τους υπαλλήλους, τα ονόματα, τες λίστες τους. Το λοιπόν, επίσης εις το τηλεφωνικόν κέντρον τότε, τα καλοκαίρια μου που έρχουμουν πριν τελειώσω το σχολείο εδούλευα - ΝΣ: - εκεί στο τηλεφωνικόν κέντρον, το οποίον ήταν εντελώς διαφορετικόν όι που τούτα που σήμερα. Και υπήρχαν τζαι εκεί βάρδιες. Η βραδινή βάρδια ήταν αγόρι, την ημέραν όμως είσιε δύο βάρδιες με δύο κοπέλες, δηλαδή αλλάσσουνταν που η ώρα εφτά τζαι η άλλη ως η ώρα οκτώ το βράδυ. Εγώ ως- ΝΣ: -μαθήτρια ακόμα, γιατί ήταν και το ποστόν του πατέρα μου εκεί, ήταν εις τη δική του δικαιοδοσία, εδούλευα και θα σου πω ότι έχω ωφεληθεί τόσον πολλά που τζείνη την εμπειρία μου. Καταρχήν είχες έναν πίνακα μπροστά σου με περίπου διακόσιους αριθμούς. ΝΣ: Έπρεπε να ξέρεις ο κάθε αριθμός σε ποιον αντιστοιχούσε, δηλαδή σε ποιο τμήμα, σε ποιον επιστάτη δηλαδή. Γιατί ο εργάτης που είσιε πρόβλημα ξέρω ‘γω εν τζαι ‘ξερεν, εχτύπαν το τούτο, απάνταν ο τηλεφωνητής, η τηλεφωνήτρια τζαι ελάλεν: «Δώσ' μου τον Μάστρε Κώστα- ΝΣ: -τους ηλεκτρολόγους». Εσύ έπρεπε να ξέρεις ποιον αριθμόν έσιει τούτος ο μάστρος. Οπότε τούτος ο πίνακας ήταν περίπου διακόσια, τα οποία έπρεπε να ξέρεις από μνήμης. Το λοιπόν, υπήρχαν τα αυτά, έβαλλες το σημείον τούτον όπως τους θωρείς σπάνια τώρα μες στην τηλεόραση για να τον ενώσεις. Όμως είχες ευθύνη, δηλαδή και ο διευθυντής άμα ήθελε να μιλήσει - ΝΣ: - με τη Λεμεσό, με τη Λευκωσία, με οποιοδήποτε, εζητούσε σου να τον ενώσεις. Ελάλες του «θέλω τον τάδε αριθμόν», ναι. Εκρατούσες σημείωση όταν εμιλούσαν εκτός του Αμιάντου. Τζαι ο διευθυντής ακόμα, έπρεπε να κρατάς σημείωση τζαι να ανοίξεις τη γραμμή τζαι να πεις «τελείωσαν τα τρία λεπτά». Λέγω ότι ωφελήθηκα, ξέρεις γιατί; ΝΣ: Γιατί εγώ εν μπορώ να κάμνω κουβέντα αν που το τηλέφωνο. Είμαι «τούτο θέλω, τούτο λαλώ». Εν κάμνω παραπάνω κουβέντα, είμαι πάντα σύντομη. Και δύσκολα σηκώνω τηλέφωνο χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Το λέω ότι έχω ωφεληθεί που τότε διότι έπρεπε να ήμουν συγκεντρωμένη και πολύ σταθερή στην όλη διεκπεραίωση της δουλειάς. ΝΣ: Το λοιπόν, ε... νομίζω ότι... ΝΧ: Για άλλες κοπέλες; Όταν επροσλαμβάνουνταν πώς... ΝΣ: Στο γραφείο εχρειάζονταν πολλοί γραμματικοί. Επίσης πολλές κοπέλες εδουλεύαν εις το νοσοκομείο, άσχετα αν δεν ήταν, πώς να σου πω… εκπαιδευμένες νοσοκόμες. Εκεί με τη συχνή αυτήν… εγίνουνταν νοσοκόμες, ναι, ναι. ΝΣ: Υπήρχε ακτινογραφικό τμήμα. Να το συμπληρώσω τούτο και ήταν προς τιμήν της εταιρείας, δηλαδή έφερνεν εκεί μια φορά την εβδομάδα έναν οδοντίατρο. Ο κόσμος είσιε ανάγκη τζαι που οδοντίατρο. Έρχετουν μια φορά την εβδομάδα ένας οφθαλμίατρος. Επίσης είχε ατυχήματα στους μικρούς… ΝΣ: …και ξεκινώ που τα αδέρφια μου, που επαίζαν εσπάζαν κανένα πόδι κανένα σσιέρι ξέρω γω, εχρειάζουνταν έναν ορθοπεδικό. Είχεν έναν απλό χειρούργο, είχεν μαιευτήριο. Δηλαδή το νοσοκομείο ήταν συμπληρωμένο. Αυτές ήταν… πώς να σου… πώς το λένε… παροχές στον κόσμον. ΝΧ: Δωρεάν; ΝΣ: Δωρεάν! Δωρεάν. ΝΧ: Ακόμα και για άλλες περιοχές, που δεν ήταν της εταιρείας; για να μπορεί… ΝΣ: Ορίστε; ΝΧ: Μπορεί να έρχονταν και από άλλες περιοχές, που δεν ήταν της εταιρείας; ΝΣ: Ε, ναι, όι… ήταν δεκτοί. Ήταν δεκτοί. Ναι, έρκετουν εις το νοσοκομείο. Το λοιπόν, κάτι ήθελα να πω δαμαί... Α, υπήρχε ακτινολογικό τμήμα, δηλαδή ήταν πλήρες το νοσοκομείο, εν ήταν πρώτες βοήθειες να το πω έτσι. ΝΣ: Άρα όλοι τούτοι οι άνθρωποι, ο γιατρός, οι παραϊατρικόν, τούτοι οι άνθρωποι ήταν επί καθημερινής βάσεως. Άρα εχρειάζουνταν τζαι έναν κανονικό σπίτι, εχρειάζονταν τζαι έναν κρεοπώλην, τζ’ έναν μπακάλλην, τζ’ έναν ξέρω γω ό,τι να ‘ναι. Γι' αυτό λέω ότι ήταν μία πλήρης πολιτεία. Αλλά ε, συν τω χρόνω... ΝΧ: Κάτι που το θυμάστε… κάτι από το νοσοκομείο; Είχατε… Έτυχε να πάτε επίσκεψη ή να πρέπει εσείς να... ΝΣ: Όι, είχα εμπειρία εγώ εις το νοσοκομείο… εεε… προσωπικά… εεε… Επάθα οξεία σκωληκοειδίτιδα τζαι εχειρουργήθηκα εκεί στο νοσοκομείο που τον απλό τον χειρούργο, ήταν χειρούργος ας πούμε… εεε… ΝΣ: Και επειδή είπα ότι υπήρχαν τα διάφορα τμήματα, εγώ είχα τούτην την εμπειρίαν, έχω τζαι φωτογραφία που είμαι στο νοσοκομείο με μια κοπέλα τη νοσοκόμα δίπλα μου… εεε… [παύση]. ΝΧ: Έχετε τη φωτογραφία ακόμα; ΝΣ: Ναι, έχω τες βέβαια. Εδώκαν εις… ΝΣ: Τα… αυτά τα… τα του πάτερ Σπυρίδωνα, αυτοί έχουν τα βιβλία του πάτερ Σπυρίδωνα, εν τζαι είδατε τα; ΝΧ: Ναι, υπάρχει μέσα στις φωτογραφίες; ΝΣ: Ναι, πολλές φωτογραφίες τζαι της οικογένειας μου, του… είμαστεν πολλοί πολλοί. Είναι καθαρή αναφορά... ήρτα τώρα πάλε... τον νυφικόν της Νίτσας. Έσιει ολόκληρη σελίδα για το θέμα του νυφικού. Να το πω; File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_Nicol4 ΝΣ: Το λοιπόν, έχω δαμαί μια μεγάλη φωτογραφία που φκαίνω που την εκκλησία. ΝΧ: Μπορείτε να μας τη δείξετε ποια είναι; ΝΣ: Ναι. ΝΧ: Αν θέλετε μετά. Ή... τώρα ποια είναι… ΝΣ: Όι, όι. Τούτη! [δείχνει φωτογραφία] ΝΧ: OK, μάλιστα. Ευχαριστούμε, ναι. Το λοιπόν, ε... οι άλλες... ΝΣ: Εν οι άλλες οικογενειακές. Τούτος εν ο άντρας μου. Τούτος είναι ο πατέρας μου όταν ήταν έφηβος. [δείχνει άλλη φωτογραφία] [γέλια] ΝΣ: Και τες ηύρα τζαι τες εμεγάλωσα τζαι θα τους κάμω όλους δώρον που μια. ΝΧ: Οπότε; Πείτε μου ξανά, ο πατέρας εν ο... ΝΣ: Εδώ! ΝΧ: Μάλιστα. ΝΣ: Εδώ εν ο πατέρας μου. [κοντινό πλάνο] ΝΣ: Εδώ είναι ο άντρας μου. [κοντινό πλάνο] Α, τώρα να σας δείξω μιαν άλλη... αφού το τραβάτε τούτο, γιατί έσιει σημασία. [Η ΝΣ φέρνει μια φωτογραφία]. ΝΣ: Εδώ... εν ηξέρω πού να τη βάλω... Εδώ είμαι εγώ με τον αδελφό μου, ο οποίος... εν εδώ μικρός. Το λοιπόν, δυστυχώς επέθανε. Ε... αλλά τούτην τη φωτογραφία την έχω ιδιαίτερη με τον αδελφό μου γιατί... ΝΣ: Ε… εν οι κάπου σε έναν σύνδεσμο τζιαμαί. Τέλος πάντων. [παύση] ΝΣ: Το λοιπόν, ε... με το νυφικόν τι έγινε; Ε... είχε… είπα ότι εγώ ετελείωσα το '53. Ε, το '55 άρχισε ο αγώνας της ΕΟΚΑ. Η οικογένειά μου... ήταν και είναι- ΝΣ: -μια οικογένεια που διατηρούμεν τα ιερά και τα όσιά μας με πολύν σεβασμό πρώτα, τα ιερά και τα όσια. Είτε έτσι είτε αλλιώς, λόγω της δουλειάς του πατέρα μου, θα σου πω ότι -είπα ότι ήταν υπεύθυνος του ηλεκτρολογικού τμήματος. ΝΣ: Ε... τέλος πάντων, κάποια μυημένα παιδιά, ξέρω ‘γω, εφτιάχναν σε έναν… εεε… σιδηρουργείο, τέλος πάντων, στην εταιρεία, εφτιάχναν αυτές τες πόμπες. Και- ΝΣ: -κάποιοι που εδικαιούντο, εφέρναν τα νύχτα εις τον πατέρα μου να τα ελέγξει ηλεκτρολογικά, να μεν πάθουν κανένα ατύχημα. Το λοιπόν, είχαμεν έναν μεγάλο σπίτι με πολλά δωμάτια, λόγω του ότι είμαστε μεγάλη οικογένεια. Και παιδιά της ΕΟΚΑ... ΝΣ: ...οι αντάρτες, οι οποίοι έπρεπε ή να μετακινηθούν, ή να ξεκουραστούν, ή ή ή… εφιλοξενούσαμεν τους. Είχαν ιδιαίτερο δωμάτιο. Εκινούνταν εις το σπίτι ελεύθερα, ούτε να κρυφτούν ούτε τίποτε. Τούτος ο αδελφός μου [δείχνει] ήταν τούτος οκτώ χρονών τζι ήταν ο άλλος έξι. Αλλά τα παιδιά... ΝΣ: Εεε…εν τους έκαμνεν εντύπωση ότι είχαμεν κόσμο ξένον να κοιμάται, να κινείται, γιατί ούτως ή άλλως έτσι ήταν το σπίτι μας τζαι πριν. Δηλαδή κάποιοι φίλοι, κάποιοι ξέρω ‘γω. Και πολλοί τεχνικοί με τα πράσινα ρούχα, εν του δασονομείου, εν του ξέρω γω, εν τους εντυπωσίαζε. Και δεν τους εκίνησε ποτέ την περιέργεια-, ΝΣ: -ούτε ποτέ να πουν σχόλιον έξω, ξέρω ‘γω. Και είχαμε φορά που είχαμεν έξι άτομα! Εγώ τζαι η αδελφή μου, τούτη που εν εις τη Δανία, επήαινεν τζαι τούτη γραφείον, ήταν ιδιαίτερα του επόμενου διευθυντή, και ετζοιμούμαστε χάμαι για να τζοιμηθούν εκείνοι στα κρεβάθκια μας. Ήμαστε φίλοι, δηλαδή εκαθούμαστε την νύχτα να φάμε, να πούμε- ΝΣ: -να ακούσουμε τα σχόλια. Έρκουνταν εντολές να πάσιν... είχαμεν… είχαμεν τομεάρχην μες το σπίτι μας. Τώρα η ιστορία του νυφικού πώς εξεκίνησε. Έτυχε να αρραβωνιαστώ. Μια θεία μου στην Αγγλία, επειδή ήμουν η μεγάλη της είπαν, έστειλε μου το νυφικό δώρο που την Αγγλία. Εν τω μεταξύ [παύση]… ΝΣ: Η ΕΟΚΑ εκινείτουν, εμεγάλωνεν, ενεργούσε, ξέρω ‘γω τέλος πάντων. Και φτάσαμε... τώρα εν να σας κάμω τζι εγώ την ερώτηση: ξέρετε ίντα μπου σημαίνει παθητική αντίσταση; ΜΑ: Ξέρουμε. ΝΣ: Ξέρεις; Όι, έσιει που εν την ηξέρουν και μου κάμνει εντύπωση. Δηλαδή, όι, εν τζαι ρωτώ μωρά. Μα αρώτησα δασκάλους... κάμνουν μεσάνυχτα. Τέλος πάντων. ΝΣ: Εξεκίνησεν η παθητική αντίσταση. ΝΧ: Πού ήταν; Οπότε; Πείτε μας έτσι... ΝΣ: Ναι, τώρα εξεκίνησεν η παθητική αντίσταση. Εν τω μεταξύ, ο… ανεβλήθην ο γάμος, ας πούμε, γιατί υπήρχαν πάντα τούτα τα έκτακτα, όι επέθανεν ο αδελφός της μάμας μου ξέρω γω, αλλά εζούσαμεν πλέον στην παθητική αντίσταση. Το λοιπόν. Άρα- ΝΣ: -ο γάμος πρέπει να γίνει. Ρε παιθκιά, καθούμαστεν έτσι, να φορέσω το νυφικόν; Ελάλε μου ο τομεάρχης: «Ε, αν θέλεις φόρησ’ το». Τώρα εγώ δίλημμα. Έπεμψέ μου η θεία μου το νυφικόν τζαι να μεν το φορήσω; Να μπουν να φορήσω; αλατζιάν; Το λοιπόν, έχω μια φωτογραφία της αδελφής μου που φορεί αλατζιά την ημέρα του γάμου. Το λοιπόν, ήταν μεγάλη υπόθεση η παθητική αντίσταση- ΝΣ: -δεν έπρεπε τίποτε εγγλέζικον, εκαταστρέφετουν εεε... Ο άντρας μου τζαι ο πατέρας μου αλλάξαν μάρκα τσιγάρων, πο τούτα τα... τέλος πάντων. Εγίνουνταν πολλές εκδηλώσεις για τούτο το θέμα. Τέλος πάντων, πάει, πάει, πάει ο καιρός, που τζαι που εκουβεντιάζαμε, δίνουμε εεε… ΝΣ: …προσκλητήρια για 28 Ιουνίου τζαι γίνεται την Τρίτη μια... δηλαδή τζειν’ την εβδομάδα, το μεγάλον ανθρωπομάζωμα. Τζαι πιάνουν τον πατέρα μου. Και ο περιβόητος προδότης της περιοχής, ο Αντωνιάδης, φανερά επήεν- ΝΣ: -όταν εγίναν η συγκέντρωση τζαι είπε: «Τούτον, τούτον, τούτον, τούτον, τούτον...» [χειρονομία]. Επιάσαν τους. Ούτε ξέραμε με πού ήταν, με πού εν ήταν. Γίνεται γάμος; Εν γίνεται. Το λοιπόν. Το είπα και σε τζείν’ την εκπομπή του ΡΙΚ τούτο, γιατί το θεωρώ πολύ σημαντικόν. Εκεί που ήμουν χαμένη να το πω έτσι… ΝΣ: …δηλαδή εν ξέραμε πού ήταν ο πατέρας μου, έπρεπε να επιβιώσουμε… με την αγωνία... εχτύπησεν το τηλέφωνον. Και εστάθηκα μπροστά στο τηλέφωνον τζαι λάλουν: «Να το σηκώσω; Να μεν το σηκώσω;». Και σε κάποια στιγμή λέω: «Νίτσα, σήκωσ’ το τηλέφωνο». Και ακούω μια φωνή στα ελληνικά- ΝΣ: -από έναν Τούρκο, ο οποίος ήταν αστυνομικός δίπλα που το εργαστήριο που ήταν ο πατέρας μου στον… τζιαμαί στον Πάνω Αμίαντο. Και το μόνο που μου είπε: «Κύριος Κώστας καλά» τζαι έκλεισεν το. Εεεε… Για μια στιγμή... ΝΣ: ...εκράτουν το ακουστικόν τζαι λάλουν: «Άκουσα τούν’ την κουβέντα;». Έτσι εσυνειδητοποίησα. Άρα ήταν ένα έμμεσο μήνυμα ότι ο πατέρας μου ήταν εις τες Πλάτρες με όλους τους άλλους. Ε... ηρεμήσαμε κάπως. Τέλος πάντων, συνεχίζονται οι μέρες... και την ημέραν 6 Αυγούστου, που εν η μεγάλη γιορτή… ΝΣ: ...χτυπά η πόρτα τζαι μπαίνει ο πατέρας μου μες το σπίτι. Ήρτεν [συγκίνηση]. Αφήκαν τον. Το λοιπόν, εκεί έγινε... πώς να σας το πω ρε κοπέλες... ήταν η μεγάλη απορία. Δηλαδή, τούτον εκαταγγειλαν τον φανερά. Ο προδότης τζαι επιάσαν τον. Κάμνει μαζί με κάποιους άλλους κάποιες μέρες στες Πλάτρες και απολύεται. ΝΣ: Εν της ΕΟΚΑ; Εν εν της ΕΟΚΑ τούτη η οικογένεια; Το λοιπόν, ε... τέλος πάντων, είπαμεν να αρχίσει η ζωή να μπαίνει σε κάποιον ρυθμό. Είπαμεν ότι θα γίνει γάμος τέλος πάντων. Με τα παιδιά: «Ρε, να φορήσω το νυφικόν;», «Αν θέλεις φόρησ’ το». ΝΣ: Ήταν το… η απάντηση σταθερή. Το λοιπόν, έρκεται η μέρα του γάμου. Πάμε εκκλησία. Η ΕΟΚΑ εν τζαι έκαμνε χάρες. Το λοιπόν, ο τομεάρχης τούτος που ήταν σπίτι μας, που εν ένας από τα... είχε δώσει την εντολή ότι το νυφικόν έπρεπε να καταστραφεί. ΝΣ: Αλλά αφού το εφόρησα, έπρεπε με έναν τρόπον να δείξουν ότι ισχύει η παθητική αντίσταση. Τζαι σύραν μου την ώρα της εκκλησίας μέσα το μελάνι πο πίσω. Του νυφικού. ΝΧ: Τι χρώμα ήταν το μελάνι; Τι χρώμα; ΝΣ: Μελάνι, μελάνι κανονικόν της πέννας. ΝΧ: Κόκκινο ή μπλε; ΝΣ: Όι, μπλε. Ξέρεις, είσιεν πέννες τότε, οι πέννες τότε είχαν μια φούσκα με μελάνι μέσα. 13:00 - 13:30 ΝΣ: Το λοιπόν, και όταν την έκαμνες έτσι [χειρονομία], άφηνε μελάνι. Οπότε την ώρα της εκκλησίας που εν ο κόσμος έτσι, ξέρω ‘γω, πουν ο ένας πάνω στον άλλον, ήρτεν ένας νεαρός εκεί τέλος πάντων, έριξε το μελάνι. Δυστυχώς ελερώθηκεν τζαι η μικρή που ήταν πίσω μου με το φορεματάκιν της, ένα ροζ θυμούμαι. Εγώ το ένιωσα- ΝΣ: -πώς να σου πω, τέλος πάντων. Και αυτή έγινε η ιστορία του νυφικού με το μελάνι. Ε... την ώρα όμως που έβγαινα που την εκκλησία και ο κόσμος άρχισε να θωρεί πίσω [χειρονομία] τζείνο ούλλο το μελάνι, ε... εδιερωτούνταν τέλος πάντων. Εγώ είπα τζιαμαί του παπά «Ζήτω η ΕΟΚΑ» τζαι επήα σπίτι. Το λοιπόν, ετέλειωσεν τζαι τούτο. ΝΧ: Επειδή ήταν αγγλικό το φόρεμα; ΝΣ: Επειδή ήταν εγγλέζικον, ναι, ναι. Έπρεπε να καταστραφεί. Είπαμεν, ήταν η παθητική αντίσταση. Εν είσιε... Εις την... εις το νοσοκομείο εκαταστραφήκαν ούλλες οι ρόπες των νοσοκόμων, διότι εφέρναν τα ούλλα που την Αγγλία. Το λοιπόν, έπρεπε ο κόσμος να χρησιμοποιεί τα ντόπια πράματα. ΝΣ: Εις την Κερύνεια έσιει που τον αποκαλούν «ο αλατζένος» διότι εν εφόρεν ποττέ του πουκάμισα τζαι ρούχα εκτός που αλατζιές δηλαδή. Την ημέραν του γάμου που εξέραμεν ότι... με κάποιαν αυτήν... η αδερφή μου έχει ραμμένην αλατζιά, αλατζιά μαύρη. Το λοιπόν, αλλά έχει που κάτω έτσι μια φάρσαν που λέμεν άσπρην. Εσύ θωρείς το τώρα τζαι εν ξέρεις αν έν’ αλατζιά. Αλλά ήταν αλατζιά. ΝΧ: Τι είναι η αλατζιά; ΝΣ: Η αλατζιά είναι το πιο φτηνόν ύφασμα που υφαίνετουν τότε για καθημερινότητα. Δηλαδή ήταν να κάμουν τες ποθκιές τους της κουζίνας, ήταν μια φούσταν, για οτιδήποτε. Ήταν το πιο ευτελές ύφασμα η αλατζιά και είχε ένα χρώμα ούτε μαύρον ούτε γκρίζο, ΝΣ: -κάπου έτσι… ένα θαμπό. Τώρα να σου δείξω τη φωτογραφία της αδελφής μου. Ναι, ναι [σηκώνεται και πάει να φέρει τη φωτογραφία]. File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_ Nicol5 00:00 ΜΑ: Εσείς… είσαι τούτη η κυρία; ΝΣ: Όχι, η αδελφή μου. Π1: Ευχαριστούμε για τη φωτογραφία. ΝΣ: Ε... γιατί όχι; (γέλια) ΝΣ: Αυτή ζει στη Δανία. Έχει οικογένεια στη Δανία. Π1: Μάλιστα. Οπότε... (ακούγεται θόρυβος από τη φωτογραφία). 00:30 Π1: Πριν μας αναφέρατε ότι και ο αδερφός... θέλω να μας θυμίσετε τη σύνδεση. Ο γάμος είχε γίνει στην Κακοπετριά εδώ πέρα; ΝΣ: Όχι, στον Πάνω Αμίαντο. Στον Πάνω Αμίαντο ήταν ο γάμος. Ναι, ναι. Στην εκκλησία του... του Αποστόλου Βαρνάβα. Π1: Μάλιστα. Οπότε τούτη είναι η φωτογραφία της αδερφής σας την ημέρα του γάμου. ΝΣ: Της αδελφής μου την ημέρα του γάμου. Που φορά ένα φόρεμα... που είναι αλατζιά. Ναι, ναι, αλατζιά. 01:00 Π1: Μάλιστα. Τα αδέρφια σας επειδή αναφέρατε, δεν ξέρω αν σχετίζονται με τη ζωή σας στον Αμίαντο, στον Πάνω Αμίαντο. Ο αδερφός σας είπατε είναι στο... Ο αδερφός σας ζει στο Μουσκάτ; ΝΣ: Όχι, είναι ο τελευταίος εκείνος. Π1: Και η αδερφή σας στη Δανία. Ήταν εκεί λόγω ευκαιριών; ΝΣ: Όχι, τώρα θα σου πω τη σειρά. Μετά από εμένα είναι η αδελφή μου, μετά είναι ο αδελφός μου τούτος που είδες εδώ στη φωτογραφία, ο οποίος απέθανε. Εντάξει. Αυτός όμως... 01:30 ΝΣ: ...είναι από τους μαθητάς που έζησαν έντονα τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Είμαι σίγουρη ότι, δεν ξέρω, ρωτώ όμως, αν είδατε ποτέ που δείχνουν στην τηλεόρασή μας κάποτε τη μεγάλη μάχη μαθητών του Παγκυπρίου με τη Σεβέρειο Βιβλιοθήκη. Το έχεις υπόψη σου; Ένας από εκείνους ήταν ο αδελφός μου τούτος. Π2: Που ήταν πάνω στην οροφή της Σεβερείου; ΝΣ: Πάνω στην οροφή της Σεβερείου. Λοιπόν, μη με παρεξηγήσετε γιατί μπορεί να κλαίω, είναι η μόνη ώρα που μπορεί να κλάψω. 02:00 ΝΣ: Λοιπόν, και είχαμε και έναν... πώς να το πω με αυτόν τον αδελφό μου, ο οποίος το όνομά του ήταν Ανδρέας Σταυρινίδης. Στα αγγλικά όμως ήταν Andreas C., δηλαδή Κάππα, Σταυρινίδης. Ε, είπαμε ότι ήταν αυτοί... Ας κάνω μια παρένθεση για την αδελφή μου γιατί είναι σημαντικό. Είναι αυτή με την άλλη που όταν έκλεισαν οι Άγγλοι τα σχολεία, αυτές πήγαιναν στο Παγκύπριο και οι δύο. 02:30 ΝΣ: Οπότε για να μη χάσουν τη χρονιά, ο παπάς έστειλε τα κορίτσια στην Ελληνική Ακαδημία της Λευκωσίας, η οποία ήταν προς το τέλος, ήταν μέσα στη Λήδρας η είσοδος, εκεί που γυρίζεις για να μπεις στην Ονασαγόρου, ήταν εκεί η σχολή. Και έτσι τα κορίτσια δεν έχασαν, διότι τα αγόρια, προς τιμήν των καθηγητών, για να μη χάσουν τη χρονιά τους... 03:00 ΝΣ: ...πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι των καθηγητών και έκαναν τα μαθήματά τους. Αυτούς τους καθηγητάς είχαμε. Τι τους πρέπει σε παρακαλώ τούτους; Τούτους. Λοιπόν, όμως ο αδελφός μου έγινε μια σύγχυση διότι όταν πηγαίναμε στα σχολεία ήμασταν όλοι στον Άγιο Δομέτιο, στον παππού και στη γιαγιά. Λοιπόν, είχαμε τον θείο μου, τον αδελφό της μητέρας μου, Andreas Stavrinides. 03:30 ΝΣ: Τούτος ο Ανδρέας Σταυρινίδης. Ο θείος μου Ανδρέας Σταυρινίδης. Γύριζε η Special Branch, η αγγλική αστυνομία, έψαχνε Ανδρέα Σταυρινίδη. Έψαχναν μαθητή, έβρισκαν έναν άνδρα μεγάλο, ήταν ο θείος μου με το ίδιο όνομα. Να τον βρουν, να τον βρουν, έψαχναν, έψαχναν. Πρώτος εξάδελφός μας, Ανδρέας Σταυρινίδης. 04:00 ΝΣ: Λοιπόν, δεν ταίριαζαν τα χαρακτηριστικά που ήταν δοσμένα από τους προδότες. Κατάλαβες; Ε, σε κάποια περίπτωση τον πέτυχαν, πήγε φυλακή, είχαμε τότε άλλα τρεχάματα, έχασε και τη χρονιά του τότε που πήγε φυλακή. 04:30 ΝΣ: Και μετά, μετά όταν επαναλειτούργησε το σχολείο, τα κορίτσια συνέχισαν εκεί, ο Ανδρέας εκεί. Ο άλλος αδελφός μου, και εκείνος στο Παγκύπριο, εκείνος είναι δικαστής... ήταν δικαστής, αφυπηρέτησε, είναι στη Λεμεσό εκείνος. Σταυρινίδης Σωτήριος. Τούτος μπορεί να σου πει τα της νεολαίας που έρχονταν από τα πανεπιστήμια. Δούλευαν τα καλοκαίρια οι μαθητές στην εταιρεία. 05:00 Π2: Εργαστήκαν άλλα σας αδέρφια εκτός από τους δύο αυτούς; Η αδερφή σας είπατε εργάστηκε στο μεταλλείο; Στην εταιρεία; ΝΣ: Η αδελφή μου εδούλευεν στο γραφείο και ήταν ιδιαιτέρα τούτου. Η άλλη μου αδελφή δεν εδούλεψε τίποτα, εκείνη διότι έμεινε στη Λευκωσία, εκείνη ήταν που επήγαιναν τα αγόρια τούτα στο σχολείο να συνεχίσουν. 05:30 ΝΣ: Και εκείνη ετελείωσε την Ακαδημία. Τούτη με τη φωτογραφία εδώ, τούτη ετελείωσε εκεί και επήρε μαθήματα για από τούτη τη... πώς τη λέμε... γραμματέα. Τότε υπήρχεν η γραφομηχανή, τούτα τα ξέρω γω, αυτή ετελείωσε, γι’ αυτό έπιασε δουλειά στο γραφείο στον Αμίαντο και τούτα. 06:00 ΝΣ: Αλλά τον καιρό της οργανώσεως, η Δώρα τούτη, ήταν η υπεύθυνη για την ΑΝΕ. Η ομάδα των νεαρών η οποία έπαιρνεν και έφερνεν φυλλάδια. Και σε μια περίπτωση στη Λευκωσία, επήρεν... κάποιο μήνυμα κάπου έπρεπε να πάει. 06:30 ΝΣ: Και όπου εθεωρούσαν μαθήτριες οι Εγγλέζοι, ξέρεις, και τούτοι οι δικοί μας οι τότε στρατιώτες οι Τούρκοι, σταματούσαν τους για έρευνα. Η Δώρα εκράτα ένα ψάθινο καλάθι που έρχονταν από τη Βηρυτό γεμάτα μπακλαβάδες τούτα τα καλάθια. Ναι. Το μήνυμα που έπαιρνε και το γράμμα... 07:00 ΝΣ: ...ήταν τυλιγμένο, ήταν από κάτω και από πάνω ήταν οι μπακλαβάδες. Και πιάνουν την και κάμνουν την έρευνα. Και τούτη... ε λαλεί του «πάρε», λαλεί του «γλυκόν», «μπακλαβάς». Σηκώνει έναν, σηκώνει άλλον μπακλαβά και την άφησε. Μάλιστα. Είχεν έτσι πολλά παρόμοια τέλος πάντων. 07:30 Π2: Επειδή συμπίπτουν έτσι οι ημερομηνίες με την ΕΟΚΑ, το ’55-’59... ΝΣ: Καθαρό, καθαρά. Π2: ...και με τη λειτουργία του μεταλλείου του Αμιάντου. Δεν ξέρω τότε αν η εταιρεία ήταν υπό αγγλική διαχείριση, γιατί νομίζω άλλαξαν πολλά χέρια η εταιρεία. ΝΣ: Ναι, θα σου πω άλλο γεγονός τώρα. Είχα πει προηγουμένως ότι τούτος ο αδελφός μου ο πιο μικρός, εκείνος που είναι στο Μουσκάτ... 08:00 ΝΣ: ...εκείνος δεν ετελείωσε το Παγκύπριο. Γιατί νομίζεις; Διότι το καλοκαίρι που έκαμε διακοπές, ο παπάς μου έστειλεν τον στην Αγγλία στον αδελφό μου τον μεγάλον, τάχα για τις διακοπές. Και δεν τον έφερε πίσω διότι υποφέραμε από τον άλλον με τις φυλακές και με τα μπουντρούμια εμείς. 08:30 ΝΣ: Και τούτος ήταν αναμεμιγμένος στην ομάδα του καθηγητή που είναι από την Κακοπετριά ο καθηγητής, που ήταν ο αδελφός του Δεσπότη του Κυπριανού. Οπότε το καλοκαίρι ο παπάς μου έστειλεν τον και δεν τον έφερε πίσω. Και έτσι δεν έχει απολυτήριο. 09:00 ΝΣ: Εκείνος είναι πολιτικός μηχανικός, ετελείωσε στην Αγγλία και πριν τελειώσει, θα το πω προς τιμήν του αδελφού μου, τον είχε προσλάβει ο τότε μεγάλος επιχειρηματίας ο Παρασκευαΐδης και εργάζετο και ετελείωσε τις σπουδές του και από εκεί και πέρα δεν έμεινε αραβική χώρα που δεν είναι και τώρα είναι στο Μουσκάτ. 09:30 ΝΣ: Τέλος πάντων. Και εκείνος. Τούτος έχει ένα ωραίο επεισόδιο, να το πω; Είπα ότι τη νύχτα με τα παιδιά τους αντάρτες καθόμαστε παρέα, να φας, να πιεις, τα αστεία που ελέγαμε. Σε κάποιο... «πότε θα τελειώσει η ΕΟΚΑ, τι θα κάμεις;» έλεγε κάποιος σε κάποιον. Κάμνει μου έτσι: «Ω!»... 10:00 ΝΣ: Οπότε τούτος άκουε... ενώ έπαιζε με τον άλλον, αλλά έπιανε το αυτί του... «Αριστερός, αριστερός, αριστερός». Όμως εμείς, επειδή τούτος έγραφε με το... ελαλούσαμε «ο Τάσος έν’ αριστερός», δηλαδή αριστερόχειρας. 10:30 ΝΣ: Τι έκαμεν νομίζεις; Επήγεν κλαμένος στην κουζίνα και λέει της μάμμας: «Μάμμα...», «ίντα τούτο γιατί κλαίεις; Έκαμες κάτι και εδίωξαν σε;» είπεν. «Όι το σόι. Ένα μόνον να κάμω τώρα», λαλεί της, «είναι ένα μόνον να γίνω». «Για ποιο λόγο;» «Ε που είμαι αριστερός». 11:00 ΝΣ: Μιτσή; Τι έγινε; Αυτός άκουεν το «αριστερότητα» ότι τάχα έν’ το εναντίον της οργανώσεως και σου λέει «εγώ δεν είμαι». Τέλος πάντων. Άσχετα αν δεν ήξεραν ότι εκείνη... ενόμιζεν είναι κουβέντα. Την άλλη ημέρα, το σχολείο τους ήταν στην ίδια αυλή... 11:30 ΝΣ: ...με όλα τα εργαστήρια της εταιρείας και κάπου απέναντι ήταν το γκαράζ με τα αυτοκίνητα. Αυτός έπιασεν μιαν κιμωλία και επήγεν και έγραψεν πάνω σ’ ένα αυτοκίνητο το «ΕΟΚΑ». Άλλοι έβαζαν σημαίες, άλλοι έκαμναν... Ο διευθυντής ο οποίος ήταν Δανός... 12:00 ΝΣ: ...είδεν το από το παράθυρο απέναντι από το γραφείο. Τικ-τικ-τικ, τούτος έγραψεν το «ΕΟΚΑ» και εκαμάρωνεν το κιόλας και έρχεται τούτος ο διευθυντής και πιάνει τον από το αυτί και τρίβει του τη μύτη του να σβήσει το «ΕΟΚΑ» που έγραψεν. 12:30 ΝΣ: Λοιπόν, και εγώ τώρα ρωτώ σε: Είναι ποτέ δυνατόν να ξεχάσει τούτον το μωρό κάτι που του εσυνέβη παρόμοιο; Όχι. Είχαμε τούτα τα ευτράπελα, ρε κορούδες. Τώρα όμως έν’ να σας ερωτήσω: Εν ώρα να φάτε, να πιείτε κανένα γλυκό ή να...; 13:00 Π2: Είμαστε εντάξει, ευχαριστούμε. Π1: Κι εγώ εντάξει, ευχαριστούμε. Εκουράσαμε σας όμως... ΝΣ: Όχι, όχι. Όχι, όχι. Αφήστε με να συνεχίσω, πάω. Αλλά εσύ δεν ξέρω πόσα πρέπει να λαλώ παρακάτω, τι ακόμα πρέπει να πω, δεν ξέρω. Πείτε μου. 13:30 Π2: Να σας ρωτήσω κάτι εγώ για τούτον τον καιρό που ήσασταν στην εταιρεία. ΝΣ: Ναι. Π2: Τι ακούατε από τους εργάτες για τους μισθούς τους, για τις συνθήκες εργασίας; Πώς ήταν τα πράγματα; ΝΣ: Τα πράγματα ήταν δεδομένα. Τα μεροκάματα ήταν δεδομένα. Δηλαδή ήταν μικρά μεροκάματα. 14:00 ΝΣ: Δηλαδή μπορούσεν ανάλογα με το κάποιος τι τι έκαμνε. Ας πούμε, ξέρω ότι εκεί στους ανθρώπους που ήταν υπό την αυτήν του άνδρα μου, είχαν μεροκάματο οι απλοί, οι μαθητευόμενοι να πω έτσι, ας πούμε 6 σελίνια μεροκάματο. 14:30 ΝΣ: Οι λίον πιο τεχνίτες να πούμε, ήταν περίπου οκτώ. Επειδή εγώ έβλεπα τες λίστες που επληρώναν, κατάλαβες; Δηλαδή... Ναι μεν ήταν μηδαμινά τούτα τα μεροκάματα, χαμηλοί οι μισθοί. Ας πούμε εγώ εδούλευα στο γραφείο και εδουλεύαμε και Σάββατο, έπιανα στην αρχή 9 λίρες το μήνα. 15:00 ΝΣ: Τώρα να μου πεις, έν’ να συγκρίνεις τες 9 λίρες με τα ευρώ σήμερα; Όι, ουδέποτε. Ουδέποτε. Όμως αυτοί ήταν οι μισθοί. Η κάποια ταραχή που έγινε το 1948, για έξι μήνες εκάμαν απεργίαν στη CMC. Και αυτή ήταν το ξεσήκωμα των συντεχνιών. 15:30 ΝΣ: Ναι, έξι μήνες, όμως οι εργάτες δεν είχαν να φάνε, ούτε να πιούνε, ούτε οι γυναίκες τους, ούτε τα παιδιά τους. Αστείο όμως, το συντεχνιακό είχαν τον μισθό τους οι συντεχνίες και πήγαιναν και γύριζαν από 'δω κι από 'κει, δήθεν να μιλήσουν, να κάμουν. Και εξαγριώθηκαν... τώρα πάω ας την πω άλλη σελίδα, διότι μιλώ για το Ξερό τώρα, για τη Σκουριώτισσα. 16:00 ΝΣ: Εκεί ξεκίνησεν η μεγάλη απεργία, έξι μήνες. Λοιπόν, και αυτοί... ωραία, είχαν αιτήματα, αλλά τα αιτήματα με την απεργία, πώς θα έρθει ο εργοδότης σου να συναινέσει μαζί σου και εσύ κάμνεις απεργία, αφού τον ζημιώνεις; 16:30 ΝΣ: Και δεν πληρώνεσαι ούτε και εσύ. Ποιος ζημιώνει στην απεργία; Ο εργοδότης; Ποτέ. Γι' αυτό λαλώ το τώρα για τον εαυτό μου, είμαι πάντοτε εναντίον της απεργίας. Κάμνουν απεργία, εκάμαν και εμάς προχθές, έν' κάθονται σε συνομιλίες; Ε; Τι εκερδίσαν; Τίποτα. Λοιπόν, και αυτοί οι κύριοι εγκαταλείποντας, εξαγριώθηκεν ο κόσμος με το δίκαιο του... 17:00 ΝΣ: ...δηλαδή μια μάνα πώς να ταΐσει τα μωρά αφού και η ίδια δεν είχε να φάει; Λοιπόν, γι' αυτό εκείνη η απεργία η με έξι μήνες, τούτοι το συντεχνιακό ήθελαν να μπολιάσουν παντού όπου είχαν τον συνδικαλισμό τους τέλος πάντων. Ήρθαν και ξεσήκωσαν τους και στον Αμίαντο και τελικά δεν εκάμαν τίποτα. 17:30 Π2: Στον Αμίαντο δεν έγινε απεργία δηλαδή ποτέ; ΝΣ: Έγινε, όι έτσι μεγάλη απεργία, έτσι πρόσφατη, κάτι έτσι. Η πιο μεγάλη απεργία που έγινε είναι το '48 στο Ξερό, στη CMC κάτω. Οι υπόλοιπες, μασκαραλίκια να πούμε. Δεν ξέρω, τούτη είναι δική μου η άποψη, όπως και να 'ναι. 18:00 Π1: Όταν εδουλεύατε στο μεταλλείο εσείς, όταν εδουλέψατε στο μεταλλείο, σας είχαν πει κάτι για θέματα υγείας, ασφάλειας και λοιπά τότε; ΝΣ: Λοιπόν, θα σου πω ότι όταν εργαζόμουν εγώ, τον Φεβρουάριο του '58 ξεκίνησαν οι κοινωνικές ασφαλίσεις. Ήμουν από τους πρώτους... 18:30 ΝΣ: ...που έχω αριθμό των κοινωνικών ασφαλίσεων, διότι μόλις έγιναν τότε. Και τον Σεπτέμβριο εγώ έφυγα από την εταιρείαν, ας πούμε για έξι μήνες είχα, ας το πούμε, τη συμμετοχή μου στο σύστημα των κοινωνικών ασφαλίσεων. Α, ένα τώρα θυμήθηκα, το κάποια ώρα προηγουμένως είχα πει για την εταιρεία που εφρόντιζε... 19:00 ΝΣ: ...τα παιδιά. Δηλαδή τα Χριστούγεννα ο διευθυντής, η γυναίκα του, ξέρω γω, εκάμναν συγκέντρωση με παιχνίδια, εκάλούσαν τα μωρά να πάρουν τα δώρα τους. Υπήρχε έτσι ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κάτι που συμπληρώνει την όλη εικόνα ας πούμε τούτο. Να πάρει το κάθε μωρό ένα δωράκι, ένα ό,τι να 'ναι. Εγίνουνταν εκδηλώσεις πολλές. File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_ Nicol6 ΝΣ: ...τούτη έν η δική μου η... οπωσδήποτε. Δημοσιογράφος: Όταν εδουλεύατε στο μεταλλείο, εσείς... όταν εδουλέψατε στο μεταλλείο, σας είχαν πει κάτι για θέματα υγείας, ασφάλειας και λοιπά; ΝΣ: Το λοιπόν, θα σου πω ότι όταν εργαζόμουν εγώ, το Φλεβάρη του '58 ξεκίνησαν οι κοινωνικές ασφαλίσεις. ΝΣ: Ήμουν που τους πρώτους ε... που έχω αριθμό των κοινωνικών ασφαλίσεων διότι μόλις εγίναν τότε. Και το Σεπτέμβρη εγώ έφυγα που την εταιρείαν, ας πούμε, για έξι μήνες είχα, ας το πούμε, τη συμμετοχή μου στο σύστημα των κοινωνικών ασφαλίσεων. Ε... α, ένα τώρα θυμήθηκα το, κάποιαν ώραν προηγουμένως είχα πει για την εταιρείαν που εφρόντιζε τα παιδιά, δηλαδή τα Χριστούγεννα ο διευθυντής, η γυναίκα του ξέρω γω, εκάμναν συγκέντρωση με παιχνίδια, εκαλούσαν τα μωρά να πάρουν τα δώρα τους. ΝΣ: Υπήρχεν έτσι ένα ιδιαίτερον ενδιαφέρον, ε... κάτι που συμπληρώνει την όλην εικόνα, ας πούμε, τούτο. Να πάρει το κάθε μωρόν ένα δωράκι, ένα οτιδήποτε. Εγίνουνταν εκδηλώσεις πολλές. Οπωσδήποτε. Ε... τούτο που σου λέω είχαν ξεκινήσει, ήταν ο Τάσσος ο Παπαδόπουλος τότε, το θυμούμαι πολύ καλά, και είχαν αρχίσει το Φεβρουάριο... ΝΣ: ...και έπρεπε ε... θεωρητικά, ένας που τους κανονισμούς ξέρω γω, έπρεπε να συμπληρώσω νομίζω ακόμα κανέναν μήνα... ένα λεπτό, μετά Φεβρουάριος, Μάρτης, Απρίλης, Μάης, Ιούνης, Ιούλης, Αύγουστος... νομίζω έπρεπε να συμπληρώσει κάποιος για να πάρεις ένα δώρο θεωρητικά που τες κοινωνικές... εγώ δεν το συμπλήρωσα, οπωσδήποτε, αλλά... ΝΣ: ...να σκεφτείς είχα τζείνο τον τζαιρό, όπως ένι τώρα ο αριθμός μου είμαι στις 70.000, φαντάσου που ούλλη την Κύπρο είμαι του 70.000. Τέλος πάντων. Το θέμα της ΕΟΚΑ ε... λυπούμαι ότι ο σκοπός δεν επετεύχθη, αν θέλετε να το συμπληρώσω. Λυπούμαι αφάνταστα. ΝΣ: Κάτι έχω πει για τα παιδιά τζείνη την ημέρα στην εκπομπή. Δεν είχα... ήθελα πάρα πολύ αλλά δεν είχα το χρόνο, ετελείωσε. Ήθελα να αναφέρω για έναν ο οποίος ήταν 16 χρονών και ήταν μαθητής και έφυγε που το σχολείο και ήταν αντάρτης. Το λοιπόν, ε... ο καθένας ξέρεις εκινείτο με ψευδώνυμο. ΝΣ: Το λοιπόν, αυτού... και σήμερα δεν... που τζείνους ούλλους που είχαμε στο σπίτι μας τέλος πάντων, με εκείνους τους στενά, δυστυχώς δεν επι... δεν υπάρχει επιζών κανένας. Εφύγαν ούλλοι, ο τελευταίος πριν δύο μήνες έφυγε ο τελευταίος τομεάρχης, τούτος που μου ελάλεε «ε, αν θέλεις φόρεσ' το»... ΝΣ: ...το νυφικό. Ναι. Ήταν... ας ήταν πολύ αγαπητός και εκ των υστέρων τέλος πάντων ήταν άλλες... Να σε πάρω πίσω κυρία Νίτσα... όπου θέλεις. Εσύ τον άντρα σου εγνώρισες τον στο μεταλλείο; Ήρτεν από την... α, άλλο κεφάλαιο. Ο άντρας μου είναι Σκαλιώτης [από τη Λάρνακα] και εσύ αν ξέρεις τι σημαίνει Σκαλιώτες Σταυροδρομίτες, εν που τζιαμαί. ΝΣ: Αυτοί εβάλαν τον κόσμο ούλλο μπροστά. Ήταν ούλλοι εθνικόφρονες. Είχαν έναν άλλον... ήταν θηρία, εν ξέρω μια φωτογραφία του θα καταλάβεις πόσον εν... τζαι ο αδερφός του. Και ήταν υπεύθυνος του μηχανουργείου στη Δεκέλεια, σε παρακαλώ, στους Εγγλέζους. Είναι παρασημοφορημένος από τη Βασίλισσα της Αγγλίας. ΝΣ: Όμως, όταν άρχισε ο αγώνας της ΕΟΚΑ, ε... ήρταν τα σκούρα. Ε... δεν εμπορούσε να υποκρίνεται στους Εγγλέζους, κατάλαβες, για να κρατήσει τη δουλειά του. Είχε Τούρκους υπαλλήλους και τους άλλους οι οποίοι ήταν τζείνο τον τζαιρό οι φασαρίες. ΝΣ: Με το τίποτα εγίνουνταν καυγάδες για τες... για τα θέματα της οργανώσεως. Αυτός και ο αδερφός του μιαν ημέραν εκεί στες Φοινικούδες που ήταν τα τέσσερα φανάρια, εν ξέρω αν... ναι τα ξακουστά. Εκάμαν έναν μεγάλον καυγά με τούτους τους αντίθετους. Καυγά που εσπάσαν καρέκλες, εκάμαν, εφκιάσαν. ΝΣ: Και υποχρεωτικά ο ξενοδόχος τότε στην αστυνομίαν είπεν: «Εκαταστρέψαμεν ξυνάρηδες» λαλεί, διότι εβάλαν τους ούλλους μπροστά. Επήε δικαστήριο. Υποχρεώθηκεν να φύγει για τούτον τον λόγο, όχι για τίποτε άλλο, διότι δεν εμπορούσε πλέον να τη δουλειά του να... Και έφυγεν τζαι ήρτεν εις τον Αμίαντο. Εζήταν τότε... ΝΣ: ...καινούργιο προσωπικό η εταιρεία με τες μηχανές ξέρω γω, ήρτεν προσελήφθη αμέσως. Ε, για κάποιο λόγο έτυχε να συναντηθούμε. Το λοιπόν, εξυπηρέτησεν την εταιρείαν του Αμιάντου μέχρι το '63. ΝΣ: Ήρτεν σε σύγκρουση με το διευθυντή να το πω έτσι ιδιαίτερα, γιατί ήταν ευθύς χαρακτήρας. Δεν εν είχε να σκύψει το κεφάλι για τίποτε. Και ε... έφυγε τζαι ήρτεν τζαι ζήτησεν τον η CMC. Και ήρτεν στη CMC όπου εδούλεψεν μέχρι εδώ τζαι έκλεισεν η CMC. Αντιπροσώπευσεν την εταιρείαν σε πολλά σεμινάρια... ΝΣ: ...τζαι στη Βηρυτό τζαι στο Ντουμπάι τζαι στη Γενεύη τζαι ξέρω γω. Γι’ αυτό σου λέω είναι παρασημοφορημένος για τες δουλειές... για τες υπηρεσίες του στη Δεκέλεια δηλαδή τότε. Και έχει το μετάλλιον... τα μετάλλιά του τζαι τα καμαρώνουμε γιατί επήρε τα με την αξίαν του τζαι επήρε τα με κάποιον άλλον. ΝΣ: Τι να σας πω ρε κοπέλες, έχουμεν έτσι μιαν ιδιαίτερη φλέβα για το εθνικό. Παντού, ούλλη η οικογένεια. Έχω... έχω δαμαί έφερα μια φωτογραφίαν, αυτός είναι ο βαφτιστικός μου ο πρώτος, ο οποίος είναι αγνοούμενος. Τούτος; ΝΣ: Το λοιπόν, αυτόν... αυτός συνελήφθη, επήραν τους στην Τουρκία. Δυστυχώς εμαζεύαν τους έτσι, εστιβάζαν τους μες τα λεωφορεία τζαι πηγαίναν. Και άλλοι... άλλοι ήταν δηλωμένοι στον Ερυθρό Σταυρό, αυτός ήταν σε εκείνους που δεν ήταν. ΝΣ: Το λοιπόν, είναι αγνοούμενος. Οι γονείς του με τον πατέρα μου είμαστε ξαδέρφια. Δυστυχώς έχω τζαι άλλους έτσι αγνοούμενους στην οικογένεια. Τώρα μιλώ για τούτο. Οι γονείς του επήραν την Τουρκία στο Διεθνές Δικαστήριο. Εδικαιώθηκαν διότι δεν εμπορούσε η Τουρκία να πει τι τους έκαμε τούτους... ΝΣ: ...το όνομά του; Πανίκος Χαραλάμπους είναι. Το λοιπόν, ε... δεν εμπόρεσε να δώσει τζαι καταδικάστηκε η Τουρκία. Το λοιπόν, καταδικάστηκε. Δυστυχώς όμως τζαι ο ξάδελφός μου τζαι η γυναίκα του έφυγαν που τη ζωή. Υπάρχουν τα αδέρφια του, έχει μιαν αδερφή, έχει άλλα δυο αγόρια. Το λοιπόν, τζαι είπαν εκεί ότι δεν τα θέλουμε τα χρήματα... ΝΣ: ...θέλουμε να μάθουμε τι έγινε. Δυστυχώς. Γι’ αυτό σας λέω προηγουμένως ότι ε... ε... δεν... δεν ήμαστε... Δημοσιογράφος: Ενευρέθησαν τα οστά του ακόμα; ΝΣ: Όχι, εν ξέρουν τι έγινε, εν ξέρουν, ούτε αν ε... αν ε... ούτε αν επέθανε. Τίποτα. Διότι η Τουρκία καταδικάστηκε για χιλιάδες λίρες αποζημίωση, γιατί δεν εμπόρεσε να πει τι τους έκαμε τούτους, οι οποίοι δεν ήταν του Ερυθρού... δηλωμένοι που τον Ερυθρό Σταυρό. ΝΣ: Που την άλλη πλευράν πάλαι έχω έναν έτσι, τον γιο της ξαδέλφης μου, ο οποίος αυτός εχάθηκε τζιαμαί στη μάχη των Ταϊπποδρόμων [μάχη του Ιπποδρόμου]. Ε... τζαι τζείνο εν ξέρουν. Τζιαμαί ηύραν ομαδικούς τάφους, εντάμαν... αλλά δεν ενευρέθηκε ούτε τζαι τζείνος. File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_Nicol7 ΝΣ: ...οτιδήποτε. Άσχετα αν ήταν Τούρκος, αν ήταν Κύπριος, αν ήταν Έλληνας, αν ήταν οτιδήποτε, ήταν ευθύς στη δουλειά του. Ή κάμνεις ή φεύγεις. Ε... τώρα κάτι έτσι αστείο να πω για τον Αμίαντο εν θυμήθηκα που με ρώτησες. ΝΣ: Το λοιπόν. Και όταν επήαινα... έρχετουν δεύτερη βάρδια, σημαίνει έπρεπε να σχολάσει η ώρα 12 τη νύχτα. ΝΣ: Εγώ θα σου πω με ούλη μου την ειλικρίνεια ότι δεν επέρασεν ποτέ από το μυαλό μου ότι μπορούσεν εύκολα κάποιος τη νύχτα που έρχετουν να μου κάμει κακό. Όχι. Όχι. ΝΣ: Εκάλεσα με Τουρκούδες εις τη Λεύκα, που ήταν εγκλωβισμένες εκείνες, πριν ανοίξουν ακόμα, επήα. Ε... πώς να σου πω; Θωρώ τα πράγματα με άλλο φακό. Πώς... πώς να σου το εξηγήσω; ΝΣ: Ε... καταρχήν σέβομαι τον οποιοδήποτε εργάζεται τίμια. [Το ηχητικό σταματά]. File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_Mary3 00:00 Π1: Ε... Ναι, να συνεχίσουμε λίγο σε αυτό που είπατε, πώς σχετίζεται με τη ζωή σας στον Αμίαντο, στον Πάνω Αμίαντο; Ο αδερφός σας είπατε είναι στο... Ο αδερφός σας ζει στο Μουσκάτ. ΝΣ: Όχι, ο τελευταίος είναι στο... Π1: Και η αδερφή σας στη Δανία; Ήταν εκεί λόγω ευκαιριών... ΝΣ: Τώρα θα σου πω τη σειρά. Μετά από εμένα είναι η αδελφή μου, μετά είναι ο αδελφός μου τούτος που είδες εδώ στη φωτογραφία, ο οποίος απέθανε, εντάξει, αυτός όμως... 00:30 ...είναι από τους μαθητάς που έζησαν έντονα τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Είμαι σίγουρη ότι, δεν ξέρω, ρωτώ όμως, αν είδατε ποτέ που δείχνουν στην τηλεόρασή μας κάποτε τη μεγάλη μάχη μαθητών του Παγκυπρίου με τη Σεβέρειο Βιβλιοθήκη. Είναι... Το έχεις υπόψη σου; Ένας από εκείνους ήταν ο αδελφός μου τούτος. Π2: Που ήταν πάνω στην οροφή της Σεβερείου; ΝΣ: Πάνω στην οροφή της Σεβερείου. Λοιπόν, μη με παρεξηγήσετε γιατί μπορεί να κλαίω, είναι η μόνη ώρα που μπορεί να κλάψω. 01:00 Λοιπόν, και είχαμε και έναν... πώς να το πω με αυτόν τον αδελφό μου, ο οποίος το όνομά του ήταν Ανδρέας Σταυρινίδης. Στα αγγλικά όμως ήταν Andreas C., δηλαδή Κάππα, Σταυρινίδης. Ε, είπαμε ότι ήταν αυτή η... Ας κάνω μια παρένθεση για την αδελφή μου γιατί είναι σημαντικό. Είναι αυτή με την άλλη που όταν έκλεισαν οι Άγγλοι τα σχολεία, αυτές πήγαιναν στο Παγκύπριο και οι δύο. 01:30 Οπότε για να μη χάσουν τη χρονιά, ο παπάς έστειλε τα κορίτσια στην Ελληνική Ακαδημία της Λευκωσίας, η οποία ήταν προς το τέλος, ήταν μέσα στη Λήδρας η είσοδος, εκεί που γυρίζεις για να μπεις στην Ονασαγόρου, ήταν εκεί η σχολή. Και έτσι τα κορίτσια δεν έχασαν, διότι τα αγόρια, προς τιμήν των καθηγητών, για να μη χάσουν τη χρονιά τους, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι των καθηγητών και έκαναν τα μαθήματά τους. 02:00 Αυτούς τους καθηγητάς είχαμε. Τι τους πρέπει σε παρακαλώ τούτους; Τούτους. Λοιπόν, όμως ο αδελφός μου έγινε μια σύγχυση διότι όταν πηγαίναμε στα σχολεία ήμασταν όλοι στον Άγιο Δομέτιο, στον παππού και στη γιαγιά. Λοιπόν, είχαμε τον θείο μου, τον αδελφό της μητέρας μου, Andreas Stavrinides. 02:30 Τούτος, ο Ανδρέας Σταυρινίδης. Ο θείος μου Ανδρέας Σταυρινίδης. Γύριζε η Special Branch, η αγγλική αστυνομία, έψαχνε Ανδρέα Σταυρινίδη. Έψαχναν μαθητή, έβρισκαν έναν άνδρα μεγάλο, ήταν ο θείος μου με το ίδιο όνομα. Να τον βρουν, να τον βρουν, έψαχναν, έψαχναν. Πρώτος εξάδελφός μας, Ανδρέας Σταυρινίδης. 03:00 Λοιπόν, δεν ταίριαζαν τα χαρακτηριστικά που ήταν δοσμένα από τους προδότες. Κατάλαβες; Ε, σε κάποια περίπτωση τον πέτυχαν, πήγε φυλακή, είχαμε τότε άλλα τρεχάματα, έχασε και τη χρονιά του τότε που πήγε φυλακή. 03:30 Και μετά, μετά όταν επαναλειτούργησε το σχολείο, τα κορίτσια συνέχισαν εκεί, ο Ανδρέας εκεί. Ο άλλος αδελφός μου, και εκείνος στο Παγκύπριο, εκείνος είναι δικαστής... ήταν δικαστής, αφυπηρέτησε, είναι στη Λεμεσό εκείνος. Αλλά σε κάποια ώρα εδώ κάτω είναι το όνομά του, δεν ξέρω αν εσύ θα πας να τον βρεις. Α, ναι, νομίζω σημείωσα το όνομα. 04:00 ΝΣ: Σταυρινίδης Σωτήριος, Σταυρινίδης Σωτήριος. Ε, τούτος μπορεί να σου πει τα της νεολαίας. Ο εξάδελφος; Όχι, ο αδελφός μου. Ναι. Τα της νεολαίας που ήταν και τούτοι που έρχονταν από τα πανεπιστήμια. Τούτος έρχεται από την Αθήνα, ο Ανδρέας έρχεται από την Αγγλία. Δούλευαν τα καλοκαίρια οι μαθητές στην εταιρεία. Ναι, ναι. 04:30 Π2: Εργάστηκαν άλλα σας αδέρφια εκτός από τους δύο αυτούς; Η αδερφή σας είπατε εργάστηκε στο μεταλλείο; Στην εταιρεία; ΝΣ: Η αδελφή μου δούλευε στο γραφείο και ήταν ιδιαιτέρα τούτου. Η άλλη μου αδελφή δεν δούλεψε τίποτα εκείνη, διότι έμεινε στη Λευκωσία εκείνη, ήταν που πήγαιναν τα αγόρια τούτα στο σχολείο να συνεχίσουν. 05:00 ΝΣ: ...και εκείνη ετελείωσε την Ακαδημία. Αυτή με τη φωτογραφία δαμέ, τούτη ετελείωσε εκεί και επήρε μαθήματα για από τούτην την... πώς τη λέμε, γραμματέα. Τότε υπήρχεν η γραφομηχανή, τούτα τα ξέρω γω, αυτή ετελείωσε, γι' αυτόν έπιασε δουλειά στο γραφείο στον Αμίαντο και τούτη. Αλλά τον καιρό της οργανώσεως, η Δώρα τούτη, ήταν η υπεύθυνη για την ΑΝΕ. Η ομάδα των νεαρών, η οποία έπαιρνεν και έφερνεν φυλλάδια. Και σε μια περίπτωση στη Λευκωσία, επέρναν κάποιο μήνυμα κάπου έπρεπε να πάει. Και όπως εθεωρούνταν μαθήτριες, οι Εγγλέζοι, ξέρεις, και οι δικοί μας τότε στρατιώτες, οι Τούρκοι, σταματούσαν τους για έρευνα. Η Δώρα εκράτα ένα ψάθινο καλάθι που έρχονταν από τη Βηρυτό γεμάτο μπακλαβάδες, τούτα τα καλάθια. 06:00 Π2: Ναι. ΝΣ: Το μήνυμα που έπαιρνε και το γράμμα ήταν τυλιγμένο, ήταν από κάτω και από πάνω ήταν οι μπακλαβάδες. Και πιάνουν τους και κάμνουν την έρευνα. Και τούτη, «Ε, λάλε του, πάρε», λάλε του, «γλυκό, μπακλαβάς». Σηκώνει ένα, σηκώνει άλλο μπακλαβά και την άφησε. Μάλιστα. Είχεν έτσι πολλά παρόμοια τέλος πάντων. 06:30 Π1: Επειδή συμπίπτει έτσι δηλαδή ημερομηνίες με την ΕΟΚΑ, '55-'59 καθαρά, και καθαρά με τη λειτουργία του μεταλλείου του Αμιάντου. Δεν ξέρω τότε αν η εταιρεία ήταν υπό αγγλική διαχείριση, γιατί νομίζω άλλαξαν πολλά χέρια η εταιρεία. 07:00 ΝΣ: Ναι, θα σου πω άλλο γεγονός τώρα. Είχα πει προηγουμένως ότι τούτος ο αδελφός μου ο πιο μικρός, εκείνος που είναι στο Μουσκάτ, εκείνος... εκείνος δεν ετελείωσε το Παγκύπριο. Γιατί νομίζεις; Διότι το καλοκαίρι που έκαμε διακοπές ο παπάς μου, έστειλεν τον στην Αγγλία στον αδελφό μου τον μεγάλο, τάχα για τις διακοπές. 07:30 Και δεν τον έφερε πίσω, διότι υποφέραμε από τον άλλον με τις φυλακές και με τα μπουντρούμια εμείς, και τούτος ήταν αναμεμιγμένος στην ομάδα του καθηγητή που είναι από την Κακοπετριά ο καθηγητής, που ήταν ο αδελφός του Δεσπότη του Κυπριανού. Οπότε το καλοκαίρι ο παπάς μου έστειλεν τον και δεν τον έφερε πίσω. 08:00 Και έτσι δεν έχει απολυτήριο. Εκείνος είναι πολιτικός μηχανικός, ετελείωσε στην Αγγλία και πριν τελειώσει, θα το πω προς τιμήν του αδελφού μου, τον είχε προσλάβει ο τότε μεγάλος επιχειρηματίας ο Παρασκευαΐδης. Και εργάζετο και ετελείωσε τις σπουδές του και από κει πέρα δεν έμεινε αραβική χώρα που δεν επήγε. Και τώρα είναι στο Μουσκάτ. Τέλος πάντων. Και εκείνος... τούτος έχει ένα ωραίο επεισόδιο. Να το πω; 08:30 Π1: Να μας το πείτε. ΝΣ: Είπα ότι τη νύχτα με τα παιδιά τους αντάρτες καθούμαστε παρέα, να φασιν, να πιουν, τα αστεία που λέμε. Ελάλεν κάποιος... «Πού θα τελειώσει η ΕΟΚΑ, τι θα κάμεις;», ελάλε κάποιος σε κάποιον. Κάμνει μου έτσι: «Ου!», έτσι... «Μπακαλωτός εν να γίνω», λάλε. Δηλαδή τόση ήταν η οικειότητα. 09:00 Ένας άλλος ο οποίος προφητικά, όταν τον ερώτησαν έτσι στο αστείο, λάλε μου «να δούμε ποιο αυλάκι θα γεμώσει». Εσκοτώθηκε σε μάχη. Το είπε προφητικά και εκείνος. Τώρα πάμε στον αδελφό μου τούτον, τον Τάσο. Αυτός ο μικρός ο αδελφός μου είναι ο μόνος από εμάς που γράφει με το αριστερό του χέρι. 09:30 Είναι ο μόνος. Οι άλλοι ούλοι είμαστε δεξιοί. Όμως έχω να κάμω την παρατήρηση ότι αυτός με το αριστερό του, αυτός που επέθανε και εγώ, όταν γράψουμε και οι τρεις, κανένας δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποιος το έγραψε. Γράφουμε ακριβώς το ίδιο. Και μου κάμνει εντύπωση που είναι με το αριστερό του τούτος. Λοιπόν, αυτός άκουε τη νύχτα κουβέντα στο τραπέζι κάποια παιδιά για, ας πούμε, αντιπάθεια η Αριστερά προς τον αγώνα. 10:00 ΝΣ: Οπότε τούτος άκουε... Π1: Ναι. ΝΣ: ...ενώ έπαιζε με τον άλλον, αλλά έπιανε το αυτί του... «Αριστερός, αριστερός, αριστερός». Όμως εμείς, επειδή τούτος έγραφε με το... ελαλούσαμε «ο Τάσος έν’ αριστερός», δηλαδή αριστερόχειρας. Τι έκαμεν νομίζεις; 10:30 Επήγεν κλαμένος στην κουζίνα και λέει της μάμμας: «Μάμμα...», «ίντα τούτο γιατί κλαίεις; Έκαμες κάτι και εδίωξαν σε;» είπεν. «Όι το σόι. Ένα μόνον να κάμω τώρα», λαλεί της, «είναι ένα μόνον να γίνω». «Για ποιο λόγο;» «Ε που είμαι αριστερός». 11:00 Π1: (Γέλια). ΝΣ: Μιτσή; Τι έγινε; Αυτός άκουεν το «αριστερότητα» ότι τάχα έν’ το εναντίον της οργανώσεως και σου λέει «εγώ δεν είμαι». Τέλος πάντων. Άσχετα αν δεν ήξεραν ότι εκείνη... ενόμιζεν είναι κουβέντα. Την άλλη ημέρα, το σχολείο τους ήταν στην ίδια αυλή... 11:30 ...με όλα τα εργαστήρια της εταιρείας και κάπου απέναντι ήταν το γκαράζ με τα αυτοκίνητα. Αυτός έπιασεν μιαν κιμωλία και επήγεν και έγραψεν πάνω σ’ ένα αυτοκίνητο το «ΕΟΚΑ». Άλλοι έβαζαν σημαίες, άλλοι έκαμναν... Ο διευθυντής ο οποίος ήτα Δανός, είδεν το... 12:00 ...από το παράθυρο απέναντι από το γραφείο. Τικ-τικ-τικ, τούτος έγραψεν το «ΕΟΚΑ» και εκαμάρωνεν το κιόλας και έρχεται τούτος ο διευθυντής και πιάνει τον από το αυτί και τρίβει του τη μύτη του... 12:30 ...να σβήσει το «ΕΟΚΑ» που έγραψεν. Π2: Πω-πω. ΝΣ: Λοιπόν, και εγώ τώρα ρωτώ σε: Είναι ποτέ δυνατόν να ξεχάσει τούτον το μωρό κάτι που του εσυνέβη παρόμοιο; Όχι. Είχαμε τούτα τα ευτράπελα, ρε κορούδες. 13:00 Τώρα όμως έν’ να σας ερωτήσω: Εν ώρα να φάτε, να πιείτε κανένα γλυκό ή να...; Π2: Είμαστε εντάξει, ευχαριστούμε. Π1: Κι εγώ εντάξει, ευχαριστούμε. Εκουράσαμε σας όμως... ΝΣ: Όχι, όχι. Όχι, όχι. Αφήστε με να συνεχίσω, πάω. Αλλά εσύ δεν ξέρω πόσα πρέπει να λαλώ παρακάτω, τι ακόμα πρέπει να πω, δεν ξέρω. Πείτε μου. 13:30 Π2: Να σας ρωτήσω κάτι εγώ για τούτον τον καιρό που ήσασταν στην εταιρεία. ΝΣ: Ναι. Π2: Τι ακούατε από τους εργάτες για τους μισθούς τους, για τις συνθήκες εργασίας; Πώς ήταν τα πράγματα; ΝΣ: Τα πράγματα ήταν δεδομένα. Τα μεροκάματα ήταν δεδομένα. Δηλαδή ήταν μικρά μεροκάματα. Δηλαδή μπορούσεν... 14:00 ...ανάλογα με το κάποιος τι τι έκαμνε. Ας πούμε, ξέρω ότι εκεί στους ανθρώπους που ήταν υπό την αυτήν του άνδρα μου, είχαν μεροκάματο οι απλοί, οι μαθητευόμενοι να πω έτσι, ας πούμε 6 σελίνια μεροκάματο. 14:30 Οι λίγο πιο τεχνίτες να πούμε, ήταν περίπου οκτώ. Επειδή εγώ έβλεπα τις λίστες που επληρώναν, κατάλαβες; Δηλαδή... Ναι μεν ήταν μηδαμινά τούτα τα μεροκάματα, χαμηλοί οι μισθοί. Ας πούμε, εγώ εδούλευα στο γραφείο και εδουλεύαμε και Σάββατο, ας πούμε, έπιανα στην αρχή 9 λίρες το μήνα. 15:00 ΝΣ: Τώρα να μου πεις, εν να συγκρίνεις τες 9 λίρες με τα ευρώ σήμερα; Όχι, ουδέποτε. Ουδέποτε. Όμως αυτοί ήταν οι μισθοί. Η κάποια ταραχή που έγινε το '48, για έξι μήνες εκάμαν απεργίαν στη CMC. Και αυτή ήταν το ξεσήκωμα των συντεχνιών. 15:30 Ναι, έξι μήνες, όμως οι εργάτες δεν είχαν να φάνε, ούτε να πιούνε, ούτε οι γυναίκες τους, ούτε τα παιδιά τους. Αστείο όμως, το συντεχνιακό είχαν τον μισθό τους οι συντεχνίες και πήγαιναν και γύριζαν από εδώ και από εκεί, δήθεν να μιλήσουν, να κάμουν. Και εξαγριώθηκαν... τώρα πάω ας την πω άλλη σελίδα, διότι μιλώ για το Ξερό τώρα, για τη Σκουριώτισσα. 16:00 Εκεί ξεκίνησεν η μεγάλη απεργία, έξι μήνες. Λοιπόν, και αυτοί... ωραία, είχαν αιτήματα, αλλά τα αιτήματα με την απεργία, πώς θα έρθει ο εργοδότης σου να συναινέσει μαζί σου και εσύ κάμνεις απεργία, αφού τον ζημιώνεις; 16:30 Και δεν πληρώνεσαι ούτε και εσύ. Ποιος ζημιώνει στην απεργία; Ο εργοδότης; Ποτέ. Γι' αυτό λαλώ το τώρα για τον εαυτό μου, είμαι πάντοτε εναντίον της απεργίας. Κάμνουν απεργία, εκάμαν και εμάς προχθές, εν κάθονται σε συνομιλίες; Ε; Τι κέρδισαν; Τίποτα. Λοιπόν, και αυτοί οι κύριοι εγκαταλείποντας, εξαγριώθηκε ο κόσμος με το δίκαιο του... 17:00 ...δηλαδή μια μάνα πώς να ταΐσει τα μωρά αφού και η ίδια δεν είχε να φάει; Λοιπόν, γι' αυτό εκείνη η απεργία η με έξι μήνες, τούτοι το συντεχνιακό ήθελαν να μπολιάσουν παντού όπου είχαν τον συνδικαλισμό τους τέλος πάντων. Ήρθαν και ξεσήκωσαν τους και στον Αμίαντο και τελικά δεν έκαμαν τίποτα. 17:30 Π2: Στον Αμίαντο δεν έγινε απεργία δηλαδή ποτέ; ΝΣ: Έγινε, όχι έτσι μεγάλη απεργία, έτσι πρόσφατη, κάτι έτσι. Η πιο μεγάλη απεργία που έγινε είναι το '48 στο Ξερό, στη CMC κάτω. Οι υπόλοιπες, μασκαραλίκια να πούμε. Δεν ξέρω, τούτη είναι δική μου η άποψη, όπως και να 'ναι. 18:00 Π1: Όταν εδουλεύατε στο μεταλλείο εσείς, όταν εδουλέψατε στο μεταλλείο, σας είχαν πει κάτι για θέματα υγείας, ασφάλειας και λοιπά τότε; ΝΣ: Λοιπόν, θα σου πω ότι όταν εργαζόμουν εγώ, τον Φεβρουάριο του '58 ξεκίνησαν οι κοινωνικές ασφαλίσεις. Ήμουν από τους πρώτους... 18:30 ...που έχω αριθμό των κοινωνικών ασφαλίσεων, διότι μόλις έγιναν τότε. Και τον Σεπτέμβριο εγώ έφυγα από την εταιρείαν, ας πούμε για έξι μήνες είχα, ας το πούμε, τη συμμετοχή μου στο σύστημα των κοινωνικών ασφαλίσεων. Α, ένα τώρα θυμήθηκα, το κάποια ώρα προηγουμένως είχα πει για την εταιρεία που εφρόντιζε... 19:00 ...τα παιδιά. Δηλαδή τα Χριστούγεννα ο διευθυντής, η γυναίκα του, ξέρω γω, εκάμναν συγκέντρωση με παιχνίδια, εκάλούσαν τα μωρά να πάρουν τα δώρα τους. Υπήρχε έτσι ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κάτι που συμπληρώνει την όλη εικόνα ας πούμε τούτο. Να πάρει το κάθε μωρό ένα δωράκι, ένα ότι να 'ναι. Εγίνονταν εκδηλώσεις πολλές. 19:30 Οπωσδήποτε τούτο που σου λέω είχαν ξεκινήσει, ήταν ο Τάσος ο Παπαδόπουλος τότε, το θυμούμαι πολύ καλά. Και είχε αρχίσει τον Φεβρουάριο και έπρεπε... θεωρητικά είναι από τους κανονισμούς, ξέρω γω, έπρεπε να συμπληρώσω νομίζω ακόμα κανένα μήνα... ένα λεπτό... Φεβρουάριος, Μάρτιος, Απρίλιος, Μάιος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος... 20:00 ΝΣ: ...Νομίζω έπρεπε να συμπληρώσει κάποιος για να πάρει ένα δώρο θεωρητικά από τις κοινωνικές... Εγώ δεν το συμπλήρωσα, οπωσδήποτε. Αλλά να σκεφτείς είχα από τότε... και όπως είναι και τώρα ο αριθμός μου, είμαι στις 70.000, φαντάσου όλη την Κύπρο, είμαι του 70.000. Τέλος πάντων. Το θέμα της ΕΟΚΑ... ε λυπούμαι ότι ο σκοπός δεν επετεύχθη, αν θέλετε να το συμπληρώσω. Λυπούμαι αφάνταστα. 20:30 Ε... κάτι έχω πει για τα παιδιά εκείνη την ημέρα της εκπομπής... Δεν είχα... ήθελα πάρα πολύ αλλά δεν είχα το χρόνο, ετελείωσε, ήθελα να αναφέρω για έναν, ο οποίος ήταν 16χρονος και ήταν μαθητής και έφυγε από το σχολείο και ήταν αντάρτης. Λοιπόν, ο καθένας ξέρεις εκείνος με ψευδώνυμο. 21:00 Λοιπόν, από εκείνους όλους που είχαμε στο σπίτι μας τέλος πάντων, με εκείνους τους στενά, δυστυχώς δεν υπάρχει επιζών κανένας. Έφυγαν όλοι, ο τελευταίος πριν δύο μήνες έφυγε, ο τελευταίος τομεάρχης, τούτος που μου ελάλει «ε, αν θέλεις φώρισ' το, το ηθικόν». Ήταν μας ήταν πολύ αγαπητός και εκ των υστέρων, τέλος πάντων, ήταν άλλοι... 21:30 Π2: Να σας πάρω πίσω, κυρία Νίτσα. Εσείς τον άντρα σας εγνωρίσατε τον στο μεταλλείο; ΝΣ: Ήρτεν... άλλη κεφαλαιο... Ο άντρας μου είναι Σκαλιώτης και εσύ αν ξέρεις τι σημαίνει Σκαλιώτες «Σταυροδρομίτες»... είναι από εκεί. Αυτοί έβαλαν τον κόσμον όλον μπροστά. Ήταν όλοι εθνικόφρονες. 22:00 Είχε έναν άλλον... ήταν θηρίον, δεν ξέρω μια φωτογραφία του θα καταλάβεις πόσος έν' και ο αδερφός. Και ήταν υπεύθυνος του μηχανουργείου στη Δεκέλεια, σε παρακαλώ, στους Εγγλέζους. Είναι παρασημοφορημένος από τη Βασίλισσαν της Αγγλίας. Όμως, όταν άρχισεν ο αγώνας της ΕΟΚΑ... ε... ήρταν τα σκούρα. 22:30 Δεν εμπορούσεν να υποκρίνεται στους Εγγλέζους, κατάλαβες, για να κρατήσει τη δουλειά του. Είχεν Τούρκους υπαλλήλους και τους άλλους οι οποίοι ήταν εκείνον τον καιρόν οι φασαρίες. Με το τίποτα εγίνουνταν καυγάδες για τα για τα θέματα της οργανώσεως. Αυτός και ο αδερφός του... 23:00 ...μιαν ημέραν εκεί στις Φοινικούδες που ήταν τα «Τέσσερα Φανάρια», αν ξέρω αν... Π2: Ναι, ναι, γνωστά. ΝΣ: Ναι, τα ξακουστά. Εκάμαν έναν μεγάλον καυγά με τούτους τους αντίθετους, καυγά που εσπάσαν καρέκλες, εκάμαν, εφκιάσαν. Και υποχρεωτικά ο ξενοδόχος τότε στην αστυνομία είπεν «εκαταστρέψαμεν ξενάρηδες», λαλεί, διότι έβαλαν τους όλους μπροστά. 23:30 Επήγε δικαστήριο. Υποχρεώθηκε να φύγει γι' τούτον τον λόγο, όχι για τίποτε άλλο, διότι δεν εμπορούσε πλέον εκεί τη δουλειά του να την αφήσει. Και ήρτε... εζητούσαν τότε καινούργιο προσωπικό η εταιρεία με τις μηχανές, ξέρω γω. Ήρτε, προσελήφθη αμέσως. Ε, για κάποιο λόγο έτυχε να συναντηθούμε. 24:00 Λοιπόν, εξυπηρέτησεν την εταιρείαν του Αμιάντου μέχρι το '63. Ήρτεν σε σύγκρουση με τον διευθυντήν, να το πω έτσι, ιδιαίτερα γιατί ήταν ευθύς χαρακτήρας. Δεν είχε... 24:30 ...να σκύψει το κεφάλι για τίποτα. Και υποχρεώθηκε και έφυγε. Και ήρτε και εζήτησε τη CMC και ήρτε στη CMC όπου εδούλεψε μέχρι εδώ και έκλεισε η CMC. Αντιπροσώπευσεν την εταιρείαν σε πολλά σεμινάρια και στη Βηρυτό και στο Ντουμπάι και στη Γενεύη και ξέρω γω... 25:00 ΝΣ: ...να σκύψει το κεφάλι για τίποτα. Και έφυγε και ήρτε και εζήτησε τη CMC και ήρτε στη CMC όπου εδούλεψε μέχρι εδώ και έκλεισε η CMC. Αντιπροσώπευσεν την εταιρεία σε πολλά σεμινάρια και στη Βηρυτό και στο Ντουμπάι και στη Γενεύη και ξέρω γω. 25:30 Γι' αυτό σου λέω είναι παρασημοφορημένος για τις υπηρεσίες του στη Δεκέλεια δηλαδή τότε. Ε, και έχει τα μετάλλιά του και τα καμαρώνουμε γιατί τα επήρε με την αξία του, δεν τα επήρε με κάποιον άλλον. Τι να σας πω ρε κοπέλες; Έχουμε έτσι μια ιδιαίτερη φλέβα για το εθνικό. 26:00 Παντού. Όλη η οικογένεια. Έχω εδώ έφερα μια φωτογραφία, αυτός είναι ο βαφτιστικός μου ο πρώτος, ο οποίος είναι αγνοούμενος. Αυτός. 26:30 Λοιπόν, αυτός συνελήφθη, επήραν τους στην Τουρκία. Δυστυχώς εμάζευαν τους έτσι, εστοίβαζαν τους μες στα λεωφορεία και πήγαιναν. Και άλλους... άλλοι ήταν δηλωμένοι στον Ερυθρό Σταυρό, αυτός ήταν σε εκείνους που δεν ήταν. 27:00 Λοιπόν, είναι αγνοούμενος. Οι γονείς του με τον πατέρα μου είμαστε εξάδελφοι. Δυστυχώς έχω κι άλλους έτσι αγνοούμενους στην οικογένεια. Τώρα μιλώ για τούτον. Οι γονείς του επήραν την Τουρκία στο διεθνές δικαστήριο. Εδικαιώθηκαν διότι δεν εμπορούσεν η Τουρκία να πει τι τους έκαμεν τούτους. 27:30 Π2: Το όνομά του; ΝΣ: Πανίκος Χαραλάμπους. Λοιπόν, δεν εμπόρεσε να δώσει και καταδικάστηκε η Τουρκία. Λοιπόν, εκαταδικάστηκε. Δυστυχώς όμως και ο εξάδελφός μου και η γυναίκα του έφυγαν από τη ζωή. Υπάρχουν τα αδέρφια του, έχει μιαν αδελφήν, έχει άλλα δυο. 28:00 Λοιπόν, και είπαν εκεί ότι δεν τα θέλουμε τα χρήματα, θέλουμε να μάθουμε τι έγινε. Δυστυχώς. Γι' αυτό σας λέω προηγουμένως ότι ε... δεν είμαστε... Π2: Δεν ευρέθηκαν τα οστά του ακόμα; ΝΣ: Όχι. Εν ξέρουν τι έγινε. Εν ξέρουν ούτε αν είναι ζωντανός ούτε αν επέθανε. Τίποτα. 28:30 Διότι η Τουρκία εκαταδικάστηκε για χιλιάδες λίρες αποζημίωση διότι δεν εμπόρεσε να πει τι τους έκαμεν τούτους, οι οποίοι δεν ήταν δηλωμένοι από τον Ερυθρό Σταυρό. Από την άλλη πλευρά πάλι έχω έναν έτσι, το γιο της εξαδέλφης μου, ο οποίος αυτός εχάθηκε μες στη μάχη Μανταλιού-Ιπποδρομίας. 29:00 Ε... και εκείνος εν ξέρουν. Εκεί ηύραν ομαδικούς τάφους, εκάμαν αλλά δεν ευρέθηκε ούτε και εκείνος και δυστυχώς φεύγουν ξέρεις οι γονείς και μένει η πικρία. Τι να κάμουμε; Αλλά επί ευκαιρία είδα δίπλα από τη φωτογραφία του αδερφού μου τούτο και το έφερα. 29:30 Π1: Ποια είναι η πιο ζωντανή ανάμνησή σας από την εργασία στον Αμίαντο, στο μεταλλείο ή από τη ζωή σας, τη διαμονή σας εκεί πέρα, παρόλο που εσείς δεν μείνατε στον Πάνω Αμίαντο; ΝΣ: Είπα, έζησα μέχρι το '63. Ναι. Και μετά ήρθατε εδώ στη Λευκωσία; Όχι, ήρθαμε εδώ γιατί έπιασε στη Σκουριώτισσα δουλειά ο άντρας μου. Και εκείνον που θέλω να πω για τον άντρα μου, τούτο που σου λέω ότι δεν... Εδώ είχε ολόκληρη βάρδια Τουρκοκυπρίους από τη Λεύκα. 30:00 ΝΣ: Λοιπόν, αλλά επειδή ήταν ίσος στη δουλειά του, δεν έκαμνε ούτε χατίρια ούτε τίποτα, άσχετα αν ήταν Τούρκος, αν ήταν Κύπριος, αν ήταν Έλληνας, αν ήταν τίποτα, ήταν ευθύς στη δουλειά. Ή κάμνεις ή φεύγεις. 30:30 Τώρα κάτι έτσι αστείο να πω για τον Αμίαντο, ενθυμήθηκα που με ρώτησες. Λοιπόν, και όταν επήεν, έρχεται δεύτερη βάρδια σημαίνει έπρεπε να σχολάσει η ώρα 12 τη νύχτα. Εγώ θα σου πω με όλη μου την ειλικρίνεια ότι δεν επέρασεν ποτέ από το μυαλό μου ότι μπορούσε εύκολα κάποιος τη νύχτα που έρχεται να του κάμει κακό. Όχι. Όχι. 31:00 Εκαλέσαμε Τουρκούδες στη Λεύκα, που ήταν εγκλωβισμένες εκείνες πριν ανοίξουν ακόμα, επήα. Πώς να σου πω, θωρώ τα πράγματα με άλλο φακό. Πώς να σου το εξηγήσω; Καταρχάς σέβομαι τον οποιοδήποτε εργάζεται τίμια. Οποιαδήποτε κι αν είναι η δουλειά του. Οποιαδήποτε. Ταπεινή, όπως θέλεις πες την. Λοιπόν... 31:30 ...δεν ξέρω αν αξίζει και τούτο να το πω, εσείς αν θέλετε αφαιρέστε τα εκείνα που σας... Π1: Ένα λεπτό κυρία Νίτσα. Π2: Σας ευχαριστούμε. Π1: Όχι, όχι καθόλου, καθόλου, απλά να γράψω... αν θες να πω... πάμε λίγο στα... File: 2025-09-19_Stavrinide_Nitsa_video_Mary4 00:00 ΝΣ: Μόλις είστε έτοιμοι; Λέω ότι... μιλώντας τώρα εκτός του Αμιάντου και εδώ για τον άντρα μου. Κάποιους Τουρκοκύπριους της Λεύκας. Ξέρεις, αυτοί ήταν περιορισμένοι, και οι κοπέλες εκεί, εμεγάλωσαν κοπέλες εκεί χωρίς να βγουν από τη Λεύκα έξω, προηγουμένως. 00:30 Λοιπόν, οπότε τα παιδιά είπαν του μάστρε: «να έρθετε» ξέρω γω, δηλαδή για να πάμε. Δεν είχαμε περιορισμό αφού εκυκλοφορούσαν, ήταν η δουλειά του και τα παιδιά τούτα. Ε, ήρτεν ερώτησεν με, λαλώ του «δεν έχω κανέναν ενδοιασμό, μπορώ να πάω», τέλος πάντων. Επήα, ευχαριστήθηκα, εγνώρισα κόσμο, ξέρω γω, μια χαρά. 01:00 Όμως, στο σπίτι που επήα, οι γονείς, οι Τουρκοκύπριοι αυτοί, είχαν πάει ελληνικό σχολείο, δεν ήξεραν τούρκικα! Μπορείς να το σκεφτείς; Δηλαδή εμιλούσαμεν έτσι ελεύθερα, ούτε να σκόνταφτε εκείνοι ή εγώ, διότι δεν είχαν πάει τούρκικο σχολείο. Πήγαν ελληνικό. 01:30 Λοιπόν, ευχαριστήθηκα τέλος πάντων, είχαν ένα μικρό... μια κόρη, επήρα του μωρού ένα δώρο. Εγώ επήα, ήταν το μωρό «για σου, για σου». Οι άλλες οι Τουρκούδες που είδαν το φουστανούδι, δεν κατάλαβαν ότι έν’ από μέσα. 02:00 Και είπαν της: «Ποιος σου το έφερε;» και η μιτσιά «η Γιασού!». Διότι επήα ελαλούσα της «για σου». Τούτο που μου αρέσει εμένα τούτο. Αυτό που θέλω να σου πω για τον Αμίαντο: Όταν ήρθαν τούτες οι καινούργιες οι μηχανές, τα μεγαθήρια, τα οποία το όνομά τους ήταν «Tenine», έτσι ελαλούσαν τα. 02:30 Άρχισαν να τρώνε τα βουνά δηλαδή, εσκάφταν τότε για να γίνει ο δρόμος ο νέος προς το Τρόοδος. Λοιπόν, ένα πρωινό, ο οδηγός εκατέβηκε, ένας άλλος περίεργος από τούτους με τούτες τις μηχανές, ανέβηκε πάνω στη μηχανή. Ήταν οδηγός αλλά όχι της μηχανής. 03:00 Κάμνει ένα λάθος, γέρνει η μηχανή, πάει στον γκρεμό μαζί κι εκείνος με τη μηχανή. Την ίδια ώρα, ο Ανδρέας μου ήταν εκεί, αλλά με κάποιους άλλους εμίλα. Έρχεται ο διευθυντής ο Δανός, είδεν το επεισόδιο, είπεν του Μιχαλάκη (του άντρα μου): «ίντα τούτο έτσι κι έτσι, ο τάδε;» λαλεί του, οπότε ο διευθυντής λαλεί του: «σταμάτα τον». 03:30 Ε, τώρα δίκασε τον διευθυντή; Όχι. Εσταμάτησεν τον. Την άλλη ημέρα, έρχεται δουλειά, δεν έχει δουλειά, με το χθεσινό που έγινε. Είπεν του άντρα μου: «πήγαινε ρε», λαλεί του, «μην κάμνεις φασαρία, έρχεται, εύρουμεν έναν άλλον τόπο να σε κουντήσουμε λίγο παρακάτω», λαλεί του, «να...». «Ε, ναι μάστρε», λαλεί του, «ναι, ναι». 04:00 Την άλλη ημέρα το πρωί, έξω από το παράθυρό μας, πριν φύγει ο άντρας μου, ανοίγω το παράθυρο, θωρώ τούτον, από το επεισόδιο. «Καλημέρα κυρία, ο μάστρος είναι μέσα;». Λαλώ του: «ναι, ακόμα δεν είναι ώρα για τη δουλειά». Μόλις το θωρεί ο Μιχαλάκης, κάμνει του έτσι: 04:30 «Μάστρε, να σου φέρω τα κοπελλούδκια μου να μου τα ταΐζεις αφού εσύ με σταμάτησες», λαλεί έτσι. Αυτή, αυτή η αγαθή άνθρωποι... Εγώ γι’ αυτό, μπορεί να πει «έν’ έτσι, ρε», κάμε υπομονή, μη σπρώχνεις τα πράγματα, να δούμε. «Ε, μάστρε, να σου φέρω τα κοπελλούδκια μου να μου τα ταΐζεις». 05:00 Είχαν τα αστεία τους δηλαδή, υπήρχε τούτη η συνάφεια, δηλαδή δεν του έλαλες «φύγε από εδώ και με άφησες ήσυχο», όχι. Δέχεσαι την κουβέντα του, σχολιάζεις την, κάμνεις την. Αυτοί οι άνθρωποι. Εγώ τώρα τι να σου πω... στο γραφείο ήμασταν πολύ, πώς να σου πω, αγαπητές οι κοπέλες η μία με την άλλη. Σήμερα να κεράσω τον καφέ, τον άλλον, ξέρω γω, βοήθεια, αν η μία εχρειάζετο έξτρα βοήθεια. 05:00 ΝΣ: ...βοήθεια, αν η μία εχρειάζετο έξτρα βοήθεια. Προσπαθώ να δω αν έχω κάτι το ιδιαίτερο πολύ. Για να καταλάβεις, θα σου πω ότι ο ταμίας που είχαμε είχε καταγωγή, ήταν Ρώσος. Π1: Πώς ευρέθηκε...; ΝΣ: Έφερε... αυτοί ήταν οι πρώτοι που έφευγαν πλέον όταν έγινε τούτος ο κομμουνισμός εις τη Ρωσία. Και θα σου πω τι μου είπεν αυτός ο Ρώσος. Ήταν μεγάλος άνθρωπος. 06:00 Αυτός ήταν φοιτητής στη Γερμανία, μου είπε. Και όταν έγινε η επανάσταση, μπήκε στο τρένο να πάει στη Ρωσία, σπίτι του. Ήταν χειμώνας, χιόνια και ξέρω γω. Και έζησε το εξής που μου είπε και έμεινε στον νου μου: Φοιτητής, είπαμε, ταλαιπωρημένος με το τρένο από τη Γερμανία να έρθει στη Ρωσία, στον τόπο του, το ένα, το άλλο. 06:30 Μπαίνει από το κάγκελο, όπως μου λαλεί, του σπιτιού του και ήταν τα χιόνια βουνά και έξω από το σπίτι εβρίσκονταν στρατιώτες με τα όπλα. Και αυτός έβηξε. Και όπως έβηξε, είπε μου, έφτυσεν αίμα. 07:00 Και τι ακούει τους δύο Ρώσους στρατιώτες; Λαλεί του «αφού φτύνει αίμα», είπεν ο ένας του άλλου, «έν’ να πεθάνει γρήγορα», λαλεί του, «έν’ κρίμα η σφαίρα μας, άσ’ τον να πάει». Π1: Μάλιστα. ΝΣ: Λοιπόν, ας πούμε, θέλω να πω ότι ο κάθε ένας είχε τη δική του ιστορία. 07:30 Ήταν καλός άνθρωπος, ευγενέστατος στη δουλειά του, έν’... τέλος πάντων, τούτος ο Ρώσος. Και κάπου-κάπου είχε και τα αστεία του. Μιαν ημέρα κάτι επήα να τραβήξω και το συρτάρι ήρτεν πάνω μου και λαλεί μου: «Το συρτάρι πιο ξερό από το κεφάλι σου», λαλεί μου, έν’ ήξερε τα ελληνικά. 08:00 Να σου πω, υπήρχε πάντα έτσι μια ιδιαιτερότητα με όλους, με όλους. Είχε κι άλλους ξένους, κι άλλους Ρώσους, οικογένεια... εκείνος είχε παντρευτεί μιαν κοπέλα από τον Αμίαντο και κάμαν και δυο γιους εκείνος ο Ρώσος. Υπήρχε ένας άλλος Γερμανός. Τώρα τούτον να το πω πρέπει. 08:30 Είναι από εκείνα που θυμούμαι. Αυτός ήταν Γερμανός κι εκείνος και η γυναίκα του. Και είχαν μιαν κόρη και έναν γιο. Ο γιος τους, ο νεαρός τότε, εργάζετο... ήταν ο ταχυδρόμος. Δηλαδή είχε το ταχυδρομικό κατάστημα, να το πω έτσι. 09:00 Διότι είχε μεγάλη αλληλογραφία τότε, ας πούμε, είπα ότι είχαμε συγκοινωνία με τη Λεμεσό, με τη Λευκωσία. Σαν εμείς, ας πούμε, είχαμε τόσους στο εξωτερικό, ήταν τα χωριά... είχε πολλή δουλειά. Αυτός φαίνεται ότι κάποιοι... κάποιοι τον επλησίασαν και εργάζετο για τους Γερμανούς. 09:30 Και ξαφνικά μιαν ημέρα ήρθαν να τον ελέγξουν, πιστεύω από την υπηρεσία του ταχυδρομείου. Το ταχυδρομικό κατάστημα με το σπίτι τους ήταν ούτε 100 μέτρα. Λοιπόν, όταν τον έλεγξαν και ζήτησαν του τα χρήματα, είπε τους «έχω τα σπίτι να πάω να τα φέρω». 10:00 ΝΣ: Δεν εστράφηκε, αυτοκτόνησε. Αυτόν είναι ένα πολλά συνταρακτικό τότε. Και εφάνηκεν ότι εδούλευε για τους Γερμανούς και δεν είχε τα χρήματα... τα επήραν... Τώρα, το πώς τα είδε, εκείνος ξέρει, διότι ήρτε σπίτι δήθεν, αυτοκτόνησε, ακούστηκε το «μπαμ» και το κακό. 10:30 ΝΣ: Ε... Τώρα... Π2: Πότε έγινε τούτο; Θυμάστε χρονιά; ΝΣ: Ου, ένα λεπτό, περίμενε να σου πω. Πριν... Τώρα να σου πω, ήρτο το '49. Περίπου, μπορεί να μην είμαι ακριβής, αλλά περίπου το 1949. 11:00 Π2: Το 1949. ΝΣ: Του... Ναι, 19... ναι, ίντα που είπα; Π2: Κάτι... ναι, εννοούσα τούτο, ναι. ΝΣ: Το 1949. Γιατί μετά που το επεισόδιον τούτο και όταν έγινε η όλη αυτή, εμπήκεν ταχυδρόμος ο πατέρας του πατέρα Σπυρίδωνα. 11:30 ΝΣ: Ήταν τότε νεαρός στο γραφείο και εμπήκεν ο Αλέκος, ο οποίος έμεινε ως που και έκλεισε ο Αμίαντος. Ναι, ναι. Ο πάτερ Σπυρίδωνας ήταν... είπα σας ότι τον... ήταν έτσι μικρούλης, έρχουμουν από το γραφείο, ελαλούσε του «ρε μασκαρά». Εξαιρετικόν, να σκεφτείς ότι... 12:00 ΝΣ: ...είπα σου, έμαθα τον να μιλά έτσι μικρόν, εβάφτισα την αδερφή του ξέρω γω, και πάντα-πάντα με χαιρετά με μιαν αγκαλιά όποτε... Ναι. Μάλιστα. Π1: Άλλες εθνικότητες; Αρμένιοι; ΝΣ: Άκου, είχε Τούρκους. Είπαμε Τούρκους. Είχεν Αρμενίδες. 12:30 ΝΣ: Είχε... Π1: Ευρωπαίους; Γάλλους; Δανούς; ΝΣ: Ε... Τώρα να σου πω. Ο τότε διευθυντής ήταν Γερμανός, ο Κούκουλα. Ο επόμενος που ήρτε ήταν Δανός. Και είχε τους τμηματάρχες στο γραφείο Δανούς. Δανούς. 13:00 ΝΣ: Είχε και Κύπριους όμως τμηματάρχες, οι οποίοι τότε ήταν μια οικογένεια οι Μυλωνάδες, ήταν αυτοί οι από τον Πεδουλά. Πολλά αδέρφια, αλλά ήταν όλοι της Λεμύθου που σου λέω, και είχαν γνώσεις λογιστικές και δούλευαν. 13:30 ΝΣ: Οι τρεις εδούλευαν ως τμηματάρχες στο γραφείο, οι Κύπριοι. Είχαμε Μικρασιάτες. Μάλιστα, μια οικογένεια Μικρασιατών, αυτοί ήρθαν στην Κύπρο, ένας-δυο τους εν ξέρω πώς έφτασαν στην Αυστραλία και μετά από πολλά χρόνια ήρτεν μεγάλος, έπιασε δουλειά στο γραφείο αλλά δεν έμεινε τούτος πολύ καιρό, έφυγε δεν ξέρω που επήγε. Τέλος πάντων. 14:00 ΝΣ: Και εδούλευαν και πολλοί της περιοχής, μορφωμένα παιδιά που μπορούσαν να κάμουν δουλειά γραφειακή. Επίσης εχρειάζονταν επιστάτες μορφωμένους, δηλαδή να κρατούν τα στοιχεία, να πάει να ελέγξει την τάδε ώρα. Είχαν επίσης... τώρα τούτοι... 14:30 ΝΣ: ...είχαν κάποιους που ήταν Έλληνες, οι οποίοι είχαν έρθει από τη Λεμεσό, από τον Ύψωνα. Αλλά ήταν... με μαύρον πρόσωπον, πώς να σου πω αυτοί, και όμως ήταν παντρεμένοι με Κυπρίες. Και τα παιδιά τους, τα παιδιά τους ας πούμε, ήταν με τα αδέρφια μου ας πούμε, αλλά τούτη δεν μπορώ να την ξεχωρίσω μόνο τη φάτσα τους, ότι και αυτοί είχαν έρθει από τον Ύψωνα πάνω. 15:00 ΝΣ: Είπα που όλη την Κύπρο είχε... μιλώ για το μεταλλείο. Για το γραφείο είχε τούτους που σας είπα. Είχαμεν ύστερα, πρώτα ήταν ο Κούκουλα, Γερμανός... ήταν ο άλλος ο Δανός, είχε τους άλλους τους Δανούς στα διάφορα τμήματα. Ήταν εις το λογιστήριον οι Μυλωνάδες. Ε, ήταν μια μεγάλη συγκέντρωση πολλών και διαφόρων τέλος πάντων με τούτο. 15:30 ΝΣ: Έλα, το λέω ότι εσυνδυάναν αυτές οι χιλιάδες όλος ο κόσμος, ούτε τσακωμούς, ούτε... Π2: Δεν υπήρχαν αδικίες δηλαδή, ένας λόγος για να αντιπαρατεθείς; ΝΣ: Όχι, όχι. Όλοι... πώς να σου πω... εσέβουνταν... το πιο πολλά το έζησα με τον πατέρα μου δηλαδή. Ας πούμε τα παιδιά τον εσέβουνταν. 16:00 ΝΣ: Δεν είχαν έτσι τον αυταρχικό τρόπο, ήταν πρόθυμοι να ακούσουν, να μάθουν, να μάθουν. Αυτό ήταν. Να μάθουν. Π1: Μάλιστα. ΝΣ: Τώρα να σου πω ότι προχθές ήρτεν κάποιος που ούτε τον είχα στον νου μου, ούτε τον ήξερα, ούτε τίποτα... 16:30 ΝΣ: ...και μου είπεν ότι εργάζετο μαζί με όλα τα άλλα παιδιά, τα κοπέλια, με μάστρον-προϊστάμενον τον πατέρα μου. Του λαλώ: «από πού;». «Από το Παλαιχώρι είναι αυτός». Λαλώ του: «ήξερα τον τάδε, τον τάδε, τον τάδε, εσένα δεν έτυχε να σε ξέρω». Λαλεί μου: «ναι, επήαινες γραφείο», λαλεί μου, «εσύ, εμείς είμαστε άμα ετελειώναν το σχολείο που έπρεπε να πάει, στον πιο κοντινό τόπο». 17:00 ΝΣ: Μάλιστα. Τώρα τούτον όμως, τζείνα που έζησα, πώς να σου το πω; Παραδείγματος χάρη, που έγινε η μεγάλη μάχη της ΕΟΚΑ μια νύχτα στον Αμίαντο. Επίσης όταν η ΕΟΚΑ αναγκάστηκε να σκοτώσει τον αξιωματικό της αστυνομίας, ήταν και κάτι... 17:30 ΝΣ: Τούτα ήταν τα συνταρακτικά, αλλά νομίζω ανήκουν είτε έτσι είτε αλλιώς στην οργάνωση. Δεν ήταν κάτι... αλλά εζούσαμεν τα τούτα, αγωνιούσαμεν τα τούτα, εξέραμεν, ας πούμε, άκουες το «μπαμ» απόψε, πού ήτα που έγινε. Επίσης, ένα άλλο, δεν ξέρω και τζείνο, επειδή εγώ με τον άντρα μου εκινούμαστε νύχτα με το αυτοκίνητο να πάρουμε, να φέρουμε μηνύματα, να πω κάτι έτσι. 18:00 ΝΣ: Ήρτε μια ιδιαίτερη εντολή μιαν ημέρα ότι όταν κινούμαστε, να κινούμαστε με τα φώτα του αυτοκινήτου μέσα αναμμένα. Διότι αυτοί της ΕΟΚΑ όταν εκάθονταν, δεν ήξεραν τούντο αυτοκίνητο έν' Εγγλέζοι; Έν' στρατιώτες; Έν' κατάλαβες; Είχαμεν και τούτον το ιδιαίτερο αυτό. 18:30 ΝΣ: Αλλά τι να σου πω... θεωρώ και τον εαυτό μου και όλους όσους εζήσαμε τα χρόνια του αγώνα... είμαστεν ευλογημένοι, εγώ έτσι το λαλώ. Δηλαδή, αν δεν το ζήσεις δεν... δεν νομίζω ότι κατανοεί ο άλλος εύκολα ό,τι του πεις, ό,τι του πεις. Π1: Κυρία Νίτσα, να ρωτήσω κάτι. Τούντο σπίτι αυτό ήταν το πατρικό σας ή είναι αυτό που ζήσατε με τον σύζυγό σας βασικά; Έτσι; Παντρευτήκατε και ήρθατε εδώ πέρα. 19:00 ΝΣ: Μάλιστα. Διότι όχι, είπα σου, όταν... όταν υποχρεωθήκαμε... υποχρεώθηκε να φύγει και να 'ρτει στη CMC... Π2: Το '63 που μας είπατε. ΝΣ: Στη Σκουριώτισσα. Να σου πω, η Σκουριώτισσα το μεταλλείο έδινε στους επίσημους υπαλλήλους της σπίτι να μείνεις τζεί κάτω. 19:30 ΝΣ: Ο άντρας μου είπεν: «εν θέλω το σπίτι τζεί κάτω, θα νοικιάσω σπίτι στην Κακοπετριά και να μου πληρώνετε το ενοίκιο», είπεν τους. Και έγινε δεκτό. Δηλαδή ήρθαμε, εμείναμε εις την Κακοπετριά, επήαινεν-ερχόταν με το αυτοκίνητο για... 20:00 ΝΣ: ...δυο χρόνια νομίζω, επληρώναμεν ενοίκιο και στο τέλος εγοράσαμε, εχτίσαμε, εμείναμε δαμαί. Αυτό γιατί είμαι εδώ. Ναι. Αλλά ο άντρας μου είπα σου Σταυροδρομίτης και οι Σταυροδρομίτες έχουν ιδιαίτερο όνομα στη Λάρνακα. 20:30 Π2: Να ρωτήσω να μάθω περισσότερα; ΝΣ: Ναι, ναι, ναι. Μιλώ το Σταυροδρόμι είναι κάπου κοντά στην εκκλησία της Σωτήρας που την λένε έτσι, τη μεγάλη εκκλησία, όχι τον Άι Λάζαρο. Π2: Α, όχι στον Άγιο Λάζαρο. ΝΣ: Όχι, η Φανερωμένη γιατί είχε το νεκροταφείο που είναι. Το νεκροταφείο που βγαίνεις από τη Λάρνακα προς τη Λευκωσία. Π1: Α, κατάλαβα. ΝΣ: Εν το νεκροταφείο του Άη Γιώρκη που λαλούν τζαι η Φανερωμένη απέναντι. Προχωράς, προχωράς κατευθείαν που πας προς τη Μητρόπολη, έν’ η εκκλησία του Σωτήρα, έν’ η μιτσιά. Τζιαμαί είναι ένα Σταυροδρόμι, είναι ούλοι τούτοι οι οποίοι ήταν οι εθνικόφρονες οι οποίοι εκάμναν... 21:00 Π2: Νικόδημος Μυλωνάς και λοιπά. ΝΣ: Ναι, ναι, ναι, ναι. Ήταν η τότε νεολαία, ναι. Ε, είναι η καρδιά της Λάρνακας τζιαμαί. Π2: Ναι, έν’ η καρδιά της Λάρνακας, ναι. Μπράβο. ΝΣ: Έτσι. Π1: Κυρία Νίτσα να σας ρωτήσω... διακόπτω λίγο... ΝΣ: Όχι, όχι, για τόσην ώρα μιλώ εγώ, μη βαρεθήκατε... Π1: Καθόλου, καθόλου. Εφόσον έτσι προχωρούμε προς το τέλος, πώς η εργασία, πώς ο Πάνω Αμίαντος διεμόρφωσε την ταυτότητά σας, τα όνειρά σας, τις επιλογές σας; 21:30 Π1: Λοιπόν, και πώς αισθάνεστε έτσι για το... ΝΣ: Για τον Πάνω Αμίαντο ειδικά, εκτός του ότι εγεννήθηκα, θέλω να σου πω, τον αγαπώ ιδιαίτερα. Είναι ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου. Έχω διαμορφώσει εκείνα που επήρα από το σχολείο μου, γιατί έν’ άλλο κεφάλαιο το Παγκύπριο, εκείνα που έχω κουβαλήσει, είπα ότι δεν τα χαρίζω σε κανένα. 22:00 ΝΣ: Όμως με έχει βοηθήσει στο να αναπτύξω μέσα μου την ισότητα, την ισότητα του ανθρώπινου γένους. Οφείλει ο κάθε ένας, και ξεκινώ από τον εαυτό μου ότι, να σέβομαι τον οποιοδήποτε. Δηλαδή να σέβομαι την ιδιότητα, την ταυτότητα του απέναντί μου, όποιος κι αν είναι. 22:30 ΝΣ: Για μένα τούτο είναι ένα ισχυρό κεφάλαιο. Και τούτα τα επήρα διαμορφώνοντας και ζώντας εκείνα τα χρόνια που ήμουν υποχρεωμένη να αναμιγνύομαι με όλους τούτους τους εργάτες, που τους λέω εργάτες και τους τιμώ, γιατί δεν τους θεωρώ κάτι χαμηλού επιπέδου. Όχι. 23:00 ΝΣ: Και έχω συζητήσει πολλές φορές το θέμα τούτο, ότι ναι, σέβομαι του καθενός τη δουλειά του, γιατί αν πάω ανάποδα, δηλαδή να υποτιμώ εκείνο ας πούμε, συγνώμη να το πω έτσι εκτός τούτο, να υποτιμώ εκείνον τον οποίο έρχεται... είπα τα σπίτια που είχαμε ήταν κανονικά τα σπίτια τα άλλα... 23:30 ΝΣ: ...αλλά τζείνα τα καλοκαιρινά που ήταν ο κόσμος, τα αποχωρητήρια ήταν σύκλες και έπρεπε κάποιος τη νύχτα να... Δηλαδή επειδή τζείνος κάμνει τούτη τη δουλειά για να ζήσει εγώ πρέπει να τον υποτιμώ; Μα αν δεν την έκαμνε ποιος έν’ να την έκαμνε τζείνη τη δουλειά; Βάλε ερωτηματικό μεγάλο δαμαί, που δαμαί μαθαίνεις. 24:00 ΝΣ: Έμαθα να σέβομαι τον χρόνο της δουλειάς. Πότε; Μετά όταν ήμουν τηλεφωνήτρια. Ότι έπρεπε να έχω το αυτί μου τζαι το μάτι μου στο τούτο. Κύριε, εσύ κάμνεις κουβέντα; Τρία λεπτά ετελείωσαν, κόφκω σου τη γραμμή. Αυτά έμαθαν με να διαμορφώσω τούτον τον χαρακτήρα. 24:30 ΝΣ: Είμαι εδώ πάνω από 50 χρόνια. Γιατί στέκω; Γιατί έχω κάποιου είδους αρχές τες οποίες σέβομαι, τες εκτιμώ, εκτιμώ τους πάντες, όποιοι κι αν είναι. Όποιοι κι αν είναι. Έζησα δύσκολες μέρες τον καιρό της οργανώσεως μπορώ να το πω έτσι, πολύ δύσκολες μέρες. Και όλα εκείνα έχουν επιδράσει στον χαρακτήρα μου. 25:00 ΝΣ: ...να σκύψει το κεφάλι για τίποτα. Και έφυγε και ήρτε και εζήτησε τη CMC και ήρτε στη CMC όπου εδούλεψε μέχρι εδώ και έκλεισε η CMC. Αντιπροσώπευσεν την εταιρεία σε πολλά σεμινάρια και στη Βηρυτό και στο Ντουμπάι και στη Γενεύη και ξέρω γω. 25:30 ΝΣ: Γι' αυτό σου λέω είναι παρασημοφορημένος για τις υπηρεσίες του στη Δεκέλεια δηλαδή τότε. Ε, και έχει τα μετάλλιά του και τα καμαρώνουμε γιατί τα επήρε με την αξία του, δεν τα επήρε με κάποιον άλλον. Τι να σας πω ρε κοπέλες; Έχουμε έτσι μια ιδιαίτερη φλέβα για το εθνικό. 26:00 ΝΣ: Παντού. Όλη η οικογένεια. Έχω εδώ έφερα μια φωτογραφία, αυτός είναι ο βαφτιστικός μου ο πρώτος, ο οποίος είναι αγνοούμενος. Αυτός. 26:30 ΝΣ: Λοιπόν, αυτός συνελήφθη, επήραν τους στην Τουρκία. Δυστυχώς εμάζευαν τους έτσι, εστοίβαζαν τους μες στα λεωφορεία και πήγαιναν. Και άλλους... άλλοι ήταν δηλωμένοι στον Ερυθρό Σταυρό, αυτός ήταν σε εκείνους που δεν ήταν. 27:00 ΝΣ: Λοιπόν, είναι αγνοούμενος. Οι γονείς του με τον πατέρα μου είμαστε εξάδελφοι. Δυστυχώς έχω κι άλλους έτσι αγνοούμενους στην οικογένεια. Τώρα μιλώ για τούτον. Οι γονείς του επήραν την Τουρκία στο διεθνές δικαστήριο. Εδικαιώθηκαν διότι δεν εμπορούσεν η Τουρκία να πει τι τους έκαμεν τούτους. 27:30 Π2: Το όνομά του; ΝΣ: Πανίκος Χαραλάμπους. Λοιπόν, δεν εμπόρεσε να δώσει και καταδικάστηκε η Τουρκία. Λοιπόν, εκαταδικάστηκε. Δυστυχώς όμως και ο εξάδελφός μου και η γυναίκα του έφυγαν από τη ζωή. Υπάρχουν τα αδέρφια του, έχει μιαν αδελφήν, έχει άλλα δυο. 28:00 ΝΣ: Λοιπόν, και είπαν εκεί ότι δεν τα θέλουμε τα χρήματα, θέλουμε να μάθουμε τι έγινε. Δυστυχώς. Γι' αυτό σας λέω προηγουμένως ότι ε... δεν είμαστε... Π2: Δεν ευρέθηκαν τα οστά του ακόμα; 28:30 ΝΣ: Όχι. Εν ξέρουν τι έγινε. Εν ξέρουν ούτε αν είναι ζωντανός ούτε αν επέθανε. Τίποτα. Διότι η Τουρκία εκαταδικάστηκε για χιλιάδες λίρες αποζημίωση διότι δεν εμπόρεσε να πει τι τους έκαμεν τούτους, οι οποίοι δεν ήταν δηλωμένοι από τον Ερυθρό Σταυρό. Από την άλλη πλευρά πάλι έχω έναν έτσι, το γιο της εξαδέλφης μου, ο οποίος αυτός εχάθηκε μες στη μάχη Μανταλιού-Ιπποδρομίας. 29:00 ΝΣ: Ε... και εκείνος εν ξέρουν. Εκεί ηύραν ομαδικούς τάφους, εκάμαν αλλά δεν ευρέθηκε ούτε και εκείνος και δυστυχώς φεύγουν ξέρεις οι γονείς και μένει η πικρία. Τι να κάμουμε; Αλλά επί ευκαιρία είδα δίπλα από τη φωτογραφία του αδερφού μου τούτο και το έφερα. 29:30 Π1: Ποια είναι η πιο ζωντανή ανάμνησή σας από την εργασία στον Αμίαντο, στο μεταλλείο ή από τη ζωή σας, τη διαμονή σας εκεί πέρα, παρόλο που εσείς δεν μείνατε στον Πάνω Αμίαντο; ΝΣ: Είπα, έζησε μέχρι το '63. Ναι. Και μετά ήρθατε εδώ στη Λευκωσία; Όχι, ήρθαμε εδώ γιατί έπιασε στη Σκουριώτισσα δουλειά ο άντρας μου. Και εκείνον που θέλω να πω για τον άντρα μου, τούτο που σου λέω ότι δεν... Εδώ είχε ολόκληρη βάρδια Τουρκοκυπρίους από τη Λεύκα. 30:00 ΝΣ: Λοιπόν, αλλά επειδή ήταν ίσος στη δουλειά του, δεν έκαμνε ούτε χατίρια ούτε τίποτα, άσχετα αν ήταν Τούρκος, αν ήταν Κύπριος, αν ήταν Έλληνας, αν ήταν τίποτα, ήταν ευθύς στη δουλειά. Ή κάμνεις ή φεύγεις. 30:30 ΝΣ: Τώρα κάτι έτσι αστείο να πω για τον Αμίαντο, ενθυμήθηκα που με ρώτησες. Λοιπόν, και όταν επήεν, έρχεται δεύτερη βάρδια σημαίνει έπρεπε να σχολάσει η ώρα 12 τη νύχτα. Εγώ θα σου πω με όλη μου την ειλικρίνεια ότι δεν επέρασεν ποτέ από το μυαλό μου ότι μπορούσε εύκολα κάποιος τη νύχτα που έρχεται να του κάμει κακό. Όχι. Όχι. 31:00 ΝΣ: Εκαλέσαμε Τουρκούδες στη Λεύκα, που ήταν εγκλωβισμένες εκείνες πριν ανοίξουν ακόμα, επήα. Πώς να σου πω, θωρώ τα πράγματα με άλλο φακό. Πώς να σου το εξηγήσω; Καταρχάς σέβομαι τον οποιοδήποτε εργάζεται τίμια. Οποιαδήποτε κι αν είναι η δουλειά του. Οποιαδήποτε. Ταπεινή, όπως θέλεις πες την. Λοιπόν... 31:30 ΝΣ: ...δεν ξέρω αν αξίζει και τούτο να το πω, εσείς αν θέλετε αφαιρέστε τα εκείνα που σας... Π1: Ένα λεπτό κυρία Νίτσα. Π2: Σας ευχαριστούμε. Π1: Όχι, όχι καθόλου, καθόλου, απλά να γράψω... αν θες να πω... πάμε λίγο στα... 32:00 ΝΣ: Ελπίζω ότι κάποιαν ώρα θα δικαιωθεί δηλαδή με κάτι διαφορετικό. Έξω από το σπίτι τους στην Παλιά Κακοπετριά άμα περπατήσεις, έχει έξω από το σπίτι πάντα ανηρτημένη μια σημαία. 32:30 ΝΣ: Όμως, επειδή και εγώ είμαι φορτωμένη δαμαί σημαίες, και ο περαστικός δεν θα του κάμει εντύπωση να πει «μα γιατί εν' τούτη η σημαία δαμαί;», γιατί σημαίες βλέπουν παντού, κατάλαβες; Ναι. Αλλά ο σκοπός είναι τούτος. Μάλιστα. 33:00 Π2: Δεν υπάρχει κάποιο κείμενο έξω από το σπίτι; Ένα κείμενο έξω μαζί με τη σημαία; ΝΣ: Όχι, όχι. Για να μείνει... έν' να πας να το μασκαρέψουν αν είναι δυνατόν. Καλά, από τούτα ξέχασε τα. Τέλος πάντων. Αυτά. 33:30 Π1: Κάτι τελευταίο... ω, συγνώμη σας διέκοψα. ΝΣ: Όχι, όχι, πειράζει, πες μου. Τούτα τα... δυστυχώς υπάρχουν τούτες οι αναμπουμπούλες, έν' θέλω να σου το πω. Και ιστορικά άμα ξεκινήσω από την παλιά ιστορία, ένας-ένας όποιος ήταν από τούτους. 34:00 ΝΣ: Ποιούς να πω; Ποιον; Τον αγωνιστήν τον Κούρα που τον εσύραν από την Ακρόπολη; Τον Αθανάσιο Διάκο; Τον... Ένα λεπτό, θέλω να τα πω όλα μαζί και μπερδεύουμε στο τέλος. Λοιπόν. Επομένως και τα δικά μας τα πιο πρόσφατα, δυστυχώς γίνονται λάθη. 34:30 ΝΣ: Κάποια πράγματα όμως δεν αλλοιώνονται, όσον αγώνα να κάμουν οι αντίθετοι. Πώς να σου το πω ρε κοπέλες; Ε... δεν ξέρω πόσο δύσκολη είναι η δουλειά σας, αλλά... πιστεύω ότι έν' να κουραστείτε. Έν' και με τούτα που είπα εγώ, αφού έν' να πούνε κι άλλοι, κι άλλοι, κι άλλοι. 35:00 ΝΣ: Έν' να τα πιντώσετε, έν' να τα... Ε... Π2: Μην ανησυχείτε... ΝΣ: Αλλά αρχικά θα το πω ξανά: άργησε να γίνει τούτη η έρευνα. Άργησε. Ε... υπήρχαν, ας πούμε, ο καθένας ύστερα ήθελε... Μα πιάνω το από τα αδέρφια μου. Ένας ήταν στην Αγγλία, ο άλλος ήταν στις αραβικές χώρες, ο άλλος ήταν από δω. 35:30 ΝΣ: Όμως δίνω έτσι μεγάλον σεβασμό και εκτίμηση στον πατέρα Σπυρίδωνα, ο οποίος έχει κάμει εξαιρετική δουλειά για τον Πάνω Αμίαντο. Έχει σπαταλήσει ώρες πολλές και τα έξοδά του δηλαδή δικά του, έν' επλήρωνεν τον κανένας, έν' γυρίζει δύσκολα ο πάτερ Σπυρίδων. 36:00 ΝΣ: Τον σέβομαι ιδιαίτερα δηλαδή, διότι θωρείτε τον εσείς σήμερα παπά, αλλά έν' καθηγητής των Θρησκευτικών, ήταν καθηγητής στα σχολεία, αλλά συν τω χρόνω αφυπηρέτησε και περιορίζεται σε τούτα τα γεγονότα. Έχει τα παιδιά του, έχει τα εγγόνια, έχει και εγγονάκια τώρα. 36:30 ΝΣ: Αλλά μόλις δω τον αριθμό του στο τηλέφωνο χαίρομαι, γιατί λαλώ σπάνια έν' να μου τηλεφωνήσει για κάτι το ιδιαίτερο. Μάλιστα. Αυτές είναι χαρές, τι να σου πω ρε παιδί μου; Αν το πω, να το πάρω αλλιώς... για να σου πω ότι για το θέμα του νυφικού... 37:00 ΝΣ: ...είπα μου «ποια νύφη έν' να 'ναι χαρούμενη;». Εγώ τζείνη την ημέρα είπα «για χάρη της ΕΟΚΑ». Και το είπα και το εννοούσα δηλαδή, το ήξερα ότι κάτι ήταν να συμβεί. Ναι. Χαλάλι της πατρίδας, άστην τζιαμαί, είμαι καλά. Να που ήταν να το κάμω, να το βάλω και να το έχω δαμαί μια γωνιά, έν' το έχω φωτογραφίες. 37:30 Π1: Έχει και την ιστορία του τώρα. ΝΣ: Ε ναι, είναι ιστορικό. Ναι τζείνο, όχι ειδικά η πρώτη σελίδα μες στο βιβλίο του που έν' ολόκληρη σελίδα, το νυφικό της Νίτσας έχει πολύ, λαλεί το εξ ολοκλήρου ας πούμε. Ε... τέλος πάντων. 38:00 Π1: Και κάτι τελευταίο κυρία Νίτσα για το... να σας ξαναπάρω στο μεταλλείο. Κάτι τελευταίο που νομίζετε καλά να ξέρουν οι επόμενες γενιές, που αν έχετε κάτι τελευταίο... ΝΣ: Τώρα... το ότι... το ότι πρέπει να μάθουν και οι επόμενες γενιές και αυτοί που έρχονται από τα γειτονικά εδώ χωριά δηλαδή... 38:30 ΝΣ: ...ότι οι πατεράδες τους εδρώσαν και εργάστηκαν σε τζείνο τον χώρο. Δηλαδή... πώς να σου το βάλω αλλιώς; Ότι ναι, ναι εγώ σήμερα έχω τα καλά μου, αλλά ο πατέρας μου, ο παππούς μου εδούλεψεν τζιαμαί. Λαλούμεν στην κοινήν αυτήν «άφησεν παλιό παπούτσι», δηλαδή ναι, έν' πρέπει να το ξέρει. 39:00 ΝΣ: Σίγουρα. Λοιπόν, εκάμαμε, εκάμαμε, δεν ξέρω είδετε τζείνη την ημέρα; Δεν ξέρω. Τζείνη την πλάκα. Την είδετε την πλάκα που έχει; Όχι, έν' νομίζω. Π1: Στο... τον Αύγουστο που ήταν η λειτουργία; Σωστά; Στο... προχθές. 39:30 ΝΣ: Προχθές, ναι. Την πλάκα. Η πλάκα που είναι καμωμένη προς τιμήν των ντόπιων Αμιαντιτών οι οποίοι εργάστηκαν για την ΕΟΚΑ. Χωρίς υποτίμηση των άλλων, μιλούμε για το τούτο. Εγώ σε ρωτώ: τι τους έφταιξεν τζείνη η πλάκα και πήαν και εσάντανωσαν την; Πες μου. 40:00 ΝΣ: Έν' τόπος τζείνος να εν' να βάλει... ναι. Εμιλούν προχθές με τον πάτερα Σπυρίδωνα και του έλεγα ότι, λαλώ του εγώ ότι «ναι τζιαμαί λείπει ένας ιστός για τη σημαία». Λαλεί μου «έν' να τον βάλουμε και τον ιστό», λαλεί μου. Στο τέλος έν' να βγάλουν και τον ιστό και να κάμουν κι άλλη ζημιά. 40:30 ΝΣ: Δηλαδή, τι ποιον ενόχλησε; Σε ρωτώ. Είναι μια πλάκα τζιαμαί. Τζείνο που έχει από κάτω τρία γράμματα, δυο-τρία από αυτά, τίποτε άλλο, τίποτε άλλο. Ούτε να πεις έχει φωτογραφία που έν' τους αρέσκω εγώ, έν' τους αρέσκεις εσύ. Έν' έχει φωτογραφίες. Ε... έχεις διαρκώς να παλεύεις με αυτά τα μυαλά, να μην πω... τα μυαλά. 41:00 ΝΣ: Χρυσή μου, δεν ξέρω. Λέω και ξαναλέω: είμαι ευχαριστημένη που έζησα τζείνα τα χρόνια, αγαπώ τον Αμίαντο, αγαπώ το κάθε τι. Χαίρομαι ιδιαίτερα που πηγαίνω, λυπούμαι γιατί κάθε φορά κάποιος λείπει. Ναι. Αλλά αυτά είναι... πώς να σου πω; 41:30 ΝΣ: Ο ορισμός της ζωής. Ο καθένας όμως έχει τζείνο το ιδιαίτερο του κομμάτι. Εγώ έτσι ξέρω, έτσι το αγαπώ, σέβομαι τον καθένα. Δεν έχω ενδοιασμό να μιλήσω με οποιονδήποτε, δηλαδή... θα σου πω άλλο. Κάθομαι από έξω, περνούν από τούτα τα παιδιά τους ξένα. Λοιπόν, με όλο τούτο το τούτο, λαλεί μου «καλημέρα». Έν' να τον φτύσω εγώ; Πες μου. 42:00 ΝΣ: Περνά ένα μωρό από τούτο το μαύρο μια μέρα... ε-ταλαντώθηκε το μωρό, το με το τούτο... Ε, σε μια στιγμή εφώναξα: «τίτσε, πάτησε», αν κατάλαβε και η γλώσσα. Έκαμα της έτσι, διότι ο μιτσής ήθελε κάτι να πιάσει κάπου που τον βάλω δαμαί απ' έξω, κάτι έτσι, και τούτος ήθελε κάτι να πιάσει. Ορίστε, έκαμα της έτσι, έφερα το μιτσή να τον πάρει. Έν' μωρό. 42:30 ΝΣ: Επειδή δηλαδή τούτο έν' μαύρο, έχει άλλον σπόρο; Έν' μάνα που το γέννησε. Π2: Μάλιστα. Κυρία Νίτσα, σας ευχαριστούμε πάρα πολύ. ΝΣ: Ου, δεν ξέρω... Όχι, εγώ ευχαριστώ... ατελείωτα για τούτα που... ε, κάποια είπα, ελπίζω κάποια να σας στη δουλειά σας να σας βοηθήσει. 42:33 ΝΣ: ...ελπίζω κάποια να σας στη δουλειά σας να σας βοηθήσει. Και σας εύχομαι αντοχή για τούτη τη δουλειά. Εγώ έτσι νομίζω. Ότι πρέπει να έχετε πολλήν υπομονή. Π1: Ναι. ΝΣ: Εν' να ακούτε και να γράφετε, εν' ξέρω... Π1: Έτσι. Εμείς μαθαίνουμε από εσάς και τούτο έν' το... και η κάθε ιστορία έν' ένα κρατούμενο, όπως μας το είπατε. Οπότε ο καθένας έχει να μας πει έτσι μέσα από τα δικά του μάτια, βιώματα... 43:00 ΝΣ: Κάτι, κάτι, ναι. Ε, εντάξει. Εμένα τούτο το ιδιαίτερο ήταν ειδικά τούτο το κομμάτι που έπρεπε να γίνει. Και ήρταν έτσι τα πράγματα, δεν με ενοχλεί καθόλου, εν' έχω καθόλου αυτό. Με όσους... αγαπώ ιδιαίτερα και αυτούς που έχουν φύγει. 43:30 ΝΣ: Που ξέρεις, ας πούμε, είχαμε ένα δωμάτιο, εκάθουνταν τζιαμαί, θα περάσουν την ώρα τους, να κάμουν, να φκιάσουν. Η μάνα μου να τους περιποιηθεί, να μπουν, να 'ρθουν, να κάμουν μπάνιο, να φάνε, να... τέλος πάντων, έτσι... Πραγματικά έν' ξεχωριστό project για την ΕΟΚΑ, έν' ξεχωριστό. Π1: Α-χα. Έτσι έχετε πάρα πολλά να πείτε και φαίνεται ότι... ΝΣ: Εζήσατε το, έτσι; 44:00 ΝΣ: Ε, και ο... φαντάσου που σου λαλώ τον αδερφό μου τζείνο τον μικρό που του έκοψαν το αυτί επειδή έγραψε το ΕΟΚΑ. Λοιπόν... Ήταν, ήταν... να σου πω, έτσι ήταν ένα ρεύμα τότε. Έπρεπε να ήσουν πάρα πολλά προσεχτικός ίντα που έν' να πεις, ίντα που έν' να κάμεις, γιατί εν' ξέρεις και του άλλου ίντα που έν' να έκαμνε. 44:30 ΝΣ: Και απέδειξε η προδοσία, ας πούμε, τζείνη την ημέρα με το ανθρωπομάζωμα επήαν... Και εβοήθησεν το θέμα του νυφικού στο ότι... εκείνοι που ήταν έτσι είπαν «τελεία και παύλα», για να της μελανιάσουν το νυφικό σημαίνει ότι έν' ήταν στην οργάνωση. Έτσι. 45:00 ΝΣ: Ε, διότι είχαμε τα επεισόδια με τον Ανδρέα στη Λευκωσία που τον εγύρευεν η αστυνομία... Επήεν η μάνα μου να βάλει δικηγόρο για κάποιον που τον επιάσαν... Ναι. Λοιπόν. Ε τώρα πάεις στο γραφείο του δικηγόρου... μα ξέρεις τζείνος τζαι τζείνος; Τζαι γιατί η κυρία τζαι... τζαι γιατί ήρτες εσύ τζαι γιατί εν' ήρτε... Κατάλαβες; Ε, ήταν κάποια πράγματα αυτά. 45:30 ΝΣ: Είμαστε... είπα σας ρε κορούδες. Εγώ πώς να πω ευχαριστώ σε εσάς; Ε, εντάξει. Δώκετε μου την ευκαιρία να κουβεντολογήσω. Π1: Εμείς σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για τον χρόνο σας. ΝΣ: Όχι, σας παρακαλώ ιδιαίτερα.